Γου και α, γα. Του και α, τα. Όλο μαζί;

Π. Παπ για το avantgarde

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, η μοίρα της εξέγερσης στο Καζακστάν έχει κριθεί. Δε θα δούμε τους εξεγερμένους να υλοποιούν το πρόγραμμά τους από θέσεις εξουσίας, ούτε τη χώρα να αναλύεται στα συστατικά της και να εισέρχεται σε έναν χαοτικό εμφύλιο γύρω από θρησκευτικές ή εθνοτικές γραμμές ή/και μεταξύ τοπικών κατσαπλιάδων πολέμαρχων. Ευτυχώς!

Σε αυτό το πλαίσιο, ο καθένας έχει την άνεση να συνεχίσει να προβάλλει στους εξεγερμένους όποια ιδιότητα θέλει. (Δεν είναι δηλαδή ότι αυτοί που υποστήριξε πήραν την εξουσία στη χώρα ή σε τμήματα αυτής και στήσανε ναζιστικές φιέστες, σκλαβοπάζαρα ή ουαχαμπίτικα εμιράτα. Που καλά, και εκεί βρίσκεις δικαιολογίες αν χρειαστεί, εδώ που τα λέμε.)

Το παρόν άρθρο δε θα επιχειρήσει μια εμβριθή ανάλυση του τι συνέβη στο Καζακστάν, του συσχετισμού ταξικών δυνάμεων στη χώρα ή της περιφερειακής / διεθνούς κατάστασης. (Ούτως ή άλλως, το ακριβές παζλ με τις λεπτομέρειες της συνολικής εικόνας είναι ακόμα ελλιπές. Όσο περνούν οι μέρες, θα μαθαίνουμε ολοένα και περισσότερα για τους πρωταγωνιστές της εξέγερσης και για τις δυνάμεις πίσω από αυτούς.) Θα σταθεί απλώς σε μια πτυχή της όλης υπόθεσης που θα έπρεπε πια να βαράει αυτομάτως καμπανάκι στους διάφορους υπερενθουσιώδεις αριστερούς που λατρεύουν το σχηματάκι «λαός εναντίον καθεστώτος», τρέχοντας να το εφαρμόσουν κάθε φορά που αλλότριες δυνάμεις βάζουν σε λειτουργία το εκάστοτε σχέδιό τους, στο βαθμό που αυτό περιλαμβάνει ανθρώπους στο δρόμο.

Υπερασπίζοντας μια απλούστατη -ώς οδυνηρά απλοϊκή- θέση: κανένα αυθόρμητο κίνημα με οικονομικά αιτήματα δεν καταλαμβάνει κρατικές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια ή πόλεις, ούτε ανταλλάσσει πυρά με το στρατό και την αστυνομία. Αν κάνει τα παραπάνω, τότε έχει συγκεκριμένη ηγεσία, πολύ καλή οργάνωση και ιεραρχία, πολιτικό πρόγραμμα και στόχους. Αν δε γνωρίζουμε ποια είναι η ηγεσία αυτή, τότε μάλλον δεν είναι δικιά μας.

Πολύ πρόχειρα πρόσφατα παραδείγματα:

Συρία, 2011. Λαός στο δρόμο ζητάει μεταρρυθμίσεις (και τις παίρνει). Ξεκινάει ένοπλη εξέγερση, πολύ σύντομα καταλαμβάνονται πόλεις / χωριά / δημόσια κτήρια με νεκρούς αστυνομικούς και στρατιωτικούς.

Αφήγημα: «ο λαός βγήκε σε ειρηνικές διαδηλώσεις για δημοκρατικά δικαιώματα, το καθεστώς τον κατέστειλε, αναγκάστηκε να πάρει τα όπλα, και το πράγμα εξελίχτηκε σε εμφύλιο πόλεμο».

Η πραγματικότητα: τα κινήματα ήταν τουλάχιστον δύο, και δεν είχαν καμιά σχέση μεταξύ τους. Κρυμμένοι πίσω από το κίνημα που διαδήλωνε για δημοκρατικά δικαιώματα, οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι ξεκίνησαν εξέγερση με τη δική τους ατζέντα. Λίγο αργότερα θα έρχονταν και οι εισαγόμενοι τακφίρηδες. Αναλυτικά εδώ.

Ιράν, τέλη 2017 – αρχές 2018. Λαός βγαίνει στο δρόμο με διάφορα οικονομικά (φαινομενικά τουλάχιστον) αιτήματα. Στη συνέχεια βλέπουμε στα δυτικά μίντια μικρές ομάδες σε αντικαθεστωτική δράση, και μαθαίνουμε ότι λαμβάνει χώρα «εξέγερση ενάντια στο καθεστώς».

Αφήγημα: «ο λαός εξεγείρεται ενάντια στο καθεστώς».  

Η πραγματικότητα: πάλι τα κινήματα ήταν περισσότερα από ένα. Αυτοί που βγήκαν αρχικά στο δρόμο ήταν οι πρινσιπλιστές (το ένα από τα δύο κόμματα της πολιτικής σκηνής του Ιράν, δηλαδή, αυτό που κυβερνάει τώρα), με τις ευλογίες του Αγιατολλά Χαμενεΐ, και στόχος ήταν  η άσκηση πίεσης στο ρεφορμιστή Ρουχανί. Στο περιβάλλον αυτό, βρίσκουν την ευκαιρία η ΜΕΚ και οι οπαδοί του Σάχη να βάλουν σε λειτουργία το δικό τους σχέδιο. Το πρώτο κίνημα αποχωρεί από το δρόμο, και το δεύτερο καταστέλλεται εύκολα από το ιρανικό κράτος.

Πόσο διαφορετικό ήταν, αλήθεια, αυτό που έγινε στο Καζακστάν;

Βγήκε στο δρόμο ένα κίνημα ενάντια στην αύξηση της τιμής των καυσίμων, το αίτημά του ικανοποιήθηκε αμέσως – και από τη μια στιγμή στην άλλη εκδηλώθηκε ένοπλη εξέγερση στη χώρα. (Ακόμα και το Radio Free Europe αναγκάστηκε να αναγνωρίσει ότι οι ηγέτες του κινήματος για την αύξηση της τιμής των καυσίμων καλούν τώρα σε αναστολή των κινητοποιήσεων.) Χρειάζεται πραγματικά τεράστια ανεμελιά για να τραβήξει κανείς μια γραμμή και να συνδέσει τις οικονομικές διεκδικήσεις με την ένοπλη εξέγερση.

Πού καταλήγουν όλα τα παραπάνω, τώρα. Σίγουρα καταλήγουν στην παντελή έλλειψη διεθνούς οπτικής. Αλλά αυτό δεν είναι το χειρότερο, ούτε το πιο καταστροφικό.

Ακόμα χειρότερη είναι η ιδέα ότι μια εξέγερση μπορεί να προκύψει από την κλιμάκωση αυθόρμητων αγώνων. Είναι η άποψη για το πώς γίνεται μια εξέγερση, και για το ποιος την κάνει.

Το χειρότερο είναι ότι μεγάλο μέρος του οργανωμένου ταξικού στρατοπέδου της από δω πλευράς δεν έχει πάρει χαμπάρι τίποτα για το ρόλο που παίζει η ηγεσία σε κάθε κίνημα, και ειδικά σε συνθήκες εξέγερσης. Νομίζουν ότι θα βγουν στο δρόμο οι εργάτες σε αυθόρμητη διεκδίκηση για βελτίωση των όρων ζωής τους, και κάπου εκεί θα πεταχτεί η μια ή η άλλη οργάνωση να ρίξει το ένα ή το άλλο σύνθημα, και οι εργάτες θα το πιάσουν και θα κάνουν μόνοι τους τη δουλειά.

Ε λοιπόν όχι. Μια χαρά έχουν και ηγεσία, και τρομακτικά καλή οργάνωση, και πρόγραμμα, και στόχους, και ιδεολογία οι άνθρωποι που βγαίνουν στο δρόμο και ανταλλάσσουν πυρά με την αστυνομία. Δεν περιμένανε ούτε εμάς από την Ελλάδα ούτε το Σοσιαλιστικό Κίνημα Καζακστάν (από τη Ρωσία, γιατί στο Καζακστάν η ύπαρξή του είναι αμφίβολη) να τους πουν τι να κάνουν.

Επειδή αυτό που καθορίζει λοιπόν τον ταξικό χαρακτήρα ενός κινήματος ήταν, είναι και θα είναι η ηγεσία του. Ας το ξαναγράψουμε λοιπόν:

Η επανάσταση προκύπτει μόνο στη βάση ενός συνειδητού σχεδίου που υλοποιείται από δυνάμεις που έχουν πλήρη συνείδηση του σκοπού τους.

[…]

Οι επαναστάσεις που έχει γνωρίσει η πρόσφατη ιστορία μετά τη γαλλική είχαν ένα ορισμένο κοινωνικό-ταξικό περιεχόμενο το οποίο ορίζεται από το πρόγραμμα που ανέλαβαν να υλοποιήσουν οι δυνάμεις που πρωταγωνίστησαν σε αυτές και όχι από τη μηχανιστική αναγωγή στο κοινωνικό τους υποκείμενο.  Γι’ αυτό και οι επαναστάσεις αυτές, ανεξάρτητα από τις συμπάθειες του καθενός, έχουν χρωματιστεί από αυτούς που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή, απ’ αυτούς που χωρίς αυτούς δεν θα γινόταν τίποτα. Από τους Ιακωβίνους στη γαλλική επανάσταση, από τους μπλανκιστές στην Κομμούνα, από τους μπολσεβίκους το 1917 στη Ρωσία, από το Σπάρτακο λίγο αργότερα στη Γερμανία, από τη CNT κυρίως αλλά και τις άλλες πολιτικές δυνάμεις της Ισπανικής Επανάστασης, από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην Ελλάδα το 44, από το αντάρτικο του Τίτο, του Μάο, από την αραβική επανάσταση των νασερικών στην Αίγυπτο το 1952, του Κάστρο και του Τσε στην Κούβα, το FLN στο Αλγέρι το 1962,τους Βιετκόνγκ στο Βιετνάμ, από τους Σαντινίστας το 79 στη Νικαράγουα, από το Κίνημα Ενόπλων Δυνάμεων του Καρβάλιο στην Πορτογαλία το 74, από το Βολιβαριανό κίνημα στη Βενεζουέλα, τους Ζαπατίστας στο Μεξικό κλπ κλπ. Επαναστάσεις που νικήσαν, που έχασαν, που έμειναν στη μέση, που νικήσαν και μετά εκφυλίστηκαν. Που είχαν προβλήματα, που δεν μας άρεσε το αποτέλεσμα, που θα μπορούσαν να είχαν γίνει κι αλλιώς, που θα μπορούσαν να μην είχαν εξελιχθεί έτσι. Αυτές και πολλές άλλες που πάντα είχαν ένα πολιτικό πρόσημο και έναν συνειδητό υποκινητή. Αυτή είναι η βασική συνθήκη μιας επανάστασης, όσο κι αν αυτό χαλάει τη συνταγή της αυθόρμητης επανάστασης ή τη συνταγή της επανάστασης που γίνεται στο χρόνο που έχει αποφασίσει η ιστορική νομοτέλεια.

Και το παραπάνω ισχύει τόσο για τις δικές μας επαναστάσεις, όσο και τις επαναστάσεις του ταξικού μας εχθρού.

ΥΓ1. Ας μας συγχωρήσουν οι αναγνώστες την αβάσταχτη αμερικανιά της φωτογραφίας που συνοδεύει το παρόν άρθρο. Είναι απλά ότι ο Μπρεζίνσκι δε σταματούσε να υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η πολιτιστική επιρροή για την οικοδόμηση και διατήρηση της παγκόσμιας ηγεμονίας των ΗΠΑ. Αυτές βέβαια είναι παλιές, μουχλιασμένες απόψεις. Οι μοντέρνες (καμιά προσπάθεια λογοπαιγνίου εδώ), καλά ακονισμένες στο ακόνι του Μαρξισμού-Λενινισμού, που κόβουν σαν ξουράφι, δεν ασχολούνται με τέτοιες ανθυπολεπτομέρειες. «Ιμπεριαλισμός = μονοπώλια, μονοπώλια υπάρχουν παντού, άρα όλοι είναι ιμπεριαλιστές, και ό,τι γίνεται στον πλανήτη ενδοϊμπεριαλιστική κόντρα.» Πώς να μην πας μπροστά με τέτοια γραμμή.

ΥΓ2. Αν ζητούσαμε από τους αλληλέγγυους της «λαϊκής – εργατικής εξέγερσης» να μας δείξουν έστω και μία φωτογραφία με κόκκινη σημαία, θα τους βάζαμε πολύ δύσκολα;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s