Με αφορμή τις πρόσφατες προβοκάτσιες: ένα κεφάλαιο από το Βρώμικο Πόλεμο Ενάντια στη Συρία

Στον απόηχο των πρόσφατων προβοκατσιών που έστησαν οι ουκροναζίδες σε Μπούτσα και Κραματόρσκ, δημοσιεύουμε ένα κεφάλαιο από το βιβλίο του Τιμ Άντερσον, «Ο Βρώμικος Πόλεμος Ενάντια στη Συρία», που αφορά σε τέτοιες πρακτικές. Με την ελπίδα να οπλίσει τον κόσμο της πλευράς μας με μια μεθοδολογία να αντιμετωπίζει τέτοια περιστατικά.

Αναμφίβολα, δυστυχώς, έχουμε να δούμε πολλά τέτοια ακόμα, καθώς ο προπαγανδιστικός πόλεμος της αυτοκρατορίας έχει περάσει από τις φοβερές «νίκες του ουκρανικού στρατού» στο «σταματήστε τις ρωσικές αγριότητες». Και, όπως έλεγε και ο σύμβουλος του Μπους, «είμαστε μια αυτοκρατορία τώρα, και όταν δρούμε δημιουργούμε τη δική μας πραγματικότητα»…

Για να προμηθευτείτε το βιβλίο, στείλτε μέιλ στο avantgarde2009@protonmail.com ή μήνυμα στο facebook της Κόκκινης Ορχήστρας.

_________________________________

3. Βόμβες-βαρέλια, μεροληπτικές πηγές και πολεμική προπαγάνδα

Ένα ταμπλό στη Δαμασκό απεικονίζει τον πρόεδρο Άσσαντ και τον αποβιώσαντα Σεΐχη αλ-Μπούτι, εξέχοντα Σύρο λόγιο μελετητή του Κορανίου. Ο Σεΐχης δολοφονήθηκε από τη Τζαμπάτ αλ-Νούσρα σε ένα τέμενος μαζί με άλλους 40 το Μάιο 2013. Με χαρακτηριστικό τρόπο, τον απείλησαν με θάνατο, τον σκότωσαν, γιόρτασαν το γεγονός και στη συνέχεια κατηγόρησαν τη συριακή κυβέρνηση.

Η πολεμική προπαγάνδα συχνά απαιτεί να εγκαταλείψει κανείς την κοινή λογική και τις αρχές· ο βρώμικος πόλεμος ενάντια στη Συρία βρίθει τέτοιων παραδειγμάτων. Μια συνεχής ροή από ιστορίες φρικαλεοτήτων -«βόμβες-βαρέλια», χημικά όπλα, σφαγές «βιομηχανικής κλίμακας», νεκρά μωρά- διαποτίζει τις δυτικές ειδήσεις που αφορούν τη Συρία. Όλες αυτές οι ιστορίες έχουν δύο κοινά σημεία: προβάλλουν τον πρόεδρο της Συρίας και το συριακό στρατό ως τέρατα που σφάζουν αμάχους, ακόμη και παιδιά. Ωστόσο, αν κανείς αναζητήσει την προέλευσή τους, όλες οι ιστορίες προέρχονται από πλήρως μεροληπτικές πηγές. Μας εξαπατούν.

Οι κανονικές έννοιες δεοντολογίας που συνίστανται στην αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων, την αναζήτηση ανεξάρτητων αποδεικτικών στοιχείων και τον αποκλεισμό ιδιοτελών ισχυρισμών προερχόμενων από τα εμπόλεμα μέρη έχουν αγνοηθεί σε μεγάλο μέρος της δυτικής δημόσιας συζήτησης. Αυτή η τοξική ατμόσφαιρα έχει ως αποτέλεσμα περαιτέρω κατασκευασμένες ειδήσεις, οι οποίες επαναλαμβάνονται ενώπιον εύπιστων ακροατηρίων ακόμα και όταν τα ψέματα που χρησιμοποιήθηκαν για να νομιμοποιήσουν εισβολές κατά το παρελθόν (πχ την εισβολή στο Ιράκ το 2003) και βρώμικους πολέμους (πχ τον πόλεμο στη Λιβύη το 2011) είναι ακόμα σχετικά νωπά στη μνήμη μας. Όπως και σε προηγούμενους πολέμους, ο στόχος είναι να δαιμονοποιηθεί ο εχθρός, και αυτό επιτυγχάνεται χρησιμοποιώντας επαναλαμβανόμενους ισχυρισμούς για φρικαλεότητες ώστε να προκληθεί λαϊκή στήριξη υπέρ του πολέμου (Knightley 2001).

Ωστόσο, σε συνθήκες πολέμου είναι αναγκαία η τήρηση ορισμένων βασικών αρχών κατά την ανάγνωση αμφιλεγόμενων αποδεικτικών στοιχείων, τουλάχιστον εάν επιθυμούμε να κατανοήσουμε την αλήθεια των πραγμάτων. Μία πλευρά που εμπλέκεται σε πόλεμο έχει πάντα ζωτικό συμφέρον να πλήξει την αξιοπιστία και να υπονομεύσει τη νομιμοποιητική βάση του αντιπάλου. Γι’ αυτό το λόγο, πρέπει πάντα να αντιμετωπίζουμε τα «αποδεικτικά στοιχεία» που παρέχει ένα από τα εμπόλεμα μέρη κατά του αντιπάλου του με άκρατη καχυποψία. Δεν είναι ότι η εμπόλεμη πλευρά δεν είναι σε θέση να κατανοήσει τον αντίπαλο, αλλά ότι αυτό που διαδίδει πάντα διαμορφώνεται με βάση το ειδικό της συμφέρον. Είμαστε υποχρεωμένοι να εικάσουμε ότι υφίσταται μεροληψία. Αν δεν υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί η προέλευση των αποδεικτικών στοιχείων, αν αυτά είναι χειραγωγούμενα ή εξυπηρετούν ίδια συμφέροντα, θα πρέπει να απορρίπτονται ως άχρηστα από νομική άποψη. Ο αποκλεισμός στοιχείων που εξυπηρετούν «ίδια συμφέροντα» ακολουθεί γενικές αρχές που εφαρμόζονται στο αστικό και ποινικό δίκαιο. Τέτοια στοιχεία έχουν αξία μόνο όταν αντιτίθενται στο συμφέρον του εμπόλεμου μέρους, όπως στην περίπτωση που η πλευρά που τα προτάσσει προβαίνει σε κάποια παραδοχή ή αποκαλύπτει μέσω αυτών τη νοοτροπία της.

Αυτές οι αρχές ισχύουν είτε μιλάμε για τη φύση της βίας σε καιρό πολέμου είτε για θέματα νομιμοποίησης όπως η κοινή γνώμη και η πολιτική στράτευση. Έτσι, για παράδειγμα, όταν οι ισλαμιστικές ένοπλες ομάδες και οι συνεργάτες τους ισχυρίζονται ότι ο θανάσιμος εχθρός τους, ο Συριακός Αραβικός Στρατός, σφάζει αμάχους (πχ AP 2015), αυτός ο ισχυρισμός από μόνος του είναι σχεδόν κενός νοήματος. Είναι αναμενόμενο οι ένοπλοι αντίπαλοι να επιτίθενται ο ένας κατά του άλλου, τόσο με λόγια όσο και με όπλα. Από την αρχή της σύγκρουσης προβάλλονται ψευδείς ιστορίες για τις φρικαλεότητες που δήθεν διαπράττει η κυβέρνηση. Η επικεφαλής ενός μοναστηριού στη Χομς, ηγουμένη Άγκνες Μαριάμ, είχε καταγγείλει εγκλήματα ψευδούς σημαίας (προβοκάτσιες) από ομάδες του «Ελεύθερου Συριακού Στρατού» ήδη από το 2011. Οι μισαλλόδοξοι μάλιστα Ισλαμιστές του Ελεύθερου Συριακού Στρατού ανακύκλωναν τις φωτογραφίες των δολοφονημένων θυμάτων σε διάφορα ΜΜΕ (SANA 2011). Με παρόμοιο τρόπο, ο Αμερικανός δημοσιογράφος Nir Rosen έγραψε για «νεκρούς μαχητές της αντιπολίτευσης … που περιγράφονται ως αθώοι άμαχοι πολίτες που σκοτώθηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας» (Rosen 2012). Ποιο είναι το δίδαγμα εδώ; Προσοχή στις χειραγωγούμενες αφηγήσεις φρικαλεοτήτων. Στην καλύτερη περίπτωση χρησιμεύουν ως σημαία, ως κατηγορίες που μπορούν να δρομολογήσουν την αναζήτηση για ανεξάρτητα αποδεικτικά στοιχεία. Όμως τις περισσότερες φορές αποτελούν έναν περισπασμό από την παρούσα πραγματικότητα.

Για τον ίδιο λόγο, όταν η μοναρχία του Κατάρ (που έχει επενδύσει δισεκατομμύρια δολάρια στις ένοπλες επιθέσεις στη Συρία) παρουσιάζει έναν ανώνυμο πληρωμένο μάρτυρα με φωτογραφίες που απεικονίζουν πολυάριθμα νεκρά και βασανισμένα σώματα, και ο ανώνυμος αυτός μάρτυρας κατηγορεί το συριακό στρατό για «σφαγές βιομηχανικής κλίμακας» (O’Toole 2014· Jalabi 2015), θα έπρεπε να είναι ξεκάθαρο ότι αυτά τα «αποδεικτικά στοιχεία» είναι μεροληπτικά και αναξιόπιστα (Smith-Spark 2014· MMM 2014). Το γεγονός ότι αυτή η ιστορία παρουσιάστηκε από μια εμπόλεμη πλευρά μόλις πριν από ένα συνέδριο για την ειρήνη στη Γενεύη θα έπρεπε να αποτελεί έναν παραπάνω λόγο να είμαστε καχύποπτοι. Χωρίς όμως πραγματικά ανεξάρτητα αποδεικτικά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τη μαρτυρία, δεν υπάρχει τρόπος να εξακριβωθεί σε ποιο έτος, κάτω από ποιες συνθήκες ή ακόμη και σε ποια χώρα τραβήχτηκαν οι φωτογραφίες. Αυτοί που χρηματοδοτούν και εξοπλίζουν τις μισαλλόδοξες ομάδες έχουν σφαγιάσει τα τελευταία χρόνια εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στους πολέμους στο Αφγανιστάν, το Ιράκ και τη Συρία. Δεν υπάρχει έλλειψη σε φωτογραφίες πτωμάτων. Το γεγονός ότι δυτικά ΜΜΕ διαδίδουν αυτές τις κατηγορίες, χρησιμοποιώντας δικηγόρους (επίσης αμειβόμενους από το Κατάρ) για να τις υποστηρίξουν (Cartalucci 2014· Murphy 2014), δείχνει απλώς την περιορισμένη κατανόηση που έχουν τα μέσα αυτά σε ό,τι αφορά τα ανεξάρτητα αποδεικτικά στοιχεία.

Παρόμοιες αρχές διέπουν τους ισχυρισμούς περί νομιμοποίησης. Οι διαβεβαιώσεις Αμερικανών κυβερνητικών αξιωματούχων που επιδιώκουν ανοιχτά και παράνομα «αλλαγή καθεστώτος» στη Συρία ότι ο πρόεδρος Άσσαντ «έχει χάσει κάθε νομιμοποίηση» (πχ δήλωση της Χίλαρι Κλίντον στο Al Jazeera το 2011) θα πρέπει να θεωρούνται ως στοχευμένη προπαγάνδα που απλώς εξυπηρετεί ίδια συμφέροντα. Στην περίπτωση των ισχυρισμών της Ουάσινγκτον για την επίθεση με χημικά όπλα στην ανατολική Γκούτα τον Αύγουστο του 2013, η κυβέρνηση των ΗΠΑ καθώς και κάποιες ενσωματωμένες σε αυτήν υπηρεσίες επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν τηλεμετρικά δεδομένα και κάποιες άλλες έμμεσες ενδείξεις που δεν αποδεικνύουν επαρκώς τίποτα ώστε να εμπλέξουν το συριακό στρατό (Gladstone and Chivers 2013· HRW 2013). Ωστόσο, και αφού οι ισχυρισμοί αυτοί είχαν συντριβεί από ποικίλα ανεξάρτητα αποδεικτικά στοιχεία (Lloyd και Postol 2014· Hersh 2014· Anderson 2015), η Ουάσινγκτον και τα ΜΜΕ γύρω από αυτή συνέχισαν απλώς να επαναλαμβάνουν τις ίδιες κατηγορίες παρ’ όλο που αυτές είχαν χάσει την αξιοπιστία τους. Εντός πολεμικού κλίματος, πολύ λίγοι στα δυτικά μέσα ενημέρωσης είχαν το θάρρος να πουν ότι «ο αυτοκράτορας είναι γυμνός».

Μπορούμε ίσως να δώσουμε περισσότερη προσοχή όταν τα αποδεικτικά στοιχεία που παραθέτει ένα εμπόλεμο μέρος στρέφονται ενάντια στα δικά του συμφέροντα. Για παράδειγμα, το 2012 τα δυτικά ΜΜΕ πήραν συνέντευξη από τρεις διοικητές του Ελεύθερου Συριακού Στρατού (FSA) στο Χαλέπι. Όλοι παραδέχτηκαν ότι οι ντόπιοι τούς μισούσαν και ήταν στην πλειοψηφία τους πιστοί στον πρόεδρο της Συρίας. Ένας από αυτούς είπε ότι ο πρόεδρος Άσσαντ είχε περίπου «70%» υποστήριξη» (Bayoumy 2013) σε εκείνη την πόλη όπου κατοικούν κυρίως Σουνίτες Μουσουλμάνοι. Ο άλλος είπε ότι οι ντόπιοι «όλοι τους, είναι πιστοί στον εγκληματία Μπασάρ, μας καρφώνουν» (Abouzeid 2012). Ο τρίτος είπε ότι είναι «όλοι ρουφιάνοι … μας μισούν. Εμάς κατηγορούν για την καταστροφή» (Abdul-Ahad 2012). Αν και αυτά δεν είναι παρά ανεπίσημα στοιχεία, ακριβώς επειδή είναι αντίθετα στα συμφέροντα των πηγών από τις οποίες προέρχονται, έχουν μεγαλύτερη σημασία από ό,τι οι ισχυρισμοί που εξυπηρετούν ίδια συμφέροντα. Με παρόμοιο τρόπο, ενώ οι επικεφαλής των κυβερνήσεων των χωρών-μελών του NATO ισχυρίζονταν ότι ο Άσσαντ είχε «χάσει κάθε νομιμοποίηση», σύμφωνα με μια εσωτερική έκθεση του NATO εκτιμάται ότι 70% των Σύρων υποστήριζαν τον πρόεδρο, 20% ήταν ουδέτεροι και 10% υποστήριζαν τους «αντάρτες» (World Tribune 2013· BIN 2013). Αν και δεν δίνεται στη δημοσιότητα λεπτομερώς η μέθοδος που οδήγησε σε αυτή την εκτίμηση, έχει κάποια σημασία καθώς επίσης αντιστρατεύεται ίδια συμφέροντα. Επίσης ταιριάζει χονδρικά με το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών του Ιουνίου του 2014, όπου ο Μπασάρ αλ-Άσσαντ κέρδισε κατά 65% την υποστήριξη όλων των εκλογέων με δικαίωμα ψήφου, δηλαδή ποσοστό που ισούται με 88,7% των ψήφων από ένα ποσοστό συμμετοχής που ανήλθε στο 73.4% (Idea International 2015).

Ίσως το πιο κοινό συστηματικό σφάλμα στο οποίο υποκύπτουν τα δυτικά ΜΜΕ κατά την κάλυψη της συριακής κρίσης είναι το ότι στηρίζονται υπερβολικά σε ένα και μοναδικό πρόσωπο, έναν άνδρα με έδρα τη Βρετανία που αυτοαποκαλείται «Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων» (SOHR). Πολλές από τις ιστορίες για τον αριθμό των νεκρών στη Συρία, τις φρικαλεότητες «του καθεστώτος» και τις τεράστιες παράπλευρες απώλειες προέρχονται από αυτόν τον άνθρωπο. Ωστόσο, ο Ραμί Αμπντούλ Ραχμάν ανέκαθεν είχε στην ιστοσελίδα του τη σημαία του «Ελεύθερου Συριακού Στρατού» υπό την ηγεσία των Αδελφών Μουσουλμάνων (SOHR 2015). Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι συλλέγει πληροφορίες από ένα δίκτυο συνεργατών εντός της Συρίας και γύρω από αυτήν. Είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι οι συνεργάτες αυτοί θα είναι κυρίως αντικυβερνητικοί. Τα μέσα ενημέρωσης που επιλέγουν να βασίζονται σε μια τόσο ανοιχτά μεροληπτική πηγή υπονομεύουν την ίδια τους την αξιοπιστία. Μήπως όμως δεν ενδιαφέρονται για αυτό; Το γεγονός ότι οι δυτικές κυβερνήσεις σε αυτή τη σύγκρουση γενικά υποστηρίζουν τη γραμμή των Αδελφών Μουσουλμάνων για τη Συρία μπορεί να τα κάνει να ανησυχούν λιγότερο. Τα δυτικά ΜΜΕ παρουσιάζουν τακτικά τις ιστορίες που διαδίδει το SOHR, συχνά με νούμερα θυμάτων που ακούγονται εντυπωσιακά, σαν να ήταν πραγματικά γεγονότα (πχ. AP 2015· Pollard 2015). Σε κάποια από τις τελευταίες παραγράφους των ρεπορτάζ τους μπορεί να παραθέτουν και μια άρνηση από τη μεριά του «καθεστώτος», ώστε να δίνεται η εντύπωση της ισορροπημένης δημοσιογραφίας. Η περιστασιακή κριτική που ασκεί ο Αμπντούλ Ραχμάν σε ανταγωνιστικές σαλαφιστικές ομάδες (όπως το Νταές-ISIL) ίσως προσθέτουν μια επίφαση αξιοπιστίας. Σε κάθε περίπτωση, η άκριτη υιοθέτηση των μεροληπτικών αυτών αναφορών έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο να κρατηθεί ζωντανός ο δυτικός μύθος ότι ο συριακός στρατός δεν κάνει τίποτα άλλο από το να στοχεύει και να σκοτώνει αμάχους.

Το ίδιο περίπου πρόβλημα παρατηρείται και στην καμπάνια του 2014-2015 σε σχέση με τις «βόμβες-βαρέλια», όπου ειπώθηκε ότι ένα συγκεκριμένο είδος βόμβας που χρησιμοποιούν οι συριακές αεροπορικές δυνάμεις, που περιλαμβάνει καύσιμα και θραύσματα, είναι υπεύθυνο για μαζική θανάτωση αμάχων. Ο Robert Parry (2015) επισημαίνει ότι οποιαδήποτε αυτοσχέδια βόμβα «που ρίχνεται από ελικόπτερα» το πιθανότερο είναι ότι θα χτυπούσε αδιακρίτως σε βαθμό πολύ μικρότερο από τις περισσότερες πυραυλικές επιθέσεις, για να μη μιλήσουμε για το απεμπλουτισμένο ουράνιο, τις ναπάλμ, το λευκό φώσφορο και τα πυρομαχικά διασποράς που τακτικά χρησιμοποιεί η Ουάσινγκτον. Ωστόσο, το ζήτημα σε αυτή την περίπτωση δεν έχει να κάνει με την τεχνολογία – ο ισχυρισμός ότι ο συριακός στρατός σκοτώνει πάντα αμάχους είναι απλώς ένας νέος τρόπος να προκαλέσουν τρόμο και να εκμαιεύσουν στήριξη για τον πόλεμο. Η υποτιθέμενη φύση αυτού του «νέου» όπλου που χτυπά «αδιακρίτως» εικάζεται απλώς από την επανάληψη αυτού του μηνύματος.

Τα σημεία αυτών των υποτιθέμενων επιθέσεων με «βόμβες-βαρέλια» την περίοδο 2014-2015 είναι κατά κύριο λόγο μέρη που εδώ και χρόνια βρίσκονται υπό την κατοχή μισαλλόδοξων ισλαμιστικών συμμοριών: το βορειοανατολικό Χαλέπι, η περιοχή της Δουμά στη βορειοανατολική Δαμασκό και η Ράκκα στην ανατολική έρημο. Η οργάνωση Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που εδρεύει στις ΗΠΑ (και έχει στενούς δεσμούς με το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, σημαντικό θεσμό στη χάραξη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής) δημοσίευσε ένα χάρτη που απεικόνιζε τα σημεία που είχαν δεχτεί κυριολεκτικά εκατοντάδες από αυτές τις επιθέσεις με βόμβες-βαρέλια στο βορειοανατολικό Χαλέπι που «κρατά υπό τον έλεγχό της η αντιπολίτευση» (HRW 2014). Η «αντιπολίτευση» στις περιοχές αυτές είναι η επίσημη οργάνωση-παράρτημα της αλ-Κάιντα στη Συρία, η Τζαμπάτ αλ- Νούσρα, σε συμμαχία με το υποστηριζόμενο από τη Σαουδική Αραβία Ισλαμικό Μέτωπο (ένα μόρφωμα που έχει προκύψει από τη συγχώνευση ομάδων που προηγουμένως βρίσκονταν στον Ελεύθερο Συριακό Στρατό, την Χαρακάτ Αχράρ αλ-Σαμ, την Σουκούρ αλ-Σαμ, την Λίβα αλ-Ταουχίντ, την Τζάις αλ-Ισλάμ, την Τζαμπάτ αλ-Κουρντίγια, τη Λίβα αλ-Χακ και την Αχράρ αλ-Σαμ), και αργότερα με το «Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε» (ISIL), το Ισλαμικό Κόμμα του Τουρκεστάν και το Στρατό της Κατάκτησης. Πρακτικά όλες αυτές οι ομάδες είναι τρομοκρατικές οργανώσεις που ευθύνονται για πληθώρα φρικαλεοτήτων στη Συρία. Δεν είναι λοιπόν να απορεί κανείς που ο συριακός στρατός τις βομβαρδίζει τακτικά. Σε αντίθεση με το μύθο περί «μετριοπαθών ανταρτών», τις περισσότερες φορές οι τρομοκρατικές ομάδες δουλεύουν μαζί. Για παράδειγμα, ένας κορυφαίος ηγέτης του Ελεύθερου Συριακού Στρατού (FSA) που απολαμβάνει της στήριξης των ΗΠΑ, ο Απντέλ Τζαμπάρ ελ-Οκάιντι, ήταν αρκετά ανοιχτός απέναντι στο γεγονός ότι συνεργαζόταν στενά με το ISIL-Νταές (βλέπε Eretz Zen 2014). Ο FSA εξ αρχής συνεργάζεται στενά με την άλλη βασική ομάδα της αλ-Κάιντα, την Τζαμπάτ αλ-Νούσρα.

Η πηγή των ισχυρισμών περί θανάτων «αμάχων» προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από τις ίδιες τις ισλαμιστικές ομάδες ή από «ακτιβιστές» ενσωματωμένους στις ομάδες αυτές. Στη συνέχεια, οι ισχυρισμοί αυτοί μεγεθύνονται από τα δυτικά ΜΜΕ και από ορισμένες ΜΚΟ ανθρωπίνων δικαιωμάτων που στην πραγματικότητα είναι «ενσωματωμένες» στην εξωτερική πολιτική των δυτικών κυβερνήσεων. Ο αριθμός των θυμάτων τυπικά διαδίδεται από το «Συριακό Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων» που εδρεύει στη Βρετανία (SOHR 2015), το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα που επίσης εδρεύει στη Βρετανία (SN4HR 2015) ή το Κέντρο Καταγραφής Παραβιάσεων στη Συρία με έδρα την Ιστανμπούλ (VDC 2015· Masi 2015). Όλα αυτά τα κέντρα βρίσκονται σε συμμαχία με τις ισλαμιστικές συμμορίες, αλλά στις δημόσιες τοποθετήσεις τους συνήθως διατηρούν μια απόσταση από το ISIL. Το Κέντρο Καταγραφής Παραβιάσεων παρουσίασε έναν κατάλογο απωλειών του ISIL ως «μάρτυρες» της επανάστασης (βλέπε Sterling 2015b). Ωστόσο, αυτό που κυρίως θέλω να πω είναι ότι όλες αυτές οι πηγές είναι μεροληπτικές – μισαλλόδοξοι Ισλαμιστές αφοσιωμένοι στην ανατροπή του κοσμικού κράτους με ισχυρά κίνητρα να συκοφαντούν και να διαδίδουν ψέματα για το συριακό στρατό.

Ο αρχιστράτηγος του πολέμου προπαγάνδας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ομπάμα, δείχνει το δρόμο ισχυριζόμενος ότι ο Σύρος ομόλογός του «ρίχνει βόμβες-βαρέλια για να σφαγιάσει αθώα παιδιά» (από δήλωση του Ομπάμα στη δημοσιογράφο Polly Mosendz το 2015). Καθώς δεν έχουν ποτέ προκύψει αποδεικτικά στοιχεία που να στηρίζουν ότι ο πρόεδρος Άσσαντ είχε ποτέ τέτοια πρόθεση, ο Parry (2015) εύλογα αποκαλεί αυτή τη δήλωση «ωμή και παραπλανητική προπαγάνδα». Ο Λευκός Οίκος έχει τη στήριξη του «ενσωματωμένου παρατηρητή-θεματοφύλακα», του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Το αφεντικό του παρατηρητηρίου αυτού, ο Kenneth Roth, επαναλαμβάνει εμμονικά τη φράση «βόμβες-βαρέλια» και μάλιστα έχει εκτεθεί αναρτώντας φωτογραφίες της ισοπεδωμένης Γάζας και του Κομπάνι και ισχυριζόμενος ψευδώς ότι και οι δύο απεικόνιζαν το Χαλέπι μετά την «επίθεση του Άσσαντ με βόμβες-βαρέλια» (MOA 2015· Interventions Watch 2015). Στην πραγματικότητα, αυτές οι φωτογραφίες δείχνουν τις συνέπειες των βομβαρδισμών του Ισραήλ, των ΗΠΑ και του ISIL. Η ανακύκλωση φωτογραφιών νεκρών πολέμου φαίνεται να έχει καταντήσει ρουτίνα. Ωστόσο, η δυτική πολεμική προπαγάνδα βασίζεται συνεχώς σε μεροληπτικές πηγές. Η καμπάνια για τις «βόμβες-βαρέλια» έχει προφανώς σχεδιαστεί για να απονομιμοποιήσει τη συριακή κυβέρνηση και το συριακό στρατό και ίσως για να αποτρέψει ή να καθυστερήσει τις επιθέσεις σε ισλαμιστικές ομάδες. Ωστόσο, ο συριακός στρατός δεν απολογείται σε κανέναν επειδή βομβαρδίζει περιοχές τις οποίες ελέγχουν τρομοκράτες, και ανέκαθεν κατέβαλλε ευρέως δημοσιοποιημένες προσπάθειες να εκκενώσει τις περιοχές από αμάχους πριν επιτεθεί.

Οι περισσότεροι άμαχοι πολίτες στις περιοχές που λέγεται πως δέχονται επιθέσεις με «βόμβες-βαρέλια» έχουν στην πραγματικότητα εγκαταλείψει τις περιοχές αυτές εδώ και πολύ καιρό. Τον Ιανουάριο του 2015 το Reuters (2015a) έδειξε βίντεο με μερικές από τις τελευταίες μεγάλες εκκενώσεις της περιοχής Δουμά (βορειοανατολική Δαμασκός) από το συριακό στρατό. Αρκετούς μήνες αργότερα το ίδιο πρακτορείο κατήγγειλε τη σφαγή «αμάχων» στη Δουμά, χρησιμοποιώντας ως πηγή τούς «ακτιβιστές» του SOHR (Reuters 2015b). Η επανάληψη αυτών των ψευδών ισχυρισμών από τις ένοπλες ομάδες και τους «ακτιβιστές» που συνεργάζονται μαζί τους οδήγησαν σε τίτλους εφημερίδων όπως «Οι βόμβες-βαρέλια του συριακού καθεστώτος σκοτώνουν περισσότερους αμάχους από το ISIS και την αλ-Κάιντα μαζί» (Masi 2015). Τέτοιου τύπου ιστορίες υποδεικνύουν ότι είναι αναγκαίο να βαθύνει κι άλλο ο πόλεμος στη Συρία. Οι φωτογραφίες νεκρών και τραυματισμένων γυναικών και παιδιών στις πόλεις-φαντάσματα είναι απλώς δανεισμένες από άλλα πλαίσια. Η Διεθνής Αμνηστία (ΗΠΑ) υιοθέτησε σε μεγάλο βαθμό την ιστορία με τις βόμβες-βαρέλια καθώς και τους επινοημένους αριθμούς θυμάτων μεταξύ των «αμάχων». Ωστόσο η Αμνηστία πάσχει από την ίδια αδυναμία ως προς τη μέθοδο: βασίζεται σε μεροληπτικές πηγές όπως το VDC, το SN4HR και το SOHR. Λόγω της φιλοδυτικής μεροληψίας της, η Αμνηστία έχει οδηγηθεί να επαναλαμβάνει τα ψεύδη που έχει επινοήσει το NATO σε άλλες συγκρούσεις, όπως στο Κουβέιτ και στη Λιβύη (βλέπε Sterling 2015b).

Όλα αυτά δε σημαίνουν ότι ο συριακός στρατός δεν έχει σκοτώσει αμάχους, ειδικά όσους είναι ενσωματωμένοι στις τρομοκρατικές ομάδες. Ωστόσο, πολλοί Σύροι οι οικογένειες των οποίων έχουν πληγεί άμεσα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις διερωτώνται γιατί η κυβέρνηση δεν έχει ισοπεδώσει με βομβαρδισμούς περιοχές όπως η Δουμά, το βορειοανατολικό Χαλέπι και τμήματα της Ράκκα. Λένε ότι οι μόνοι άμαχοι που παραμένουν εκεί είναι αυτοί που υποστηρίζουν τις συμμορίες που σφάζουν και κόβουν λαιμούς. Οι ΗΠΑ ασφαλώς δε δίστασαν να ισοπεδώσουν με βόμβες την ιρακινή αντίσταση στη Φαλούτζα (Ιράκ) το 2004 (Democracy Now (2005). Ωστόσο, στη Συρία, όπως λέει ένα πρώην μέλος της κυβερνητικής πολιτοφυλακής, τα πράγματα είναι διαφορετικά:

«Οι Ισλαμιστές [όντως] κρύβονται πίσω από αμάχους. Αν όμως σκοτώναμε όλους όσους υποστηρίζουν τον εχθρό, η περιοχή της Δουμά θα είχε καταστραφεί εδώ και καιρό – θα είχε απλώς ισοπεδωθεί με τανκς μέσα σε μια μέρα, όπως [απαιτούσαν] κάποιοι [Σύροι] θερμοκέφαλοι εδώ και αρκετό καιρό. Ο Άσσαντ όμως δεν το θέλει αυτό … το καθήκον μας είναι να επανενώσουμε τη χώρα. Επομένως, πριν από κάθε αποστολή, μας έλεγαν ότι δεν πρέπει να πυροβολήσουμε αμάχους κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Αν πεθάνει ένας άμαχος γίνεται πάντα έρευνα και, αν χρειαστεί, στρατοδικείο» (Mizah 2015). Οι ανησυχίες αυτές απλώς αγνοούνται στην αυτοαναφορική και απερίσκεπτη δημόσια συζήτηση που διεξάγεται στη Δύση.

Μεγάλη προσοχή χρειάζεται επίσης με τους ισχυρισμούς ξένων οργανισμών που πραγματοποιούν δημοσκοπήσεις γνώμης στη Συρία. Για παράδειγμα, παρ’ όλο που ο οργανισμός ORB International που εδρεύει στη Βρετανία δεν είναι κυβερνητικό πρακτορείο, χρηματοδοτείται εντός ενός εχθρικού κράτους και συμμετέχει σε δημόσιες συζητήσεις που αφορούν τα εμπόλεμα μέρη. Στην προκειμένη περίπτωση, ο εν λόγω οργανισμός πραγματοποίησε στα μέσα του 2014 μια δημοσκόπηση σύμφωνα με την οποία «τρεις στους πέντε Σύρους υποστηρίζουν τη διεθνή στρατιωτική εμπλοκή» (ORB 2014: Πίνακας 1). Η πρόταση αυτή είναι ένα ζήτημα που πραγματικά απασχολεί μόνο δυτικές κυβερνήσεις, ο δε αριθμός είναι απίθανος. Κατ’ αρχάς, οι Σύροι που υποστηρίζουν την κυβέρνηση (και συνιστούν, σύμφωνα με τα περισσότερα στοιχεία, μια ισχυρή πλειοψηφία του πληθυσμού) ήταν ανέκαθεν αντίθετοι σε ξένες επεμβάσεις. Δεύτερον, το μεγαλύτερο κομμάτι της αντιπολίτευσης στη Συρία επίσης τίθεται ενάντια στην ξένη επέμβαση. Το πιο περιεκτικό κείμενο της συριακής αντιπολίτευσης, η Δήλωση της Δαμασκού (2005), εξέφραζε αντίθεση τόσο στις ένοπλες επιθέσεις κατά της κυβέρνησης όσο και στη ξένη επέμβαση. Μόνο οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι, κάποιες φυσιογνωμίες που ζουν στην εξορία και κάποιες από τις κουρδικές ομάδες διαχωρίστηκαν αργότερα από αυτή τη θέση. Ο ισχυρισμός ότι μετά από τρία χρόνια πολέμου και τρομερών βασάνων, ήδη με υψηλά επίπεδα επέμβασης από το NATO και τις μοναρχίες του Κόλπου, το 60% των Σύρων θέλουν κι άλλο από αυτού του είδους την ξένη επέμβαση απλώς δεν συνάδει με τα γνωστά δεδομένα. Αντιθέτως, ταιριάζει με μια μη αντιπροσωπευτική δημοσκόπηση η οποία μεγεθύνει τις φωνές εκείνες που υποστηρίζουν τις ένοπλες ομάδες. Χρειάζεται να εξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο ο ORB συλλέγει πληροφορίες.

Οι μέθοδοί του είναι αδιαφανείς. Ο βρετανικός οργανισμός διεξάγει δημοσκοπήσεις στη Συρία προσλαμβάνοντας ένα μικρό αριθμό Σύρων με τους οποίους επικοινωνεί μέσω τηλεφώνου και ίντερνετ. Αυτοί οι ντόπιοι πράκτορες στη συνέχεια εκπαιδεύονται να επιλέγουν και να παίρνουν συνέντευξη από μικρές ομάδες ανθρώπων σε όλη τη Συρία. Ο ORB παρέχει ελάχιστες πληροφορίες για το πώς επιλέγονται οι πράκτορές του ή για το πώς οι άνθρωποι αυτοί με τη σειρά τους επιλέγουν τα άτομα από τα οποία θα πάρουν συνέντευξη. Απλώς διαβεβαιώνουν ότι η δημοσκόπησή τους είναι αντιπροσωπευτική. Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση που διεξήχθη στα μέσα του 2014, υποτίθεται ότι διαπιστώθηκε ότι 4% των Σύρων είπαν ότι το ISIS/Νταές [ισλαμιστική ομάδα που χαίρει της στήριξης της Σαουδικής Αραβίας] «αντιπροσωπεύει καλύτερα τα συμφέροντα και τις προσδοκίες του συριακού λαού» (ORB 2014). Το ISIL σε εκείνη τη φάση ήταν η πιο εξέχουσα ένοπλη αντικυβερνητική ομάδα. Το αποτέλεσμα αυτό (4% στήριξη) θα μπορούσε να είναι αληθοφανές, και δεν έρχεται σε αντίθεση με άλλες πληροφορίες. Η αξιοπιστία τής εν λόγω δημοσκόπησης όμως αμφισβητείται από το απίθανα υψηλό επίπεδο στήριξης της ξένης στρατιωτικής επέμβασης. Μια ακόμα απόκλιση είναι ότι η δημοσκόπηση του ORB του Ιουλίου 2015 έδειξε ότι το 21% των Σύρων αντιμετωπίζουν θετικά το ISIL (ORB 2015: Πίνακας 3). Αν και δεν είναι ακριβώς η ίδια ερώτηση, η διαφορά ανάμεσα στους δύο αριθμούς (4% και 21%) είναι τεράστια και δύσκολα εξηγείται από τα γεγονότα που μεσολάβησαν μεταξύ 2014-2015. Κανένας άλλος ούτε κατά διάνοια δεν ισχυρίστηκε ότι οι φανατικοί του ISIL-Νταές είναι τόσο δημοφιλείς. Εξίσου απίθανη είναι η «καθαρά θετική άποψη» σε ποσοστό 35% απέναντι στην τρομοκρατική ομάδα Τζαμπάτ αλ-Νούσρα (ORB 2015), η οποία είναι διαβόητη για τις βομβιστικές επιθέσεις αυτοκτονίας με παγιδευμένα φορτηγά και τους αποκεφαλισμούς που έχει διαπράξει. Πραγματικά, πώς θα μπορούσε το ένα τρίτο οποιασδήποτε κοινωνίας να βλέπει «θετικά» καθοδηγούμενες από το εξωτερικό τρομοκρατικές ομάδες, πασίγνωστες για τις κτηνωδίες τους; Κάτι δεν πάει καθόλου καλά εδώ.

Η πιο λογική εξήγηση είναι ότι η «αντιπροσωπευτικότητα» επιλογής για τις έρευνες του ORB επηρεάζεται από σοβαρή μεροληψία. Ο ORB έχει δεχτεί κριτική κατά το παρελθόν από μια ακαδημαϊκή εργασία για την αδιαφάνεια και την «ατελή δημοσιοποίηση» των μεθόδων που ακολουθεί, καθώς και για «σημαντικές αποκλίσεις» στην εκτίμηση των θανάτων από τον πόλεμο στο Ιράκ (Spagat and Dougherty 2010). Αυτή η αναξιοπιστία υπάρχει και στα δεδομένα που διαδίδουν για τη Συρία. Παρά το ποσοστό στήριξης προς τις ομάδες της αλ-Κάιντα που φαίνεται παραφουσκωμένο, η δημοσκόπηση του 2015 εξακολουθεί να δείχνει τον πρόεδρο Άσσαντ ως τη δύναμη που απολαμβάνει την πιο θετική αντιμετώπιση στη χώρα, αν και σε ποσοστό μόλις 47% (ORB 2015: Πίνακας 3), ποσοστό κατά πολύ χαμηλότερο του ποσοστού στήριξης προς την κυβέρνηση που δίνει οποιαδήποτε άλλη δημοσκόπηση (συριακή ή μη) σε όλη τη διάρκεια της κρίσης. Κατά έναν ενδιαφέροντα τρόπο, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση του ORB του 2015, το 82% των Σύρων πιστεύουν ότι το ISIL δημιουργήθηκε από τις ΗΠΑ (ORB 2015: Πίνακας 20). Ωστόσο, δεδομένων των άλλων παρατυπιών της έρευνας, δεν είναι δυνατόν να βασιστεί κανείς σε αυτόν τον αριθμό. Φαίνεται ξεκάθαρα ότι οι δημοσκοπήσεις του ORB, που βασίζονται με διαδικασίες επιλογής που κατά βάση δε δημοσιεύονται, έχουν δώσει ενισχυμένη φωνή σε ορισμένες ομάδες αντικυβερνητικών. Αυτό ίσως δεν προκαλεί έκπληξη για μια βρετανική εταιρεία, και ίσως βοηθήσει να δυναμώσει η λαϊκή δημόσια συζήτηση στις δυτικές χώρες. Ωστόσο δε βοηθά τους ξένους να κατανοήσουν την κατάσταση στη Συρία.

Αν και έχει σημασία να αναγνωρίσει κανείς τις πηγές της μεροληψίας, η επανάληψη ιστοριών που στρέφονται κατά της Συρίας και βασίζονται σε κατευθυνόμενες πηγές δε μπορεί να είναι απλώς ζήτημα μεροληψίας. Γνωρίζουμε από ανεξάρτητα αποδεικτικά στοιχεία ότι παλαιότεροι ισχυρισμοί περί σφαγών είχαν κατασκευαστεί από τις μισαλλόδοξες ισλαμιστικές ομάδες και στη συνέχεια είχαν υποστηριχθεί από την Ουάσινγκτον. Αυτό έχει τεκμηριωθεί σε σχέση με τις μαζικές σφαγές στη Χούλα, το Ακράμπ, τη Νταράγια και την ανατολική Γκούτα (βλέπε κεφάλαια 8 και 9). Μετά από αυτές τις αποκαλύψεις δεν υπήρξαν απολογίες ή παραδοχές ούτε από το Λευκό Οίκο ούτε από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης που διέδωσαν τις αρχικές ιστορίες. Από αυτό το μοτίβο καταλαβαίνει κανείς ότι είναι πιθανό να εμφανιστούν και νέες ψεύτικες κατηγορίες. Ενώ εκείνοι που όντως μελετούν την κρίση πρέπει να επιστρέψουν στην βάσει αρχών εξέταση των ισχυρισμών και των κόντρα ισχυρισμών που προβάλλονται ως απάντηση στους πρώτους, θα πρέπει επίσης να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει ένας βιομηχανικής κλίμακας μηχανισμός προπαγάνδας ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα θα συνεχίσει να παράγει προπαγανδιστικές ιστορίες στο μέλλον.

Παραπομπές

Al Jazeera (2011) ‘Clinton says Assad has ‘lost legitimacy’, 12 July, online: http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/07/201171204030379613.html

Anderson, Tim (2015a) ‘The Houla Massacre Revisited: ‘Official Truth’ in the Dirty War on Syria’, Global Research, 24 March, online: http://www.globalresearch.ca/houla-revisited-official-truth-in-the-dirty-war-on-syria/5438441

Anderson, Tim (2015b) ‘Chemical Fabrications: East Ghouta and Syria’s Missing Children’, Global Research, 12 April, online: http://www.globalresearch.ca/chemical-fabrications-east-ghouta-and-syrias-missing-children/5442334

AP (2015) ‘Syrian army barrel-bomb attacks kill at least 70 in Aleppo, activists say’, The Guardian, Associated Press, 31 May, online: http://www.theguardian.com/world/2015/may/30/syrian-army-air-strikes-aleppo-islamic-state

Cartalucci, Tony (2014) ‘US Feigns «Horror» Over Cooked-Up Report on Syrian War They Engineered’, Land Destroyer Report, January, online: http://landdestroyer.blogspot.co.uk/2014/01/us-feigns-horror-over-cooked-up-report.html

Damascus Declaration (2005) ‘The Damascus Declaration for Democratic National Change’, English version in Joshua Landis blog ‘Syria Comment’, 1 November, online: http://faculty-staff.ou.edu/L/Joshua.M.Landis-1/syriablog/2005/11/damascus-declaration-in-english.htm

Democracy Now (2005) ‘Pentagon Reverses Position and Admits U.S. Troops Used White Phosphorus Against Iraqis in Fallujah’, 17 November, online: http://www.democracynow.org/2005/11/17/pentagon_reverses_position_and_admits_u

Eretz Zen (2014) ‘US Key Man in Syria Worked Closely with ISIL and Jabhat al-Nusra’, Youtube, 17 August, online: https://www.youtube.com/watch?v=piN_MNSis1E

Gladstone, Rick and C.J Chivers (2013) ‘Forensic Details in U.N. Report Point to Assad’s Use of Gas’, New York Times, 16 September, online: http://www.nytimes.com/2013/09/17/world/europe/syria-united-nations.html?_r=0&adxnnl=1&adxnnlx=1387381766-55AjTxhuELAeFSCuukA7Og

Hersh, Seymour (2014) ‘The Red Line and the Rat Line’, London Review of Books, 17 April, online: http://www.lrb.co.uk/v36/n08/seymour-m-hersh/the-red-line-and-the-rat-line

HRW (2013) ‘Attacks on Ghouta: Analysis of Alleged Use of Chemical Weapons in Syria’, Human Rights Watch, Washington, 10 September, online: http://www.hrw.org/reports/2013/09/10/attacks-ghouta

HRW (2014) ‘Syrian Government Bombardment of Opposition-held Districts in Aleppo’, Human Rights Watch, 30 July, online: https://www.hrw.org/video-photos/image/2014/07/30/syrian-government-bombardment-opposition-held-districts-aleppo

Idea International (2015) ‘Voter turnout data for Syrian Arab Republic’, online: http://www.idea.int/vt/countryview.cfm?id=210#pres

Interventions Watch (2015) ‘CEO of Human Rights Watch misattributes video of Gaza destruction’, 9 May, online: https://interventionswatch.wordpress.com/2015/05/09/ceo-of-human-rights-watch-misattributes-video-of-gaza-destruction/

Jalabi, Raya (2015) ‘Images of Syrian torture on display at UN: ‘It is imperative we do not look away’, The Guardian, 12 March, online: http://www.theguardian.com/world/2015/mar/11/images-syrian-torture-shock-new-yorkers-united-nations

Knightley, Phillip (2001) ‘The disinformation campaign’, The Guardian, 4 October, online: http://www.theguardian.com/education/2001/oct/04/socialsciences.highereducation

Lloyd, Richard and Theodore A. Postol (2014) ‘Possible Implications of Faulty US Technical Intelligence in the Damascus Nerve Agent Attack of August 21, 2013’, MIT, January 14, Washington DC, online: https://www.documentcloud.org/documents/1006045-possible-implications-of-bad-intelligence.html#storylink=relast

Masi, Alessandria (2015) ‘The Syrian Regime’s Barrel Bombs Kill More Civilians than ISIS and Al Qaeda Combined’, IBTimes, 18 August, online: http://www.ibtimes.com/syrian-regimes-barrel-bombs-kill-more-civilians-isis-al-qaeda-combined-2057392

Mint Press (2015) ‘US Propaganda War in Syria: Report Ties White Helmets to Foreign Intervention’, 11 September, online: http://www.mintpressnews.com/us-propaganda-war-in-syria-report-ties-white-helmets-to-foreign-intervention/209435/

Mizah, Michel (2015) ‘A Russian-Syrian volunteer talks about his experience in the «Shabiha» pro-Assad paramilitary’, interviewed by Arthur Avakov, Live Leak, 15 September, online: http://www.liveleak.com/view?i=992_1442362752

MOA (2015) ‘Human Rights Watch Again Accuses Syria Of «Barrel Bomb» Damage Done By Others’, Moon of Alabama, 9 May, online: http://www.moonofalabama.org/2015/05/human-rights-watch-again-accuses-syria-of-barrel-bomb-damage-done-by-others.html

Mosendz, Polly (2015) ‘The Full Transcript of President Obama’s Speech at the United Nations General Assembly’, Newsweek, 28 September, online: http://www.newsweek.com/read-full-transcript-president-obamas-speech-united-nations-general-assembly-377504

MMM (2014) ‘Fail Caesar: Exposing the Anti-Syria Photo Propaganda’, Monitor on massacre marketing’, 8 November, online: http://libyancivilwar.blogspot.com.au/2014/11/fail-caesar-exposing-anti-syria-photo.html

Murphy, Dan (2014) ‘Syria ‘smoking gun’ report warrants a careful read’, Christian Science Monitor, 21 January, online: http://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2014/0121/Syria-smoking-gun-report-warrants-a-careful-read

ORB (2014) ‘Three in Five Syrians Support International Military Involvement’, ORB International, July, online: http://www.opinion.co.uk/article.php?s=three-in-five-syrians-support-international-military-involvement

ORB (2015) ‘ORB/IIACSS poll in Syria and Iraq gives rare insight into public opinion’, ORB International, July, online: http://www.opinion.co.uk/article.php?s=orbiiacss-poll-in-iraq-and-syria-gives-rare-insight-into-public-opinion

O’Toole, Gavin (2014) ‘Syria regime’s ‘industrial scale killing’, Al Jazeera, 22 January, online; http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/01/syria-regime-industrial-scale-killing-2014122102439158738.html

Parry, Robert (2015) ‘Obama’s ludicrous ‘barrel bomb’ theme’, Consortium News, 30 September, online: https://consortiumnews.com/2015/09/30/obamas-ludicrous-barrel-bomb-theme/

Pollard, Ruth (2015) ‘Assad regime’s barrel bomb attacks caused many civilian deaths in Syria: UN Envoy’, Sydney Morning Herald, 23 July, [the headline suggests the UN envoy is the source of the ‘barrel bomb’ kills civilians story, in fact the SOHR is the source] online: http://www.smh.com.au/world/assad-regimes-barrel-bomb-attacks-caused-many-civilian-deaths-in-syria-un-envoy-20150722-giihvw.html

Reuters (2015) ‘Over 1,000 Syrian civilians evacuated from near Damascus’, Youtube, 17 January, online: https://www.youtube.com/watch?v=H-DstETWlTY

Reuters (2015b) ‘Air strikes near Damascus kill at least 80 people: activists’, 16 August, online: http://www.reuters.com/article/2015/08/16/us-mideast-crisis-syria-idUSKCN0QL0E320150816

Rosen, Nir (2012) ‘Q&A: Nir Rosen on Syria’s armed opposition’, Al Jazeera, 13 Feb, online: http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/02/201221315020166516.html

SANA (2011) ‘Mother Agnes Merriam al-Saleeb: Nameless Gunmen Possessing Advanced Firearms Terrorize Citizens and Security in Syria’, Syrian Free Press Network, 19 November, online: http://syrianfreepress.wordpress.com/2011/11/19/mother-agnes-merriam-al-saleeb-nameless-gunmen-possessing-advanced-firearms-terrorize-citizens-and-security-in-syria/

Smith-Spark, Laura (2014) ‘Syria: Photos charging mass torture by regime ‘fake’’, CNN, 23 January, online: http://edition.cnn.com/2014/01/22/world/meast/syria-torture-photos/

SN4HR (2015) Syrian Network for Human Rights, online: http://sn4hr.org/

Sterling, Rick (2015a) ‘Humanitarians for war on Syria’, Counter Punch, 31 March, online: http://www.counterpunch.org/2015/03/31/humanitarians-for-war-on-syria/

Sterling, Rick (2015b) ‘Eight Problems with Amnesty’s Report on Aleppo Syria’, Dissident Voice, 14 May, online: http://dissidentvoice.org/2015/05/eight-problems-with-amnestys-report-on-aleppo-syria/

SOHR (2015) ‘Syrian Observatory for Human Rights’, online: http://www.syriahr.com/en/

Spagat, Michael and Josh Dougherty (2010) ‘Conflict Deaths in Iraq: A Methodological Critique of the ORB Survey Estimate’, Survey Research Methods, Vol 4 No 1, 3-15 VDC (2015) ‘Violation Documentation Center in Syria’, online: https://www.vdc-sy.info/index.php/en/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s