Δυστοπικές σκέψεις μπροστά σε μια οθόνη

Στέλιος Ιορδάνου για το avantgarde

Ο τρόπος με τον οποίο συνδέεται ο άνθρωπος με το περιβάλλον του (κάτι το οποίο συμβαίνει με τα εργαλεία που διαθέτει ο άνθρωπος, δηλαδή τις αισθήσεις του, αλλά και όλα τα εργαλεία που του έχει προσφέρει η τεχνολογική εξέλιξη) είναι αυτός που διαμορφώνει τόσο την αισθητηριακή γνώση όσο και τα ανώτερα επίπεδα νόησης και εγκεφαλικών δραστηριοτήτων. Επίσης, επιδρά και στον τρόπο που ο άνθρωπος μπορεί να ταξινομεί σε γενικότερες έννοιες την υλική πραγματικότητα που τον περιβάλλει, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της αφαίρεσης, να χρησιμοποιεί αντίστοιχες λέξεις για αυτές, οι οποίες με τη σειρά τους δημιουργούν νέους συνειρμούς και ούτω καθεξής. Επομένως, πάντοτε τα εξωτερικά ερεθίσματα αποτελούν, με μία έννοια, τους ιμάντες μεταβίβασης της πληροφορίας της υλικής πραγματικότητας προς τον κάθε άνθρωπο. Έτσι λοιπόν και η μορφή αυτών των εξωτερικών ερεθισμάτων, αλλά και ο τρόπος σύνδεσης του ανθρώπου με το υλικό του περιβάλλον, επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίον αυτός αντιλαμβάνεται τον κόσμο.

Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση που η οθόνη ενός υπολογιστή και τα εργαλεία αυτής είναι ο τρόπος σύνδεσης με το ψηφιακό περιβάλλον.

Σε αυτή, λοιπόν, την περίπτωση έχουμε να κάνουμε με μία οθόνη και έναν χειριστή. Είναι ίδιος άραγε ο τρόπος σύνδεσης του χειριστή με το ψηφιακό περιβάλλον του με την περίπτωση της δια ζώσης επικοινωνίας;

Η επικοινωνία του ατόμου (χειριστής) με το περιβάλλον (διαδικτυακοί συνομιλητές) αποκτά έναν κατατμημένο-ατομικό χαρακτήρα, χάνοντας τη συλλογική κοινωνική της πτυχή.

Δεν ορίζουν πια (αναγκαστικά) από κοινού οι συνομιλητές τον τρόπο επικοινωνίας (κοινωνικής συναναστροφής) μεταξύ τους, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη φυσική παρουσία όλων σε έναν συγκεκριμένο χώρο, αλλά η κάθε ξεχωριστή και απομονωμένη (σε ένα δικό της χώρο) ατομική μονάδα.

Η ατομική μονάδα, απαλλαγμένη από την αναγκαστική της φυσική έκθεση σε ένα οριοθετημένο (από άλλα φυσικά πρόσωπα) περιβάλλον, έχει πια την «ελευθερία» και επιλογή να ορίσει τον τρόπο που ψηφιακά αποτυπώνεται η πραγματικότητα (δηλαδή οι συνομιλητές) στην οθόνη. Διαθέτει πολλαπλές επιλογές στο user-friendly ψηφιακό περιβάλλον της εκάστοτε ηλεκτρονικής πλατφόρμας, για να διαδράσει με τους πολλαπλούς συνομιλητές: μπορεί να τους αλλάξει θέση, να επιλέξει mute για κάποιον, να μεγεθύνει το εικονίδιο κάποιου άλλου, αλλά και να παρατηρεί όποιον θέλει με όση αδιακρισία θέλει, χωρίς να εκτίθεται η ίδια (η ατομική μονάδα) σε κάποιο αδιάκριτο βλέμμα (ή  τουλάχιστον έτσι νομίζει εκείνη τη στιγμή). Επομένως, έχουμε δύο πτυχές σε αυτό τον ηλεκτρονικό τρόπο επικοινωνίας:

α) η επικοινωνία μετατρέπεται από αναγκαστικά διαδραστική-συνδιαμορφωτική συνθήκη σε ατομική μονόπλευρη δραστηριότητα, η οποία μονομερώς ορίζει τον βαθμό έκθεσης (ποιο κομμάτι του σώματος-χώρου φαίνεται στην κάμερα) της κάθε ατομικής μονάδας.
Ο βαθμός έκθεσης, όμως, του κάθε ατόμου είναι και ποσότητα αντίστοιχης πληροφορίας για αυτό το άτομο που επιλέγει να προσφέρει στους συνομιλητές (ψηφιακό περιβάλλον), άρα και βαθμός διάδρασης και επικοινωνίας με αυτούς.

Δεν είναι, λοιπόν, πια το πλαίσιο (που αποτελείται από φυσικά πρόσωπα, τα οποία καταλαμβάνουν συγκεκριμένο χώρο) που ορίζει την επικοινωνία και συναναστροφή, αλλά η κάθε ατομική μονάδα με τις δεδομένες επιλογές της ηλεκτρονικής πλατφόρμας.

β) κυριαρχία της ατομικής μονάδας στον τρόπο που επικοινωνεί πάνω στο υπόλοιπο ψηφιακό περιβάλλον με τους αντίστοιχους συνομιλητές. Δίδεται η ψευδής αίσθηση της απόλυτης κυριαρχίας της μεμονωμένης ατομικής μονάδας πάνω στο κοινωνικό όλον, όπου αυτό νοείται τώρα ως το σύνολο των ψηφιακών αποτυπωμάτων πάνω στην οθόνη του υπολογιστή των υπολοίπων ατομικών μονάδων-συνομιλητών. Το κοινωνικό σύνολο τώρα μετατρέπεται σε ένα άθροισμα εικονιδίων οθόνης και η κοινωνική συναναστροφή και επικοινωνία τώρα είναι διαδραστική μόνο σε επίπεδο λεκτικής επικοινωνίας, αφού όλο το υπόλοιπο κομμάτι της σωματικής επικοινωνίας (γλώσσα του σώματος, χειρονομίες, στάση του σώματος ενδεχομένως) αποκαλύπτεται μερικώς στους συνομιλητές. Επίσης, δίδεται η δυνατότητα του κάθε μεμονωμένου χρήστη να κυριαρχεί με απόλυτο τρόπο στη διάταξη-τοποθέτηση των ψηφιακών συνομιλητών του σε διάφορα σημεία στην οθόνη του υπολογιστή, κάτι που δεν μπορεί να συμβεί σε μία δια ζώσης επικοινωνία, όπου τα φυσικά πρόσωπα είναι τοποθετημένα σε συγκεκριμένα σημεία σε έναν χώρο και με αυτό τον τρόπο όλα μαζί συνθέτουν το συνολικό πλαίσιο συναναστροφής με τις αντίστοιχες οριοθετήσεις που αυτό φέρει.

Αυτό, βέβαια, είναι μόνο μία ψευδαίσθηση. Ενώ το κάθε άτομο ξεχωριστά υποτίθεται πως έχει τη δυνατότητα μόνο του να αποφασίζει τον τρόπο επικοινωνίας και συναναστροφής και να κυριαρχεί με απόλυτο τρόπο σε αυτήν, στην πραγματικότητα αυτό που κάνει είναι απλώς να χρησιμοποιεί συγκεκριμένες ψηφιακές δυνατότητες της εκάστοτε ηλεκτρονικής πλατφόρμας, οι οποίες είναι δεδομένες και μη συνδιαμορφωμένες, άρα να υποτάσσεται σε έναν τρόπο κοινωνικής συναναστροφής ο οποίος αναγκαστικά διαμεσολαβείται και υπαγορεύεται από συγκεκριμένα κάθε φορά ηλεκτρονικά εργαλεία (τα οποία καθορίζονται από το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων).

Το αποτέλεσμα είναι ότι στο νοητικό επίπεδο κάθε μεμονωμένης ατομικής μονάδας-χρήστη, αντιστρέφεται η πραγματική σχέση κοινωνικού-ατομικού. Επικρατεί η ψευδής κυριαρχία του ατομικού (χρήστης) στο κοινωνικό (συνομιλητές στην ηλεκτρονική πλατφόρμα, αλλά και ευμετάβλητο ψηφιακό περιβάλλον), ενώ στην πραγματικότητα υπάρχει μονάχα η κυριαρχία του «κοινωνικού» (ψηφιακό περιβάλλον και αντίστοιχα ηλεκτρονικά εργαλεία) στον κάθε μεμονωμένο χρήστη.

Αυτή η αντιστροφή της σχέσης ατομικού-κοινωνικού υπερτονίζει τον ρόλο του ατόμου έναντι του κοινωνικού συνόλου και, με έναν τρόπο, καλλιεργεί μία ατομικιστική θέαση του κόσμου. Από τη στιγμή που ο κάθε μεμονωμένος ψηφιακός χρήστης έχει την απόλυτη κυριαρχία στο κοινωνικό (ψηφιακό) του περιβάλλον, γιατί αυτό να περιοριστεί σε μία οθόνη και να μην επεκταθεί στο σύνολο των πραγματικών κοινωνικών σχέσεων πέραν της οθόνης; Η αντικειμενική οριοθέτηση του μη ψηφιακού κοινωνικού περιβάλλοντος, το οποίο αποτελείται από ανθρώπινα σώματα που καταλαμβάνουν συγκεκριμένο χώρο καθιστώντας το σύνολο του περιβάλλοντος, με μία έννοια, ως κάτι το ανελαστικό, πεπερασμένο σε σχέση με τις ανθρώπινες αισθήσεις, αντικαθίσταται από ένα ψηφιακό περιβάλλον, στο οποίο επικρατεί μία ρευστότητα χωρίς φυσικές (και με έναν τρόπο, λοιπόν, και κοινωνικές) οριοθετήσεις, όπου ο απόλυτος άρχων-βασιλεύς είναι πια ο ατομικός ψηφιακός χρήστης. Αυτός είναι που (υποτίθεται πως) αποφασίζει τους κανόνες επικοινωνίας, συναναστροφής κ.τ.λ.. Η απόλυτη ελευθερία… Δίδεται, επιτέλους, η δυνατότητα της ελεύθερης περιπλάνησης της ατομικής μονάδας στο χαοτικό και ρευστό ψηφιακό περιβάλλον. Εδώ δεν υπάρχουν οι περιττοί κοινωνικοί κανόνες και τα κοινωνικά φίλτρα. Δεν υπάρχει, δηλαδή, η αναγκαστική κοινωνική (και όχι προσωρινή ψηφιακή) συνύπαρξη του ατόμου με το κοινωνικό σύνολο, αλλά ένα άθροισμα μεμονωμένων ατομικών μονάδων που έχουν την ψευδαίσθηση πως κυριαρχούν στο περιβάλλον τους με κανόνες που ορίζουν οι ίδιες. Καλωσορίσαμε στο βασίλειο της ατομικής Ελευθερίας. Η ατομική επιλογή είναι πια ελεύθερη χωρίς τα κοινωνικά βαρίδια που μέχρι τώρα την περιόριζαν. Το άτομο είναι πια ελεύθερο να δράσει μόνο του χωρίς την υποχρεωτική συνδιαλλαγή με το κοινωνικό σύνολο.

Και τραβώντας το στα άκρα… Η εργατική τάξη είναι «ελεύθερη» να μη δρα en bloc ως μία ενιαία τάξη, αλλά η κάθε μεμονωμένη εργασιακή δύναμη να διαπραγματεύεται ελεύθερα και ισότιμα με τον κάθε μεμονωμένο καπιταλιστή τους όρους συνύπαρξης με αυτόν (πώληση εργασιακής δύναμης). Και φυσικά από δω και στο εξής να είναι ατομική υπόθεση και η οποιαδήποτε βελτίωση των όρων «συνεργασίας». Αυτό, φυσικά, δεν είναι αποτέλεσμα της ψηφιακής «αντιστροφής της σχέσης κοινωνικού-ατομικού» που περιγράφεται παραπάνω. Είναι απόρροια του δοσμένου ταξικού συσχετισμού.

Απλώς, το προαναφερθέν πλαίσιο είναι κι αυτό ένα κομμάτι της νέας πραγματικότητας.

Ατομική ψηφιακή περιπλάνηση, ατομικό χτίσιμο επαγγελματικών δεξιοτήτων, ατομική σωματική άσκηση, ατομική υπαρξιακή αναζήτηση, ατομική διαπραγμάτευση. Η τελευταία, σε ένα πλαίσιο ατομικής-αδιαμεσολάβητης συνδιαλλαγής με το αφεντικό, αποκαθηρμένης από τη «νοσηρή» πολιτική διαμεσολάβηση του οργανωμένου πολιτικού ταξικού κινήματος. Ούτως ή άλλως, και πέραν του τεχνολογικού-ψηφιακού της σκέλους, η εποχή είναι εχθρική απέναντι στα πολιτικά απόνερα του προηγούμενου ταξικού συσχετισμού, ο οποίος συμπεριελάμβανε σωματεία, ομοσπονδίες, κομμουνιστικά (οιουδήποτε είδους) κόμματα, ακόμα και ρεφορμιστικά. Τώρα πια η ψηφιακή εργατική ατομικότητα είναι «ελεύθερη» να αγοράζει-καταναλώνει (αυτά που έχει η ίδια σε τελική ανάλυση παράξει), να γυμνάζεται και να χτίζει το προσωπικό υγειονομικό της προφίλ (έτοιμο προς πάσα χρήση για κάθε ενδιαφερόμενο καπιταλιστικό όμιλο), να προσφέρει απλόχερα όλα τα προσωπικά της δεδομένα (data) και τέλος…να διαπραγματεύεται με το αφεντικό της κατευθείαν με μια ατομική σύμβαση εργασίας.

Αλλά και η σχέση με το Κράτος. Πλέον, αποκαθίσταται αυτή η «ισότιμη» διμερής σχέση, τοποθετώντας τον εαυτό της σε ένα ανώτερο επίπεδο. Χωρίς «τρίτα πρόσωπα» και ενοχλητικούς διαμεσολαβητές τώρα πια θα είναι «ελεύθερη» η ατομικότητα να συσχετίζεται με το Κράτος με έναν τρόπο ευθύ και καθαρό. Το Κράτος είναι ο εγγυητής αυτής της ισότιμης σχέσης, η οποία μπορεί πια να μεταβάλεται αναλόγως των «απαιτήσεων της εποχής», χωρίς στεγανά και αρτηριοσκληρωτικές προσκολλήσεις στο παρελθόν της πάλης των τάξεων. Αλλά και η ατομικότητα από την πλευρά της δεν είναι πια » υποχρεωμένη» να δεσμεύεται από την έγκριση κάποιας συλλογικής διεργασίας, αλλά «ελεύθερη» να αντιλαμβάνεται τον εαυτό της μέσα από το φίλτρο της «ισότιμης» και διμερούς σχέσης της με το Κράτος. Οποία ευτυχία…

Το Κράτος είναι εδώ για να της θυμίζει τις υποχρεώσεις της απέναντι σε αυτό, αλλά, κυρίως, απέναντι στον εαυτό της, αλλά και σε ολόκληρη την κοινωνία. Υπερτονίζεται η ταυτότητα του ατόμου ως τεμαχισμένη ατομική μονάδα (και κάποιες φορές, όπως σήμερα, ως αποκοινωνικοποιημένη βιολογική μονάδα). Και μόνο με την προϋπόθεση της αυστηρής τήρησης των υπαγορεύσεων του Κράτους, αλλά και των αφηγήσεων που αυτό προβάλλει, θεωρείται η ατομικότητα αποδεκτή από το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο.

Το διαβατήριο εισόδου της ξεδοντιασμένης ατομικότητας (φυσικά και της εργατικής) στο κοινωνικό σύνολο είναι η τυφλή υποταγή στην αφήγηση και τις πράξεις νομοθετικού περιεχομένου (τώρα με υγειονομική γλώσσα) της αστικής τάξης και η πλήρης αποδοχή της κατάστασης έκτακτης ανάγκης που αυτή έχει κηρύξει. Θα πρέπει να είναι υγιής σαν ατομική μονάδα, για να μπορεί να εργαστεί. Θα πρέπει να είναι υγιής σαν ατομική μονάδα, για να μη μεταδώσει κάποια μολυσματική ασθένεια. Θα πρέπει να είναι προσεκτική, φέροντας ολόκληρη την ευθύνη, για να μην επιβαρύνει της δομές υγείας του Κράτους (στον βαθμό που αυτές υφίστανται σαν μία ευγενική προσφορά από αυτό). Θα πρέπει να είναι και πειθαρχημένη, για να μην υπάρχει αταξία και χάος στην κοινωνία. Σε κάθε αντίθετη περίπτωση, το Κράτος είναι εδώ για να της θυμίζει τις υποχρεώσεις της. Σε αυτή την «ισότιμη» σχέση κράτους και άνευρης ατομικότητας, και οι δύο πλευρές έχουν τις υποχρεώσεις τους. Η εργατική ατομικότητα θα τηρεί ευλαβικά όλες τις παραπάνω και ακόμη περισσότερες υποχρεώσεις. Το Κράτος είναι «υποχρεωμένο» να επιβλέπει την τήρηση αυτών των υποχρεώσεων από την εργατική ατομικότητα και να επιβάλει την τάξη όταν αυτό χρειάζεται.

Αυτή η κατάσταση με όλο το συνοδό κατασκοπευτικό και ψηφιακό σκέλος της μπορεί να μοιάζει με δυστοπία. Και είναι δυστοπία για την κατατμημένη εργατική ατομικότητα με ψηφιακό προφίλ.

Ταυτόχρονα, όμως, είναι και μία καπιταλιστική ευτοπία για τον κόσμο της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και των εγγυητών της. Είναι η δική τους γη της επαγγελίας. Ας θυμούνται, όμως, όλοι αυτοί πως τα δεσμά μπορεί να είναι πολύ δυνατά, αλλά κάποια στιγμή σπάνε. Βελτιώνονται οι φράχτες, βελτιώνονται και οι άλτες.

Advertisement

4 responses to “Δυστοπικές σκέψεις μπροστά σε μια οθόνη

  1. Εξ αρχής είχα τη βεβαιότητα πως πρόκειται για τυπικό άρθρο τεχνητής νοημοσύνης της μεθεπόμενης κιόλας χρονιάς, κυρίως γιατί πασχίζει στη μεγαλύτερη διαδρομή της μελάνης να καταλάβει την ίδια τη φύση του ανθρώπινου είδους..

    Μόλις πρόσεξα στοιχεία μαρξιστικης ορολογίας να σκανε σποραδικά μύτη, άρχισα να χάνω λιγάκι τη σιγουριά μου αλλά και παλι μου φαινόταν λογικό να μην αντιλαμβάνεται μια μηχανή ότι με σταθερές παραγωγικές σχέσεις και λιμναζουσες παραγωγικές δυνάμεις μπορείς να έχεις ταυτόχρονα εργαστηριακή πρόοδο, καινοτομία σε εξέλιξη η τεχνολογία εκτός παραγωγικού κύκλου..

    Επίσης μια μηχανή δε θα καταλάβαινε τίποτα απο τα όσα ζούμε εν μεσω covid crisis αφού όχι μόνο δαιμονοποιει την αναπόφευκτη διευρυμένη ψηφιακή μας ζωη, αλλά και δεν εζησε βέβαια πραγματική κοινωνική ζωή με ανθρώπους που να τους γνώρισε με μάσκα και που χωρίς αυτή δε θα μπορούσε να αναγνωρίσει..

    Η βεβαιότητα μου τελικά δεν ανατράπηκε από το αγαπημένο ακροτελευτιο μοτο, αφού δεν καταδεικνύεται πειστική σύνδεση μεταξυ των δυστοπια, ευτοπια και αλματια..

    Υγ: μόνο από την κριτική γίνεσαι καλύτερος Στέλιο : )

    Μου αρέσει!

  2. Αν τυχόν παρακολουθεί νέος κόσμος αυτό το τοπικ θα ήθελα παρακαλώ να προτείνω ενα τραγουδάκι αλλά όχι προτείνοντας το official video όπου βλέπεις τη φυσιολογική εξέλιξη μιας τυπικής οικογένειας στο ευρύτερο κοσμικό πλαίσιο (αν θέλεις βρες το) αλλά αυτό που βασίζεται στον πολιτικό στοίχο που πολύ θα ήθελα να δω σήμερα απ το δημιουργικό του σε επικαιροποιημενο sequel..

    Μου αρέσει!

  3. Αφού το άρθρο γράφτηκε από μηχανή, τι τις θέλεις τις συντροφικές κριτικές σε ανθρώπους. Αφού είναι spam, τι ασχολείσαι;

    Μου αρέσει!

  4. Ασχολούμαι γιατί αγαπάω αυτό το σαιτ και τη συλλογικοτητα. Επίσης, κάποιες φορές μου δίνεται ευκαιρία να μοιράζομαι ερεθίσματα και προβληματισμούς. Ισως η κατάχρηση των προνομίων που μου δίνει η γραφική ψηφιακή μου περσονα να είναι ενα ζήτημα αυτοκριτικής. Αλλα οι προθέσεις ειναι πάντα αγνές και συντροφικές : )

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s