Κατανοώντας τα διακριτά στάδια του ιμπεριαλισμού

Α’ μέρος

Από τον ενδοϊμπεριαλιστικό πόλεμο στον παγκόσμιο ταξικό πόλεμο

Του Brian Becker

Imperialism in the 21st Century: Updating Lenin's Theory a Century Later:  Party for Socialism and Liberation, Becker, Ben: 9780991030323: Amazon.com:  Books

Η παρούσα εργασία είναι τμήμα του βιβλίου του PSL, Ο ιμπεριαλισμός στον 21ο αιώνα (έκδοση 2015)

Το παρόν άρθρο αποτελεί μία επισκόπηση και ανάλυση των σημαντικότερων αλλαγών στον ιμπεριαλισμό από την εποχή που έγραψε ο Λένιν την διάσημη μπροσούρα του το 1916, και του πως αυτές σχετίζονται με την πάλη για τον σοσιαλισμό. Εστιάζουμε ιδιαίτερα στην περίοδο μετά τον Β’ ΠΠ, όταν το μεγάλο κύμα των σοσιαλιστικών και των εθνικιστικών επαναστάσεων κατέκλυσε την υφήλιο. (Άλλο άρθρο εξετάζει τις αλλαγές στον ιμπεριαλισμό την περίοδο 1990-2015)

Ο μαρξισμός υιοθετεί επιστημονικές μεθόδους για να ερευνήσει και να βγάλει συμπεράσματα για την κοινωνία. Την ίδια στιγμή όμως αντιπροσωπεύει μία βαθιά αγωνιστική οπτική για τον κόσμο. Βασίζεται στους αγώνες των εκμεταλλευόμενων τάξεων και των καταπιεσμένων λαών με σκοπό την αναδιοργάνωση της κοινωνίας στη βάση των συμφερόντων της πλειοψηφίας, ενάντια στις προνομιούχες ελίτ που κυριαρχούν σε όλα τα κέντρα οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής δύναμης στις καπιταλιστικές κοινωνίες.

Ο μαρξισμός δεν προσεγγίζει τα βασικά θεωρητικά κείμενα των επαναστατών ως άχρονες και καθολικές αλήθειες, όπως δηλαδή οι θρησκευόμενοι διαβάζουν τα θεμελιώδη ιερατικά τους κείμενα.

Τα βασικά μαρξιστικά έργα πρέπει να προσεγγίζονται και να μελετούνται στο χρονικό πλαίσιο στο οποίο αναφέρονταν. Η καθολικότητα τους έγκειται μόνο στη δυνατότητα της γενίκευσης και της αντιστοιχίας με συγκεκριμένη ιστορική εμπειρία. Καθώς ο μαρξισμός αποδέχεται την έννοια της διαλεκτικής αλλαγής, αναγνωρίζει ότι όλα τα φαινόμενα -είτε στην κοινωνία είτε στη φύση- βρίσκονται σε μία αέναη διαδικασία αλλαγής.

Το βιβλίο του Λένιν  «Ιμπεριαλισμός: το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού» ήταν ένα έργο πολιτικής οικονομίας που γράφτηκε ως τμήμα μίας πολεμικής ενάντια σε εκείνους τους σοσιαλιστές που υποστήριζαν -στον ένα ή στον άλλο βαθμό- τις πολεμικές προσπάθειες των «δικών τους κυβερνήσεων» κατά τη διάρκεια του Α’ ΠΠ.

Η βασική θέση του Λένιν εκείνη την περίοδο ήταν ότι η εποχή του ιμπεριαλισμού ήταν επίσης παραμονή της σοσιαλιστικής επανάστασης. Όλοι οι πραγματικοί σοσιαλιστές θα πρέπει ασυμβίβαστα να εναντιώνονται στην οπορτουνιστική προδοσία της υπόθεσης τους και να αξιοποιήσουν την στιγμή για να δουλέψουν για την ήττα «της δικής τους άρχουσας τάξης».

Ο Λένιν υποστήριζε ότι όλες οι κυβερνήσεις πολεμούσαν για αρπακτικούς, επεκτατικούς και αποικιακούς σκοπούς. Έδειξε ότι ο καπιταλισμός είχε αναδυθεί ως ένα παγκόσμιο σύστημα, το οποίο ήταν καταδικασμένο να εμπλέκεται απ’ τον έναν πόλεμο στον άλλον, καθώς οι ιμπεριαλιστές ξαναμοιράζουν τον πλανήτη για εκμεταλλευτικούς σκοπούς.

Ισχυριζόταν, επομένως, ότι ο πόλεμος ήταν πλέον «αναπόφευκτος» και ο μόνος δρόμος για την ειρήνη ήταν η ανατροπή της καπιταλιστικής τάξης και η αντικατάσταση της από τον σοσιαλισμό.

Σε αυτό το άρθρο, θα προσπαθήσουμε να δείξουμε ότι ο πλανήτης διήλθε μιας θεμελιώδους αλλαγής μετά το Β’ ΠΠ και τουλάχιστον για μια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, ο μηχανισμός του πολέμου ήταν βαθιά διαφορετικός από αυτόν που περιέγραψε ο Λένιν στην μπροσούρα του 1916.

Διαρκής πόλεμος και μιλιταρισμός στη σύγχρονη εποχή

Λιβύη: Τουλάχιστον 14 νεκροί σε νέες συγκρούσεις στη Σύρτη

Σίρτη, Λιβύη, έπειτα από τον κτηνώδη πόλεμο του ΝΑΤΟ

Όποιος ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες και έχει γεννηθεί  μετά το 1990, έχει ιδία πείρα του γεγονότος ότι η κυβέρνηση «του» βρίσκεται σε πόλεμο για περισσότερο από τη μισή ζωή του. Οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Αφγανιστάν τον Οκτώβριο του 2001, έναν πόλεμο που συνεχίζει μέχρι και σήμερα. Οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Ιράκ τον Μάρτιο του 2003 και ακόμα και τώρα πραγματοποιούν βομβαρδισμούς και στρατιωτικές επιχειρήσεις σε αυτή τη χώρα. Οι ΗΠΑ ηγήθηκαν της συμμαχίας του ΝΑΤΟ στους μαζικούς πολεμικούς βομβαρδισμούς της Λιβύης το 2011. Οι ΗΠΑ επίσης εκτελούν επιθέσεις με drone και άλλες παρόμοιες ενέργειες σε διαρκή βάση στο Πακιστάν, την Υεμένη, την Σομαλία.

Οι ηγέτες και των δύο μεγάλων κομμάτων έχουν υιοθετήσει την έννοια του «διαρκούς πολέμου», που συνεχίζεται για δεκαετίες. Η προώθηση ή η δικαιολόγηση του ατελείωτου πολέμου από τις ΗΠΑ είναι διαφορετική σε σχέση με τους άλλους πολέμους, εισβολές και κατακτήσεις που έχει κάνει το Πεντάγωνο και η αμερικάνικη στρατιωτική μηχανή. Ο «διαρκής πόλεμος» δεν διεξάγεται εναντίον ενός συγκεκριμένου κράτους αν και έχει στοχεύσει και πρόκειται να στοχεύσει πολλές κυβερνήσεις. Ο «διαρκής πόλεμος» διεξάγεται ενάντια σε κάθε οντότητα (οργανισμό, κίνημα ή κυβέρνηση) που θα θεωρηθεί στόχος στη διεσταλμένη θεματολογία του «πολέμου κατά της τρομοκρατίας». 

Το Πεντάγωνο διατηρεί πάνω από 1,000 στρατιωτικές βάσεις και εγκαταστάσεις σε χώρες ανά τον κόσμο. Το Πεντάγωνο επίσης διατηρεί στρατηγικά κέντρα διοίκησης για κάθε περιοχή του πλανήτη.

Υπό μια έννοια δεν είναι αναγκαίο να δείξουμε μέσα από πολιτικά ή θεωρητικά επιχειρήματα το ότι η ηγέτιδα καπιταλιστική κυβέρνηση του κόσμου θα διεξάγει αναπόφευκτα πόλεμο. Η ιστορία έχει δείξει, στην πραγματικότητα, ότι οι πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες των ΗΠΑ δηλώνουν ανοιχτά το ότι θα παραμείνουν σε πόλεμο για μία αόριστη χρονική περίοδο.

Οι καπιταλιστές ηγέτες των ΗΠΑ οραματίζονται ότι αυτοί οι διαρκείς πόλεμοι θα είναι από διάφορες απόψεις περιορισμένοι. Θα είναι μονόπλευροι, και οι βόμβες θα πέφτουν πάντα στη γη των άλλων λαών. Οι νεκροί δεν θα είναι από την πλευρά των Αμερικανών, με την εξαίρεση ορισμένων άτυχων πιλότων ή ειδικών δυνάμεων.

Αυτή η οπτική δεν αποκλείει και την πραγματική πιθανότητα ότι μεγάλοι πόλεμοι, ακόμα και με μεγάλα κράτη μπορεί να προκύψουν. Η επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά, οι διαρκείς απειλές προς την Ρωσία καθώς και η στροφή των ΗΠΑ προς την Ασία, ξεκάθαρα δημιουργούν το πλαίσιο για την πιθανότητα κάποιου μεγάλου πολέμου τόσο με τη Ρωσία όσο και με την Κίνα. Παρότι η προοπτική ενός τέτοιου παγκόσμιου πολέμου μοιάζει μια τεράστια τρέλα -και από μια ανθρώπινη πλευρά και βέβαια θα ήταν- το ίδιο τρέλα έμοιαζαν ο πρώτος και ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος. 

Η συζήτηση για τον πόλεμο και τον μιλιταρισμό

Παρότι στο σήμερα είναι προφανές ότι ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος είναι αναπόφευκτος και ατελείωτος, ιδίως καθώς οι ηγέτες των δυνατότερων ιμπεριαλιστικών χωρών το διακηρύσσουν, το ζήτημα του αναπόφευκτου του πολέμου έχει αποτελέσει αντικείμενο μεγάλων συζητήσεων και αντιπαραθέσεων εντός των σοσιαλιστικών και των κομμουνιστικών κινημάτων. Κάτω απ’ αυτές τις αντιπαραθέσεις, στις ρίζες αυτών των πολεμικών, βρίσκονταν θεμελιωδώς διαφορετικοί πολιτικοί προσανατολισμοί των διαφόρων τάσεων, ρευμάτων, τμημάτων και οργανώσεων σε σχέση με τον ιμπεριαλισμό και τον μιλιταρισμό.

Οι άγριες πολιτικές αντιπαραθέσεις για το ζήτημα του «αναπόφευκτου πολέμου» αποτέλεσαν το λόγο διασπάσεων κατά τη διάρκεια του Α’ ΠΠ που χώρισε το τότε κομμουνιστικό κίνημα σε δύο αντιτιθέμενα στρατόπεδα: το ένα συσπειρώθηκε γύρω από την Δεύτερη Διεθνή (σοσιαλιστική) και το άλλο γύρω από την Τρίτη Διεθνή (κομμουνιστική).

Το ίδιο ερώτημα αποτέλεσε επίσης ένα σημαντικό σημείο τριβής ανάμεσα στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Σοβιετικής Ένωσης (CPSU) και το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (CCP). Και τα δύο κόμματα χρησιμοποίησαν τις θέσεις του Λένιν για τον ιμπεριαλισμό και τον πόλεμο ως σημείο αναφοράς για τις θέσεις τους στις αντιπαραθέσεις τους την δεκαετία του 1960.

Τι έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο στο πλαίσιο του καπιταλισμού

Η θέση του Λένιν στον “Ιμπεριαλισμό” είναι ότι ο πόλεμος είναι αναπόφευκτο και κυρίαρχο γνώρισμα του σύγχρονου καπιταλισμού. Πυρήνας της επιχειρηματολογίας του Λένιν είναι ότι η εξέλιξη του καπιταλισμού στην μονοπωλιακή του φάση οδήγησε στο σχεδόν ολοκληρωτικό μοίρασμα του πλανήτη σε σφαίρες επιρροής και αποικίες ανάμεσα σε μια χούφτα ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Αυτή η κατάσταση αναγκάζει τους ιμπεριαλιστές να πραγματοποιούν πολέμους μεταξύ τους σε μία προσπάθεια να εξασφαλίσουν νέες αγορές και πρώτες ύλες. Ο Λένιν χρησιμοποίησε τα διαθέσιμα οικονομικά δεδομένα, για να δείξει ότι κάθε καπιταλιστικό μονοπώλιο, οι ηγεμονικές χρηματιστικές ολιγαρχίες και οι μεγαλύτερες τράπεζες θα αναζητούν αμείλικτα νέες περιοχές, για να εξάγουν το παραπανήσιο κεφάλαιο. Καθώς όμως καμία περιοχή του πλανήτη δεν ήταν πλέον διαθέσιμη, και καθώς ήδη κάποιος ιμπεριαλιστής είχε την πρωτοκαθεδρία σε κάθε περιοχή, οι αντιτιθέμενοι ιμπεριαλισμοί, όπως αυτοί εκπροσωπούνταν από τις κυβερνήσεις τους θα αναγκάζονταν να λύσουν το ζήτημα μέσα από την χρήση όπλων.

Ο Λένιν υποστήριξε ότι αυτό το τελευταίο στάδιο ή αλλιώς «ανώτατο στάδιο» του καπιταλισμού οδηγούσε κάθε ανεπτυγμένη καπιταλιστική χώρα σε ένα κρεσέντο στρατιωτικού επεκτατισμού. Ορισμένες ήταν οι πιο δυναμικές, ορισμένες σύρθηκαν στην αντιπαράθεση, όμως καμία δεν μπορούσε να αποφύγει την πρόκληση. Δεν υπήρχε κάποιος δρόμος που να οδηγούσε στην ειρήνη ή σε κάποια μορφή παρατεταμένης ειρήνης. Ο πόλεμος πλέον ήταν ένα συστημικό και αναπόφευκτό γνώρισμα της παγκόσμιας κοινωνικοοικονομικής τάξης που κυριαρχούσε  στον πλανήτη.

Το θεωρητικό συμπέρασμα ήταν ξεκάθαρο: Ο μόνος δρόμος για την ειρήνη, για μια βιώσιμη μακρά ειρήνη, ήταν μέσα από την καταστροφή του ίδιου του καπιταλιστικού συστήματος. Το πολιτικό συμπέρασμα ήταν ότι τα κομμουνιστικά και σοσιαλιστικά κόμματα στις αντίστοιχες χώρες θα πρέπει να αξιοποιήσουν τον πόλεμο καθώς και την κρίση και την αποδιάρθρωση που παρήγαγε ο πόλεμος, σαν ένα ελατήριο για την ανατροπή της καπιταλιστικής άρχουσας τάξης μέσα στην χώρα τους.

Άλλοι σοσιαλιστές, στην πραγματικότητα η πλειονότητα των σοσιαλιστών σε εκείνη τη φάση (1916), πήραν την θέση ότι ο πόλεμος ήταν μία πολιτική και όχι ένα θεμελιώδες και αναπόφευκτο γνώρισμα του σύγχρονου καπιταλισμού.

Το Party for Socialism and Liberation (PSL) μελετά την μπροσούρα του Λένιν και αξιοποιεί τα θεμελιώδη της επιχειρήματα ως βάση για την θέση μας για τον ιμπεριαλισμό και τον πόλεμο. Όμως η φύση του ιμπεριαλισμού καθώς και ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά και σημαντικά γνωρίσματα της οικονομίας και της πολιτικής του ιμπεριαλισμού έχουν υποστεί δραματικές αλλαγές από το 1916 που ο Λένιν έγραψε την μπροσούρα του.

Αν ο Λένιν έγραφε την μπροσούρα του σήμερα, σίγουρα θα αξιολογούσε και θα ανέλυε τις αλλαγές που έχουν λάβει χώρα. Ενώ η μπροσούρα είναι ακόμα έγκυρη στον πυρήνα της, ορισμένα τμήματα της είναι απαρχαιωμένα λόγω των δραματικών αλλαγών στην παγκόσμια κοινωνική και οικονομική τάξη.

Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι ένα μεγάλο τμήμα του κόσμου που είχε αποικιστεί από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών είναι πλέον ανεξάρτητο.

Η σημασία της αποικιοκρατίας  στην θέση του Λένιν

Προτού εξετάσουμε τα σύγχρονα γνωρίσματα του ιμπεριαλισμού στον μεταποικιακό κόσμο -έναν κόσμο που αναδείχθηκε μόνο μετά τον Β’ ΠΠ (1945-1980)- είναι σημαντικό να καταλάβουμε το πόσο κεντρική στις θέσεις του Λένιν στον «Ιμπεριαλισμό» ήταν η θυελλώδης ανάπτυξη της αποικιοκρατίας στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και στις πρώτες δεκαετίες του 20ου. Ο Λένιν έγραφε:

«Για την Μεγάλη Βρετανία, η περίοδος της τεράστιων διαστάσεων επέκτασης των αποικιακών κατακτήσεων ήταν ανάμεσα στο 1860 και το 1880, και ήταν επίσης αξιοσημείωτη και τα τελευταία είκοσι χρόνια του 19ου αιώνα. Για τη Γαλλία και τη Γερμανία αυτή η περίοδος επέκτασης είναι ακριβώς στα τελευταία αυτά είκοσι χρόνια του 19ου αιώνα. Είδαμε προηγουμένως πως η ανάπτυξη του προμονοπωλιακού καπιταλισμού, του καπιταλισμού στον οποίον κυριαρχούσε ο ελεύθερος ανταγωνισμός, έφτασε στα όρια του στα 1860 και 1870. Τώρα βλέπουμε ότι ακριβώς αυτή την περίοδο ξεκινά μία τεραστίων διαστάσεων έκρηξη αποικιακών κατακτήσεων, και ο αγώνας για το εδαφικό μοίρασμα του κόσμου αυξάνεται απότομα. Είναι αναμφισβήτητο, επομένως, ότι με το πέρασμα του καπιταλισμού στο μονοπωλιακό του στάδιο, στο χρηματιστικό κεφάλαιο, είναι συνδεδεμένο με την εντατικοποίηση του αγώνα για το μοίρασμα του κόσμου».

Πριν από την παγκόσμια έκρηξη της αποικιακής επέκτασης, οι άρχουσες τάξεις της Ευρώπης συζητούσαν σοβαρά το ζήτημα του αν έπρεπε να ακολουθήσουν αποικιακή πολιτική. Πολλοί ισχυρίζονταν ότι η αποικιακή εξουσία ήταν ένα αχρείαστο βάρος. Ο Λένιν έγραφε:

«…στην πιο ανθηρή περίοδο του ελεύθερου ανταγωνισμού στην Μεγάλη Βρετανία, στα 1840 με 1860, οι σημαντικότεροι Βρετανοί αστοί πολιτικοί ήταν αντίθετοι με την αποικιακή πολιτική, και θεωρούσαν ότι οι αποικίες πρέπει να απελευθερωθούν, και ότι ήταν αναπόφευκτος και ευκταίος ο αποχωρισμός από τη Βρετανία. Ο Disraeli, ένας αξιωματούχος που γενικώς είχε μία κλίση προς τον ιμπεριαλισμό διακήρυσσε: “οι αποικίες είναι οι μυλόπετρες γύρω από τους λαιμούς μας”. Στα τέλη όμως του 19ου αιώνα οι ‘‘ήρωες της στιγμής’’ στην Αγγλία ήταν ο Cecil Rhodes και ο Joseph Chamberlain, οι οποίοι υπερασπίζονταν ανοιχτά τον ιμπεριαλισμό και την εφαρμογή μιας ιμπεριαλιστικής πολιτικής με τον πιο κυνικό τρόπο».

Ο Cecil Rhodes ήταν ένας διαβόητος ρατσιστής και ιμπεριαλιστής, του οποίου οι πολιτικές απόψεις ανταποκρίνονταν στις προφανείς συστημικές ανάγκες για εξαγωγή κεφαλαίου, απόκτηση νέων εδαφών και πρόσβαση σε πρώτες ύλες όχι μόνο για την Μεγάλη Βρετανία αλλά και για κάθε ιμπεριαλιστική χώρα. Ο Rhodes ανακήρυσσε στα 1895:

«Βρισκόμουν στο East End (μία εργατογειτονιά) του Λονδίνου εχθές και παρακολούθησα μία συνάντηση ανέργων. Άκουσα τους εξαγριωμένους λόγους, οι οποίοι δεν ήταν τίποτα παραπάνω από μία κραυγή για ‘Ψωμί! Ψωμί!’. Καθώς γύριζα σπίτι ξανασκεφτόμουν τη σκηνή και πείστηκα ακόμα περισσότερο για την σημασία του ιμπεριαλισμού… Η  λατρεμένη μου ιδέα είναι μια λύση για το κοινωνικό πρόβλημα, δηλαδή προκειμένου να σώσουμε τους 40 εκατομμύρια κατοίκους του Ηνωμένου Βασιλείου από έναν ματωμένο εμφύλιο πόλεμο, εμείς ως αποικιακοί αξιωματούχοι πρέπει να αποκτήσουμε νέα εδάφη για να εγκαταστήσουμε τον πλεονάζοντα πληθυσμό και να εξασφαλίσουμε νέες αγορές για τα αγαθά που φτιάχνουν τα εργοστάσια και τα ορυχεία. Η Αυτοκρατορία, όπως πάντα λέω, είναι ένα ερώτημα που αφορά την καθημερινή ζωή και επιβίωση. Αν θέλετε να αποφύγετε τον εμφύλιο πόλεμο, πρέπει να γίνετε ιμπεριαλιστές».

Ιμπεριαλισμός: Από την πολιτική στο σύστημα

Ο Λένιν θέλοντας να δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην κεντρικότητα της μετατροπής της αποικιοκρατίας από “πολιτική” σε “σύστημα”, αναφέρει στο 6ο κεφάλαιο του «Ιμπεριαλισμού» το βιβλίο του Γάλλου αστού ιστορικού E. Driault “Πολιτικά και Κοινωνικά Προβλήματα του Τέλους του 19ου Αιώνα”:

«Τα τελευταία χρόνια, όλες οι ελεύθερες περιοχές του κόσμου, εξαιρώντας την Κίνα, καταλήφθηκαν από τις δυνάμεις της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής… Τα έθνη που δεν μερίμνησαν ακόμα για τον εαυτό τους κινδυνεύουν να μην καταφέρουν να πάρουν ποτέ το μερίδιο τους και να μην συμμετάσχουν ποτέ στην τρομερή εκμετάλλευση της υπόλοιπης υφηλίου, πράγμα το οποίο θα είναι ένα από τα πιο ουσιαστικά γνωρίσματα του επόμενου αιώνα. Για αυτό το λόγο η Ευρώπη και η Αμερική τελευταία, έχουν καταληφθεί από τον πυρετό της αποικιακής επέκτασης, από τον ‘‘ιμπεριαλισμό»».

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στους ιμπεριαλιστές για το ξαναμοίρασμα και τον εκ νέου διαμελισμό των αποικιακών κατακτήσεων ήταν εμφανής παντού. Η αμερικανική καπιταλιστική άρχουσα τάξη, η οποία αρχικά έδωσε έμφαση στην δυτική επέκταση προς τις τεράστιες περιοχές της Βόρειας Αμερικής, και την ακόλουθη καταλήστευση της γης των Μεξικανών και των περιοχών των Ιθαγενών πληθυσμών, εισήλθε επίσης στο άρμα της απόκτησης ξένων αποικιών περίπου την ίδια περίοδο.

Στα 1898, με το πρόσχημα της βοήθειας στην ανεξαρτητοποίηση της Κούβας, ο Αμερικανικός ιμπεριαλισμός εισέβαλε στην Κούβα και πήρε τον έλεγχο από την Ισπανία. Στο πλαίσιο της ίδιας επίθεσης κατέλαβε και άλλες ισπανικές αποικίες όπως το Πουέρτο Ρίκο, το Γκουάμ και τις Φιλιππίνες.

Στην περίπτωση της Κίνας, οι μεγάλες ευρωπαϊκές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις χώρισαν τις περιοχές και τις πόλεις της αναμεταξύ τους. Παρότι η Κίνα δεν αποικίστηκε από ένα μόνο κράτος υπέστη εξευτελιστική ξένη επικυριαρχία.

Στα 1905, η Ρωσία και η Ιαπωνία πολέμησαν ξανά μεταξύ τους σε μία προσπάθεια αποικιακής και εδαφικής κατάκτησης, αυτή την φορά στην Ασία.

Ο Λένιν ισχυρίστηκε ότι ο Α’ ΠΠ, ενός πολέμου δίχως προηγούμενο στα χρονικά της ιστορίας ως τότε, προκλήθηκε εξαιτίας των αναγκαστικών προσπαθειών των διαφόρων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων να ξαναμοιράσουν αποικίες, ημι-αποικίες, και σφαίρες επιρροής.

Ο Λένιν διαβεβαίωνε ότι η ανεξέλεγκτη και η επίμονη αντιπαράθεση ανάμεσα στους ιμπεριαλιστές θα οδηγούσε στον Α’ ΠΠ και σε επόμενους πολέμους. Στην μπροσούρα του ανέφερε ότι αυτό το φαινόμενο αποτελούσε ένα αναπόδραστο γνώρισμα του σύγχρονου καπιταλισμού ή αλλιώς του σύγχρονου ιμπεριαλισμού.

Αυτό το ουσιώδες και θεμελιακό συμπέρασμα επιβεβαιώθηκε περαιτέρω με το ξέσπασμα του Β’ ΠΠ στα 1939. Το ίδιο φαινόμενο του ενδοϊμπεριαλιστικού ανταγωνισμού κόστισε 60 εκ ζωές.

Η Σοβιετική Ένωση αλλάζει την εξίσωση

Ο Β’ ΠΠ δεν ήταν ακριβώς όμως ο Α’ ΠΠ. Η σημαντικότερη διαφορά ήταν η συμμετοχή της ΕΣΣΔ. Η Σοβιετική Ένωση δεν υπήρχε τον Α’ΠΠ. Δεν είχε ιμπεριαλιστικές ή αποικιακές φιλοδοξίες. Προσπάθησε να αποφύγει την σύγκρουση, επιδιώκοντας αρχικά την υπογραφή συμφώνων κοινής αμυντικής πολιτικής με ορισμένες δυτικές καπιταλιστικές χώρες που εναντιώνονταν στον Χίτλερ. Αργότερα, όταν η Δύση αρνήθηκε, οι Σοβιετικοί υπέγραψαν ένα σύμφωνο μη επίθεσης με την Γερμανία. Αυτό έληξε όταν ο Χίτλερ διέταξε την αιφνιδιαστική εισβολή στην Σοβιετική Ένωση τον Ιούνιο του 1941.

Νοσηλεύτρια φροντίζοντας τα τραύματα ενός πληγωμένου στρατιώτη στη Μάχη του Στάλινγκραντ

Εικοσιεπτά εκατομμύρια Σοβιετικοί πολίτες πέθαναν μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια. Η πρώτη σοσιαλιστική κυβέρνηση του κόσμου άντεξε την λυσσασμένη επίθεση του 80% του στρατού του Χίτλερ, και κατάφερε να τον νικήσει εντός της ΕΣΣΔ. Πραγματοποίησε την μεγαλύτερη στρατιωτική αντεπίθεση στην ιστορία, απελευθερώνοντας την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη από τον ναζιστικό ζυγό και κατέστρεψε τα υπάρχοντα κέντρα καπιταλιστικής κυριαρχίας σε αυτές τις περιοχές.

Παρά τις τεράστιες απώλειες, η θέση της ΕΣΣΔ στην παγκόσμια σκακιέρα δυνάμωσε ως αποτέλεσμα του Β’ ΠΠ. Αυτό ήταν ένα τεράστιο σοκ για τους ιμπεριαλιστές ηγέτες των ΗΠΑ και την Βρετανίας, οι οποίοι ανέμεναν στα 1941 μία γοργή πτώση της Σοβιετικής Ένωσης υπό το βάρος της γερμανικής πολεμικής μηχανής. Ενώ λειτουργούσαν ως στρατιωτικοί σύμμαχοι της Σοβιετικής Ένωσης προσφέροντας υλικό και χρηματοδότηση, οι ΗΠΑ και η Βρετανία αρνήθηκαν να προσφέρουν αυτό που χρειάζονταν περισσότερο από όλα οι Σοβιετικοί: το άνοιγμα ενός νέου στρατιωτικού μετώπου στην Δυτική Ευρώπη που οποίο θα ανάγκαζε τον Χίτλερ να εκτρέψει και να διαμοιράσει τα στρατεύματα, τα τανκ και τα αεροπλάνα του. Αντιθέτως, οι ΗΠΑ και η Βρετανία επιτέθηκαν στην Αφρική και την Ασία (που βρίσκονταν οι αποικίες τους).

Ωστόσο οι Σοβιετικοί δεν έπεσαν, παρότι αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν το μεγαλύτερο κομμάτι της γερμανικής στρατιωτικής μηχανής. Στα 1942 και 1943, ο Φράνκλιν Ρούζβελτ και ο Ουίνστων Τσόρτσιλ, παρότι οι Σοβιετικοί είχαν αποδείξει επίμονη ανθεκτικότητα, υπολόγιζαν με περίσσιο κυνισμό ότι αν η Σοβιετική Ένωση και η Γερμανία εξακολουθούσαν να πολεμούν, θα οδηγούνταν σε μία αμοιβαία αποδυνάμωση λόγω των τεράστιων απωλειών που είχαν. Οι ΗΠΑ και η Βρετανία θα ήταν σε θέση στη συνέχεια να επωφεληθούν.

Κόντρα στα σχέδια τους, ο Σοβιετικός Κόκκινος Στρατός και ο Σοβιετικός λαός νίκησαν την γερμανική εισβολή και πραγματοποίησαν την μεγαλύτερη στρατιωτική αντεπίθεση στην ιστορία. Μόνο λόγω της γοργής επέλασης του Σοβιετικού Κόκκινου Στρατού στην Ευρώπη (1944-45), αναγκάστηκαν οι ΗΠΑ και η Βρετανία να ανοίξουν ένα νέο μέτωπο στα δυτικά με την εσπευσμένη απόβαση στην Νορμανδία. Ο πραγματικός τους σκοπός ήταν να προλάβουν πρώτοι να εισέλθουν στην Γερμανία, εμποδίζοντας να καταστούν οι Σοβιετικοί οι απελευθερωτές ολόκληρης της Δυτικής Ευρώπης.

Τελικώς ο Β’ ΠΠ άλλαξε την μορφή του κόσμου με διάφορους τρόπους. Πρώτα από όλα οι ΗΠΑ αποτέλεσαν την μοναδική μεγάλη καπιταλιστική δύναμη που αναδύθηκε δίχως σημαντικές καταστροφές και κατέστη η ηγέτιδα δύναμη του παγκόσμιου καπιταλισμού. Παρήγαγε το 60% του παγκόσμιου ΑΕΠ στα τέλη του πολέμου, ενώ είχε μόνο το 6% του παγκόσμιου πληθυσμού! Δεύτερον, η Σοβιετική Ένωση κατέστη η δεύτερη μεγαλύτερη παγκόσμια δύναμη. Τρίτον, οι φλόγες αριστερόστροφων επαναστάσεων και εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων σάρωσαν την Ασία, την Αφρική και την Μέση Ανατολή, καθώς τα αποικιακά δίκτυα των Βρετανών και των Γάλλων κατέρρεαν. Το κύρος του σοσιαλισμού έφτασε ιστορικό υψηλό στον κόσμο, ιδιαίτερα μεταξύ αυτών που επιδίωκαν να απελευθερωθούν από την κληρονομιά της υπανάπτυξης και της αποικιοκρατίας. Η Τσαρική Ρωσία ήταν μία από τις πιο υπανάπτυκτες χώρες της Ευρώπης. Στην Σοβιετική Ένωση, ο σοσιαλισμός κατάφερε μέσα σε ένα τέταρτο του αιώνα ένα επίπεδο βιομηχανικής ανάπτυξης που η Δυτική Ευρώπη χρειάστηκε έναν αιώνα για να επιτύχει. Το εργατικό κράτος προσέφερε εγγυημένη εργασία, δωρεάν εκπαίδευση, καθολική πρόσβαση στην υγεία, και στέγαση για όλους- κοινωνικά δικαιώματα που οι εργάτες της καπιταλιστικής Δύσης μπορούσαν μόνο να τα ονειρεύονται.

Ο παγκόσμιος ταξικός πόλεμος βάζει όριο στην ενδοιμπεριαλιστική αντιπαράθεση

Από τον Β’ΠΠ, δεν έχει υπάρξει κάποια επανάληψη του ενδοϊμπεριαλιστικού πολέμου, τουλάχιστον όσον αφορά τις χώρες που πολέμησαν μεταξύ τους στον Α’ ΠΠ και τον Β’ ΠΠ. Δεν είχαμε Γ’ ΠΠ. Ούτε είναι ο κόσμος αυστηρά χωρισμένος από τις ιμπεριαλιστικές χώρες σε αποικίες και ημι-αποικίες. Παρότι η ενδοϊμπεριαλιστική αντιπαράθεση δεν έχει εξαφανιστεί, έχει σταματήσει η μανιώδης αντιπαράθεση ξανάμοιράσματος αποικιών, ως ο πρωταρχικός παράγοντας που οδηγούσε στον πόλεμο.

Το φαινόμενο του ατελείωτου πολέμου συνεχίστηκε, όμως μετά τον Β’ ΠΠ δεν ήταν ανάμεσα στους ιμπεριαλιστές. Οι συντεταγμένες του πολέμου άλλαξαν. Το φάντασμα των επαναστάσεων πλανιόταν πάνω από την κάθε καπιταλιστική άρχουσα τάξη και τις αντίστοιχες κυβερνήσεις τους πολύ περισσότερο από την εποχή που οι Μαρξ και Ένγκελς έγραψαν την αντίστοιχη φράση στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο. Οι ιμπεριαλιστές, φυσικά, ανέκαθεν επιδίωκαν την ανατροπή του σοσιαλιστικού κράτους. Από την εποχή της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1917, οι ιμπεριαλιστές είχαν προσπαθήσει, με τα λόγια του Τσώρτσιλ «να σκοτώσουν το Μπολσεβίκικο μωρό στην κούνια του». Όμως τώρα οι ιμπεριαλιστές έβλεπαν την Σοβιετική Ένωση και το σοσιαλιστικό σύστημα ως μία υπαρξιακή απειλή και με το δίκιο τους.

Αυτό που ακολούθησε τον Β’ ΠΠ ήταν η αναδιοργάνωση της παγκόσμιας πολιτικής. Στη μία πλευρά υπήρχε το ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Στην άλλη πλευρά ήταν το στρατόπεδο των εργατών και των καταπιεσμένων λαών, που βασίζονταν στην ανάδειξη της Σοβιετικής Ένωσης ως μία παγκόσμια δύναμη και την ριζοσπαστική ενδυνάμωση των επαναστατικών δυνάμεων σε Ευρώπη και Ασία. Στις επόμενες δεκαετίες, επαναστατικές δυνάμεις σάρωσαν επίσης την Λατινική Αμερική και την Αφρική.

Με το τέλος του Β’ ΠΠ, ο Σοβιετικός Κόκκινος Στρατός είχε απελευθερώσει την Πολωνία, Εσθονία, Λιθουανία, Λετονία, Ουκρανία, Τσεχοσλοβακία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Αυστρία, Ουγγαρία, Αλβανία, το ανατολικό μισό της Γερμανίας. Οι γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές υπό τον Γιόσιπ Μπροζ Τίτο απελευθέρωσαν την Γιουγκοσλαβία. Στην Ελλάδα, κομμουνιστικές δυνάμεις έδιωξαν τους ναζί κατακτητές και διεκδίκησαν την εξουσία. Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Γαλλίας ήταν το ισχυρότερο πολιτικό κόμμα στη χώρα ως αποτέλεσμα του ρόλου του στον ένοπλο αγώνα για την ήττα των ναζί κατακτητών.

Στην περίοδο έπειτα από τον Β’ ΠΠ η Ασία έγινε το κέντρο των κομμουνιστικών επαναστάσεων. Οι κομμουνιστικές δυνάμεις πήραν τον έλεγχο στη Βόρεια Κορέα και στο Βόρειο Βιετνάμ. Στην Κίνα ξέσπασε ένας εκτεταμένος εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στους κομμουνιστές υπό τον Μάο Τσε Τουνγκ και το Εθνικιστικό Κόμμα που υποστήριζε η Δύση, υπό την ηγεσία του Τσιάνγκ Κάι Σεκ. Δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες από την Βόρεια Κορέα πολέμησαν μαζί με τους συντρόφους τους στην Κίνα στον ένοπλο αγώνα μεταξύ 1946 και 1949. Όταν οι Κινέζοι κομμουνιστές πήραν την εξουσία τον Οκτώβρη του 1949, τα 2/5 του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσε σε χώρες που είχαν την εξουσία τα κομμουνιστικά κόμματα.

Συνεχίζεται

Σχετικά του ίδιου συγγραφέα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s