Η ΑΟΖ και η στάση μας απέναντι στον πόλεμο

Νίκος Σταματίου για το avantgarde

Υπάρχει ένα είδος εθνικιστικής προπαγάνδας, το οποίο μας σερβίρεται από την πρώτη μέρα που πάμε στο σχολείο. Αυτή δεν είναι άλλη από την ελληνική χαρτογραφία. Όπως φαίνεται στα παρακάτω παραδείγματα, στα ανατολικά σύνορα υπάρχει μια γραμμή που χωρίζει την Τουρκία με τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Αυτή η γραμμή λοιπόν δημιουργεί την ψυχολογική αίσθηση, πως ό,τι βρίσκεται στα δυτικά αυτής της γραμμής είναι ελληνικό, και ό,τι στα ανατολικά τουρκικό.

Όμως η πραγματική εικόνα όσον αφορά τα σύνορα Ελλάδας-Τουρκίας είναι πολύ διαφορετική. Το Αιγαίο στην πραγματικότητα έχει την παρακάτω μορφή:

Η περιοχή γύρω από τα νησιά είναι η επικράτεια, ενώ ό,τι είναι λευκό αποτελούν διεθνή ύδατα. Η αδυναμία διάκρισης ανάμεσα σε επικράτεια και διεθνή ύδατα, οφείλεται στους ευσεβείς πόθους της ελληνικής πλευράς για περικύκλωση του Αιγαίου και ανακήρυξή του σε «ελληνική λίμνη». Η ελληνική πλευρά όμως απέτυχε στο στόχο αυτό. Ούτε κατάφερε να επεκτείνει τα χωρικά ύδατα στα 12 μίλια, ούτε κατάφερε να ελληνοποιήσει όλες τις βραχονησίδες δίπλα από την Τουρκία. Η ΑΟΖ αποτελεί άλλη μία οδός μέσω της οποίας επιχειρείται η πραγμάτωση του παραπάνω ονείρου.

Το Ελληνικό Καστελλόριζο και το Τουρκικό Κουφονήσι Λασιθίου

Ας κάνουμε μία υπόθεση. Ας πούμε ότι βρισκόταν ένα τουρκικό νησάκι λίγο έξω από την νοτιοανατολική Κρήτη. Για παράδειγμα το Κουφονήσι Λασιθίου. Με περίπου 100 κατοίκους, μόνιμο τουρκικό πληθυσμό και οικονομική δραστηριότητα κυρίως αλιευτική. Και προτείνει η Τουρκία στην Ελλάδα έναν χάρτη ΑΟΖ με τον οποίο διεκδικεί να συνδέσει την Αττάλεια με το τουρκικό Κουφονήσι, φτιάχνοντας ένα θαλάσσιο τρίγωνο αντίστοιχο εκείνου που διαμορφώνει το Καστελόριζο στους χάρτες που έχει προτείνει η Ελλάδα. Ποια θα ήταν η επιχειρηματολογία της ελληνικής πλευράς;

Θα ήταν το μέγεθος των κοντινών ελληνικών νήσων κριτήριο περιορισμού της ΑΟΖ αυτού του νησιού; Η σύγκριση ανάμεσα στους πληθυσμούς τους; Το μέγεθος της οικονομικής τους δραστηριότητας; Ας πούμε δηλαδή, ότι οι περιβάλλουσες ελληνικές νήσοι έχουν περίπου 700.000 έναντι 100 ανθρώπων, ένα περιφερειακό ΑΕΠ περίπου 12 δισεκατομμυρίων έναντι ενός αντίστοιχου 30.000 ευρώ, ενώ το μέγεθος (της ακτογραμμής ή του όγκου, ό,τι θέλετε) θα ήταν εξόφθαλμα δυσανάλογο. Είμαστε βέβαιοι ότι σε μία τέτοια περίπτωση ο ελληνικός τηλεοπτικός και διπλωματικός βούρκος θα ξεσπάθωνε χρησιμοποιώντας τα παραπάνω επιχειρήματα.

Θα ήταν λάθος αν τα χρησιμοποιούσε; Παρότι η συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας ορίζει πως όλα τα νησιά έχουν ΑΟΖ, δεν είναι ίδια τάξη μεγέθους το Καστελόριζο με την Κύπρο και τα νησιά της Ινδονησίας. Πρέπει με κάποιον τρόπο να μπορούν να συγκριθούν τα αντίστοιχα μεγέθη. Σε όλες τις παρόμοιες περιπτώσεις το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης χρησιμοποίησε τα παραπάνω κριτήρια προκειμένου να δώσει λύση σε αντίστοιχους γεωγραφικούς πονοκεφάλους. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η περίπτωση της Ουκρανίας vs Ρουμανίας και της Νικαράγουας vs Κολομβίας. Σε όλες τις αποφάσεις του ΔΔΧ οι αποφάσεις παίρνονται υπέρ του κράτους που έχει τα παραπάνω χαρακτηριστικά, αποδίδοντας μόνο αιγιαλίτιδα ζώνη σε μικρά νησάκια τύπου Καστελλόριζο, που βρίσκονται απέναντι από μια μεγάλη γεωγραφική μάζα. Με βάση το κριτήριο της αναλογικότητας και της ευθυδικίας δεν γίνεται σε μία θαλάσσια περιοχή το υποθετικά τούρκικο Κουφονήσι Λασιθίου να καταπίνει το 1/3 της ΑΟΖ που θα έπρεπε να πάρει η Κρήτη. Με την ίδια λογική, το Καστελόριζο δεν μπορεί να καταργεί το δικαίωμα της νότιας Τουρκίας σε ΑΟΖ.

Τι είναι οι ΑΟΖ γενικά και ποια η στάση μας;

Γενικώς οι ΑΟΖ είναι μια προσπάθεια περίφραξης των θαλάσσιων οικοπέδων. Η χώρα στην οποία πιστώνεται κάποια ΑΟΖ αποκτά το αποκλειστικό δικαίωμα σε εξορύξεις και σε αλιεία της περιοχής. ΑΟΖ όμως δεν σημαίνει εδαφική επικράτεια, δηλαδή ισχύ των νόμων ενός κράτους. Στις ΑΟΖ που ξεπερνούν την εδαφική επικράτεια, εξακολουθεί να ισχεί το καθεστώς της ανοιχτής θάλασσας. Με τον ίδιο τρόπο που οι περιφράξεις αποτέλεσαν ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της πρωταρχικής συσσώρευσης στην Αγγλία, μέσα από την κατάργηση των δημοσίων γαιών, η ΑΟΖ είναι η έκφραση μίας παρόμοιας διαδικασίας όσον αφορά την θάλασσα. Στο πλαίσιο της αγωνιώδους προσπάθειας του κεφαλαίου να εκμεταλλευτεί κάθε πλουτοπαραγωγική πηγή, η θάλασσα δεν αντιμετωπίζεται ως ένας τεράστιος βιότοπος, αναγκαίος για την επιβίωση της έμβιας ζωής, αλλά ως πηγή μελλοντικής κερδοφορίας.

Με τον ίδιο τρόπο που δεν θα έπρεπε τα βουνά, οι παραλίες, τα ποτάμια και τα εθνικά πάρκα να ιδιωτικοποιούνται, έτσι και η θάλασσα δεν θα έπρεπε να ιδιωτικοποιείται ανάμεσα στα κράτη. Η επί της αρχής στάση μας είναι ενάντια σε οποιαδήποτε προσπάθεια απόδοσης της θάλασσας σε κάποιο κράτος. Η ανοιχτή θάλασσα πρέπει να παραμένει ελεύθερη και η επιτήρηση της προστασίας της υπόθεση ολόκληρης της ανθρωπότητας. Η εκμετάλλευση του πλούτου της μπορεί να γίνεται μόνο σε πνεύμα ομόνοιας και συνεργασίας από όλους τους λαούς της περιοχής. Αυτή θα ήταν η γενικότερη αρχή βάσει της οποίας θα γραφόταν ένα νέο διεθνές δίκαιο της θάλασσας.

Η ΑΟΖ στο γεωπολιτικό παιχνίδι

Δεν θα μπορούσαμε όμως να ξεμπερδέψουμε έτσι απλά με αυτό το ζήτημα, κάνοντας μία απεύθυνση στην συναδέλφωση των καπιταλιστικών κρατών. Η ελληνική πλευρά αναβιώνει τον μεγαλοϊδεατισμό της. Το ελληνικό κεφάλαιο φαντασιώνεται ότι θα γίνει πετρελαϊκή δύναμη. Δεν θέλει να βρει μία λύση στη βάση του διεθνούς δικαίου, ακριβώς επειδή δεν θέλει να χωρίσει κάποια ΑΟΖ με το τουρκικό κεφάλαιο. Θέλει να έχει το αποκλειστικό δικαίωμα σε αλιεία και εξορύξεις για όσο το δυνατόν μεγαλύτερη περιοχή.

Παράλληλα όμως, το σχέδιο της «ελληνικής λίμνης» αποτελεί και μία στρατηγική που αφορά την γεωπολιτική κλίμακα.  Η ελληνική αστική τάξη θέλει να πουλήσει τον εαυτό της ως η εγγυήτρια δύναμη της ευρωαμερικανικής ασφάλειας στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Παρότι η ΑΟΖ δεν δίνει το δικαίωμα αστυνόμευσης ή κάποιας στρατιωτικής αποκλειστικότητας, αποτελεί μία πρώτη μορφή κρατικής ιδιοκτησίας. Η ελληνική άρχουσα τάξη εννοεί ότι η ΑΟΖ θα πρέπει να αποδοθεί σε εκείνο το κράτος το οποίο μπορεί να εξασφαλίσει τα συμφέροντα της αμερικανικής αυτοκρατορίας και των λακέδων τους στην περιοχή. Ας μην νομίζουμε ότι η ΑΟΖ είναι μία ιστορία που αφορά απλώς κάποια νομικίστικη τυπολατρία. Η χάραξη της ΑΟΖ υπόκειται και στους συσχετισμούς δύναμης, με τον ίδιο τρόπο που η χάραξη των συνόρων καθορίζεται από το αποτέλεσμα των πολέμων ή τον κίνδυνο πολέμου. 

Σε αυτή τη συγκυρία ο τουρκικός εθνικισμός διαπραγματεύεται την θέση του σε έναν κόσμο που αλλάζει. Η αδυναμία της Αμερικανικής Αυτοκρατορίας να παράξει ένα νέο όραμα για τους επιμέρους καπιταλισμούς-συμμάχους της δημιουργεί προστριβές στα όρια της επικράτειάς του. Η προοπτική η Τουρκία να συμβάλει στην περικύκλωση της Ρωσίας, στην απομόνωση του Ιράν και την παρεμπόδιση του νέου ευρωασιατικού κινεζικού «δρόμου του μεταξιού», ενδεχομένως δεν ανταποκρίνεται στα συμφέροντα της τουρκικής αστικής τάξης. Για αυτό και η στάση της είναι πολλές φορές αντιφατική, σε μία προσπάθεια εκμετάλλευσης όλων των δυνατοτήτων που της προσφέρει το γεγονός ότι η αμερικάνικη αυτοκρατορία αδυνατεί να διατηρήσει την οικονομική και στρατιωτική της ηγεμονία.

Ο ευρωπαϊκός φιλελευθερισμός παρουσιάζει την τουρκική πολιτική ηγεσία και τον Ερντογάν ως χασάπηδες, φασίστες και πολεμοχαρείς ακριβώς επειδή διατηρεί αυτή την αμφίρροπη πολιτική στάση απέναντι στους νέους μεγάλους αντιπάλους της αυτοκρατορίας, δηλαδή το Ιράν, τη Ρωσία και την Κίνα. Ο Ερντογάν δεν είναι τίποτα από όλα αυτά, αλλά εκφράζει πράγματι ένα ισχυρό αυταρχικό Βοναπαρτισμό στο εσωτερικό του. Ταυτόχρονα διεκδικεί περισσότερα από όσα του προσφέρει ο ατλαντικός κορσές με το να μπλέκεται στις υποθέσεις του γαλλικού ιμπεριαλισμού στην Βόρεια Αφρική και την Μέση Ανατολή. Για αυτό τον λόγο εστάλη και το Σάρλ-Ντε-Γκώλ στην Ανατολική Μεσόγειο και χτίστηκε αυτή η παρδαλή συμμαχία Ελλάδας-Γαλλίας.

Ωστόσο ο αυξανόμενος βαθμός «αυτονόμησης» της Τουρκίας από την Αυτοκρατορία και το φλερτ με τους «ανατολικούς αναθεωρητές» ενδιαφέρει πάρα πολύ τον ιμπεριαλισμό. Και μ’ αυτόν τον τρόπο, τα ελληνοτουρκικά εντάσσονται με αναβαθμισμένο τρόπο στα ενδιαφέροντα του ιμπεριαλισμού. Όχι απλά σαν μια ιστορία διαμεσολάβησης ανάμεσα σε δύο σύμμαχες χώρες με διμερείς διαφορές. Αλλά στο φόντο και ως μέρος της πειθάρχησης/διαπραγμάτευσης με την μισο-αναθεωρητική πια Τουρκία και της ευρύτερης αντιπαράθεσης με Κίνα – Ρωσία – Ιράν, με τις οποίες η Τουρκία «το συζητάει».

Σε μία περίοδο διπλωματικής απομόνωσης της Τουρκίας, ο ελληνικός αστισμός νιώθει ότι έχει την ευκαιρία να διεκδικήσει παραπάνω από όσα του αναλογούν. Αξιοποιεί την δουλικότητά του σε σχέση με τις ΗΠΑ, το ότι είναι μέλος της ΕΕ για να πουλήσει τσάμπα μαγκιά στη Μεσόγειο με τις πλάτες των άλλων. Αυτή είναι η βάση πάνω στην οποία χτίζεται η ελπίδα επέκτασης της ΑΟΖ μέχρι το Καστελλόριζο. Η επανανοηματοδότηση των ελληνοτουρκικών αντιθέσεων με την μορφή μίας τιμωρίας της αναθεωρητικής γεωπολιτικής στρατηγικής της Τουρκίας αναβαθμίζει και το χαρακτήρα που θα έχει ένας τέτοιος πόλεμος. Αν οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις θέλουν να γίνουν το τιμωρό χέρι του ΝΑΤΟ τότε ένας πόλεμος θα είναι πολύ πιο επικίνδυνος συγκριτικά με την περίπτωση των Ιμίων.  

Ακόμα κι αν το ενδεχόμενο μιας στρατιωτικής σύγκρουσης Ελλάδας – Τουρκίας θα είχε σαν αφορμή τις παράλογες απαιτήσεις της ελληνικής πλευράς, ένας πόλεμος ανάμεσα στο δύο κράτη θα ήταν «άδικος» απ’ όλες τις μεριές. Το καθήκον του ελληνικού αντιπολεμικού κινήματος είναι να βάλει ένα τέλος και χωρίς προϋποθέσεις στην ελληνική επιθετικότητα και όχι να γίνεται ουρά της στο όνομα δήθεν της τουρκικής. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να υιοθετήσουμε τη στάση του επαναστατικού ντεφετισμού, επιδιώκοντας, στις στάχτες ενός πολέμου που κήρυξαν οι αστοί, να χτίσουμε έναν νέο πόλεμο ενάντια στους καπιταλιστές. Οι επαναστάσεις προϋποθέτουν μία σημαντική πολιτική ρήξη, όταν οι μάζες δεν πείθονται πλέον από τους πολιτικούς προϊσταμένους των αστών. Αυτό δεν γίνεται απλώς στη σφαίρα των ιδεών, αλλά προϋποθέτει μία πραγματική ήττα και τσάκισμα της νέας Μεγάλης Ιδέας. Επι του παρόντος ούτε η ελληνική ούτε η τουρκική επιδιώκουν μια ανοιχτή πολεμική αντιπαράθεση, αλλά μια σκληρή διαπραγμάτευση για το ποιος θα έχει το μεγαλύτερο όφελος στη περίφραξη των διεθνών υδάτων της περιοχής. Δεν κρίνονται καποια «πατρογονικά» εδάφη, αλλά το πλιατσικο στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. ‘Oλα τα άλλα είναι παραμύθια της χαλιμάς μπας και βρεθεί αν χρειαστεί τσάμπα κρεας για τα κανόνια τους και τα θησαυροφυλάκια των εφοπλιστών  και των πετρελαιάδων στην Ελβετία και το city. Όσοι ενδιαφέρονται ή πιστεύουν ότι έχουν κατι να κερδίσουν από αυτές τις μπίζνες ας προσφέρουν τις σάρκες τους στον «εθνικό» αγώνα.

Οι διακηρύξεις, με τις οποίες η πατριωτική αριστερά ζητάει να μην γίνει πόλεμος στο Αιγαίο αλλά ταυτόχρονα δέχεται ότι η ελληνική υφαλοκρηπίδα είναι κάπου στα 100 μίλια νοτίως του Καστελόριζου, και χωρίς να σταματάει στιγμή να παπαγαλίζει τις θεωρίες περί τουρκικού επεκτατισμού, κάνει πλάτες στον ελληνικό εθνικισμό και στο σχέδιο μετατροπής της Νοτιοανατολικής Μεσογείου σε «ελληνική λίμνη». Επιπλέον είναι βαθιά υποκριτικές όσον αφορά την υπόθεση του προλεταριακού διεθνισμού. Όταν κάποιος μιλά ως κομμουνιστής, τότε ο λόγος του δεν αφορά το γεγονός ότι κατά τύχη γεννήθηκε στην Ελλάδα, αλλά στο όνομα της κοινωνικής δικαιοσύνης ανεξαρτήτως εθνικότητας και για την καταστροφή του συστήματος καταπίεσης και εκμετάλλευσης. Η Ελλάδα άλλωστε δεν ανήκει στα ριγμένα έθνη του πλανήτη, ούτε βρίσκεται στο στοχαστρο του ιμπεριαλισμού.

Το αντίθετο, είναι και παραμένει οργανικό τμήμα της αυτοκρατορίας και οι διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν ένα εξώφθαλμο σχέδιο αναβάθμισης του ρόλου του ελληνικου καπιταλισμού στο διεθνή συσχετισμό, τόσο για τα δικά του συμφεροντα όσο και ως τοποτηρητή των γεωπολιτικών συμφερόντων της αυτοκρατορίας. Δεν προκειται για κάποιον εθνικοαπαλευθερωτικό αγώνα ενός καταπιεσμένου εθνους απέναντι στο δυνάστη του, αλλα για μια επεκτατική πολιτική ενός κράτους με έναν από τους ισχυρότερους στρατούς της ευρύτερης περιοχής. Κάθε σύγκριση του ελληνικού καπιταλιστικού κράτους με την Παλαιστίνη, τη Συρία, τη Βενεζουέλα κοκ αν δεν είναι αφελής, τότε γίνεται επί σκοπού να ξεπλύνει από τα αριστερά τον ελληνικό επεκτατισμό, και με τις πλάτες μάλιστα της αυτοκρατορίας.

ΕΙΡΗΝΗ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ, ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΗΣΙΩΝ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s