Κατανοώντας τα διακριτά στάδια του ιμπεριαλισμού. Β’ Μέρος

Α’ μέρος: Κατανοώντας τα διακριτά στάδια του ιμπεριαλισμού

Οι ιμπεριαλιστές εχθροί γίνονται φίλοι

Σε μία προσπάθεια να προληφθεί η επανάληψη των καταστροφικών ενδοιμπεριαλιστικών αντιπαραθέσεων και πολέμων, οι ΗΠΑ, ως η νέα μόνη υπερδύναμη ανάμεσα στις ιμπεριαλιστικές χώρες, προσπάθησε να αναβιώσει τον παγκόσμιο καπιταλισμό υπό την δική της ηγεμονική καθοδήγηση. Οι ΗΠΑ προσπάθησαν να θεμελιώσουν ένα παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό ενιαίο μέτωπο με σκοπό την ήττα των δυνάμεων του κομμουνισμού και του σοσιαλισμού που είχαν πάρει την κρατική εξουσία σε διάφορες χώρες. Όπου η εργατική τάξη πήρε την εξουσία, τα κράτη αυτά παρείχαν μια στρατηγική συμμαχία σε κινήματα και χώρες οι οποίες πολεμούσαν για την εθνική τους απελευθέρωση και ανεξαρτησία, πολλές εκ των οποίων είχαν έναν αστικό εθνικιστικό προσανατολισμό.

Αντί να τιμωρήσουν τους ηττημένους τους εχθρούς, δηλαδή την Ιαπωνία και την Γερμανία, οι ΗΠΑ σχεδίασαν την αναβίωση των οικονομιών τους και την αποκατάσταση της πολιτικής ισχύος των ηττημένων ελίτ και στις δύο χώρες. Οι ΗΠΑ κατέλαβαν την Ιαπωνία και τη Γερμανία στρατιωτικά, μετατρέποντας τους σε προπύργια του παγκόσμιου αντικομμουνιστικού αντισοβιετικού μετώπου.

Αυτό σηματοδότησε μία εντελώς νέα εποχή, στην οποία ο κίνδυνος του ιμπεριαλιστικού πολέμου απομακρύνθηκε από τον ενδοϊμπεριαλιστικό ανταγωνισμό και διοχετεύτηκε σε μια πλανητική αναμέτρηση των ιμπεριαλιστών εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, του κομμουνισμού και του στρατοπέδου των σοσιαλιστικών κυβερνήσεων.

Όχι Τρίτος Παγκόσμιος, αλλά αρκετά κοντά

Αυτή η παγκόσμια αναμέτρηση ανάμεσα στον ιμπεριαλισμό και την Σοβιετική Ένωση και τις άλλες σοσιαλιστικές κυβερνήσεις έγινε γνωστή ως Ψυχρός Πόλεμος. Στη πραγματικότητα ο πόλεμος έγινε αρκετά «θερμός», καθώς οδήγησε μεταξύ άλλων στον ιδιαιτέρως καταστροφικό πόλεμο της Κορέας και του Βιετνάμ. Όμως ποτέ δεν οδήγησε σε ένα νέο παγκόσμιο πόλεμο με το μέγεθος που είχε ο Β’ ΠΠ. Ο πολύ πραγματικός ωστόσο κίνδυνος ενός παγκόσμιου πολέμου, με πυρηνικά όπλα αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα στη δημιουργία ενός παγκόσμιου κινήματος ειρήνης που άντεξε για δεκαετίες. Υπήρξαν αρκετές περιπτώσεις στις οποίες ο κόσμος βρέθηκε κοντά σε ένα τέτοιο πόλεμο.

Στις 20 Μαΐου 1953, ο Πρόεδρος Dwight Eisenhower έδωσε την εξουσιοδότηση για τη ρίψη πυρηνικών βομβών στη Βόρεια Κορέα και την Κίνα, προκειμένου να τελειώσει το αδιέξοδο του Κορεάτικου πολέμου, ο οποίος μαινόταν ήδη από τον Ιούνιο του 1950. Το σχέδιο δεν αφορούσε μεμονωμένες πυρηνικές επιθέσεις αλλά μία μεγάλων διαστάσεων κλιμάκωση των στρατηγικών βομβαρδισμών και στις δύο χώρες. Αν οι Σοβιετικοί παρενέβαιναν για να σώσουν τους συμμάχους τους, το Πεντάγωνο είχε σχεδιάσει την ενεργοποίηση ενός μυστικού στρατιωτικού σχεδίου με το όνομα SHAKEDOWN, το οποίο περιλάμβανε «ένα μαζικό προληπτικό χτύπημα ενάντια στη Σοβιετική Ένωση με τη χρήση πάνω από 600 βομβών πλουτωνίου Mark VI που θα έριχναν εκατοντάδες B-36 και B-52».

Κατά τη διάρκεια της Κουβανικής Κρίσης των Πυραύλων του Οκτωβρίου του 1962, ο θερμοπυρηνικός πόλεμος ανάμεσα σε ΗΠΑ και την Σοβιετική Ένωση αποτράπηκε οριακά όταν ο Νικίτα Χρουστσόφ συνθηκολόγησε στο αμερικανικό τελεσίγραφο για την απόσυρση των πυρηνικών πυραύλων από την Κούβα.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, η απειλή ενός παγκόσμιου πυρηνικού πολέμου επανήλθε όταν ο Ρόναλντ Ρέιγκαν αποφάσισε την εγκατάσταση πυρηνικών πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς, οι οποίοι στόχευαν Σοβιετικά πολιτικά και στρατιωτικά κέντρα, και θα μπορούσαν να χτυπήσουν τους στόχους τους εντός έξι λεπτών έπειτα από την πυροδότηση τους.

Τα πυρηνικά όπλα και οι απαρχές του Ψυχρού Πολέμου

Οι ΗΠΑ εισήγαγαν τα πυρηνικά όπλα στο σύγχρονο πόλεμο μέσα από τη δραματική καταστροφή των δύο γιαπωνέζικων πόλεων της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι στις 7 και 11 Αυγούστου του 1945. Η Ιαπωνία η οποία είχε ήδη ηττηθεί και της οποίας οι πόλεις είχαν ισοπεδωθεί μέσα από τη μαζικό βομβαρδισμό με τη χρήση συμβατικών μη- πυρηνικών όπλων, παραδόθηκε άνευ όρων στις ΗΠΑ στις 15 Αυγούστου του 1945. Ο πυρηνικός βομβαρδισμός της Ιαπωνίας έδωσε ένα ισχυρό μήνυμα σε φιλικές και εχθρικές δυνάμεις στον κόσμο, ότι οι ΗΠΑ είχαν πλέον στη διάθεση τους ένα όπλο τόσο μεγάλης ισχύος, που ακόμα και μόνο μία βόμβα θα μπορούσε να σκοτώσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους και να ισοπεδώσει ολόκληρες πόλεις μονομιάς.

Την περίοδο που ρίχτηκαν οι πυρηνικές βόμβες, η Σοβιετική Ένωση ήταν σύμμαχος με τις ΗΠΑ και την Μεγάλη Βρετανία στον παγκόσμιο πόλεμο εναντίον της Γερμανίας και της Ιαπωνίας.

Αλλά οι ΗΠΑ έριξαν τις δύο πυρηνικές βόμβες όχι μόνο με σκοπό να σιγουρέψουν την άνευ όρων παράδοση της Ιαπωνίας, αλλά και ως επίδειξη δύναμης στον Σοβιετικό της σύμμαχο. Ούτε η ΕΣΣΔ ούτε καμία άλλη χώρα είχε σε εκείνη τη περίοδο πυρηνικά όπλα.

Πως οι σύμμαχοι έγιναν φίλοι: Το ιστορικό της νέας παγκόσμιας αναμέτρησης

Λίγες μόλις εβδομάδες πριν από την πυρηνική επίθεση των ΗΠΑ στην Ιαπωνία οι τρεις στρατιωτικοί σύμμαχοι, οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση, πραγματοποίησαν μία συνάντηση στο Πότσνταμ της Γερμανίας. Η περιοχή του Πότσνταμ είχε καταληφθεί από τον Κόκκινο Στρατό κατά τη διάρκεια της αντεπίθεσης του προς δυσμάς εναντίον των Ναζί.

Στην συνάντηση εκείνη οι σύμμαχοι συμφώνησαν ότι το Βερολίνο, η πρωτεύουσα της Γερμανίας,  η  οποία βρισκόταν στο ανατολικό μισό της Γερμανίας υπό τον έλεγχο του Κόκκινου Στρατού, θα χωριζόταν σε τέσσερις ζώνες κατοχής, όπως επίσης και η υπόλοιπη Γερμανία, και θα ελεγχόταν από τις ΗΠΑ, την Μεγάλη Βρετανία, την Γαλλία και την ΕΣΣΔ.

Καθώς ξεδιπλωνόταν ο Ψυχρός Πόλεμος, η μοίρα του Βερολίνου συνδέθηκε με την παγκόσμια κρίση και την πιθανότητα πυρηνικής αντιπαράθεσης. Στα 1961, το τείχος του Βερολίνου κατασκευάστηκε στο μέσο του Βερολίνου από την σοσιαλιστική Ανατολική Γερμανία ως μέτρο εναντίον της αντεπαναστατικής δραστηριότητας του Αμερικανικού ιμπεριαλισμού εναντίον της Ανατολικής Γερμανίας και του Σοβιετικού μπλοκ.

Ανάμεσα στα 1945 και 1948, η πάλη ανάμεσα στην Σοβιετική Ένωση από την μία πλευρά και τις ΗΠΑ και την Βρετανία από την άλλη επικεντρώθηκε στις χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης οι οποίες είχαν απελευθερωθεί από τον Σοβιετικό Κόκκινο Στρατό.

Οι ΗΠΑ και η Βρετανία απαίτησαν την υποχώρηση του Κόκκινου Στρατού, που συνιστούσε την βασική κρατική δύναμη έπειτα από την ήττα των ναζί, από τις περιοχές αυτές και την παλινόρθωση των αστικών πολιτικών ελίτ που εξουσίαζαν τις χώρες πριν από τον πόλεμο. Αυτές οι ελίτ όμως ήταν εχθρικές απέναντι στην Σοβιετική Ένωση και είχαν καταδιώξει τα κομμουνιστικά κινήματα τω χωρών τους. Πολλές επίσης ήταν φασιστικές ή είχαν δεσμούς με το φασισμό.

Η Σοβιετική κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Στάλιν πιθανότατα θα ήταν ικανοποιημένη από το να αναλάβουν μη- κομμουνιστικές κυβερνήσεις την εξουσία σε αυτές τις χώρες, υπό την προϋπόθεση ότι θα ήταν «ουδέτερες» και δεν θα δρούσαν ως η αντισοβιετική εμπροσθοφυλακή στις χώρες που συνόρευαν με την Σοβιετική Ένωση και τις περιοχές που είχαν χρησιμοποιήσει οι φασίστες για να επιτεθούν στην ΕΣΣΔ το 1940. Για παράδειγμα, ο Κόκκινος Στρατός εγκατέλειψε την Αυστρία αποσπώντας μια συμφωνία ουδετερότητας με τις καπιταλιστικές αρχές εκεί.

Οι ΗΠΑ ωστόσο είχαν το μονοπώλιο στα πυρηνικά όπλα και δημιούργησαν μια αντισοβιετική στρατιωτική συμμαχία, το ΝΑΤΟ, κάτι που έδειξε καθαρά στην Σοβιετική ηγεσία ότι ένας νέος κίνδυνος πολέμου απειλούσε ξανά τα δυτικά της σύνορα.

Κάτω απ’ αυτές τις πιέσεις, η Σοβιετική Ένωση συνεργάστηκε με τα κομμουνιστικά κόμματα στην Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη για να πάρουν την κυβερνητική εξουσία. Τα τελευταία παίρνοντας την εξουσία, εθνικοποίησαν τα μέσα παραγωγής και αναδιοργάνωσαν τις οικονομίες τους στη βάση του κεντρικού σχεδιασμού και σε συντονισμό με  τις σοβιετικές οικονομικές δομές.

Με την εξαίρεση της Γιουγκοσλαβίας και ως κάποιο βαθμό της Τσεχοσλοβακίας, αυτές οι κυβερνήσεις της Ανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης, έγιναν σοσιαλιστικές όχι στη βάση μίας εργατικής επανάστασης από τα κάτω αλλά στο πλαίσιο διοικητικών και στρατιωτικών αποφάσεων.

Γιουγκοσλάβες αντάρτισσες, περιοχή Sutjeska, 4η Προλεταριακή Ταξιαρχία

Η Γιουγκοσλαβία απελευθερώθηκε από το φασισμό με τις προσπάθειες  γιουγκοσλάβων ανταρτών υπό την ηγεσία των κομμουνιστών, και όχι από τον Σοβιετικό Κόκκινο Στρατό. Επίσης οι κομμουνιστές της Τσεχοσλοβακίας ήταν ισχυροί και ηγήθηκαν στην εργατική εξέγερση για την κατάληψη της εξουσίας στα 1948.

Αν και η σοσιαλιστικοποίηση της Ανατολικής Ευρώπης αναλήφθηκε από την Σοβιετική Ένωση κυρίως για αμυντικούς λόγους, αυτό αντιμετωπίστηκε από τις Δυτικές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις ως Σοβιετική επιθετικότητα, την οποία ονόμασαν χυδαία ως “Σοβιετικό ιμπεριαλισμό” μόνο και μόνο για να δικαιολογήσουν τις Ψυχροπολεμικές τους πολιτικές.

Παρότι μία συστηματική ανάλυση των διεθνών σχέσεων της ΕΣΣΔ είναι εκτός των σκοπών αυτού του κεφαλαίου, η Σοβιετική Ένωση δεν λεηλάτησε συστηματικά χώρες με τις οποίες είχε συμμαχήσει. Στην παργαματικότητα, προσέφερε ένα εμπορικό και οικονομικό περιβάλλον στις υπόλοιπες σοσιαλιστικές χώρες, οι οποίες ήταν όλες, με την εξαίρεση της Τσεχοσλοβακίας και της Ανατολικής Γερμανίας, προηγουμένως υπανάπτυκτες χώρες που χρειάζονταν αρκετή υποστήριξη. Η Σοβιετική Ένωση προσέφερε επίσης υποστήριξη και συναλλαγές με γενικώς ευνοϊκούς όρους σε πολλές ανεξάρτητες μη σοσιαλιστικές χώρες οι οποίες αναδύθηκαν από τον αντι-αποικιακό αγώνα.

Ο Πόλεμος της Κορέας: Ένας ταξικός πόλεμος μεταμφιεσμένος ως πόλεμος μεταξύ εθνών

Η συμφωνία των Συμμάχων επίσης περιλάμβανε το χώρισμα της Κορεάτικης Χερσονήσου στα δύο, η οποία ήταν υπό τον Ιαπωνικό αποικιακό ζυγό για 35 χρόνια. Εν όψει της αναμενόμενης ήττας της Ιαπωνίας, αποφασίστηκε ότι η Κορέα θα χωριζόταν στον 38ο παράλληλο ανάμεσα σε μία σοβιετοκρατούμενη ζώνη στο Βορρά και μία αμερικανοκρατούμενη ζώνη στο Νότο.

Ενώ το μεγαλύτερο κομμάτι της Κορεάτικης άρχουσας τάξης είχε συμμαχήσει με τον Γιαπωνέζικο ιμπεριαλισμό, οι Κορεάτες κομμουνιστές, που δρούσαν από την Κίνα ή υπό συνθήκες παρανομίας, ήταν γνωστοί για την σταθερή αντιαποικιακή τους αντίσταση και την αφοσίωση τους στους φτωχούς. Τα περισσότερα στελέχη του κόμματος κατά τη διάρκεια του πολέμου ήταν στη πραγματικότητα στον Νότο.

Οι Αμερικάνοι ιμπεριαλιστές είχαν τρομοκρατηθεί ότι ολόκληρη η χερσόνησος θα έπεφτε στα χέρια των σοσιαλιστών, με την βοήθεια των Σοβιετικών, σε περίπτωση που οι ιαπωνικές κατοχικές δυνάμεις απλώς αποχωρούσαν. Όταν η Ιαπωνική κυβέρνηση συνθηκολόγησε άνευ όρων στις ΗΠΑ στις 15 Αυγούστου του 1945, η Αμερικανική Κυβέρνηση επέμενε ότι οι Ιαπωνικές κατοχικές δυνάμεις έπρεπε να παραμείνουν στη Νότια Κορέα και να διατηρήσουν τον έλεγχο της Κορέας μέχρι να έρθουν οι Αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις και να αναλάβουν τον έλεγχο, πράγμα το οποίο έκαναν τρεις εβδομάδες αργότερα στις 8 Σεπτεμβρίου.

Η καταστροφή που έφερε ο Πόλεμος της Κορέας, Πιονγκγιάνγκ 1950

Υπό μια έννοια ο Πόλεμος της Κορέας ήταν ένας εμφύλιος πόλεμος που από τη μία πλευρά είχε την κυβέρνηση εργατών-αγροτών της Βόρειας Κορέας και των συμμάχων εργατών και αγροτών της Νότιας Κορέας και από την άλλη πλευρά είχε το καθεστώς της Νότιας Κορέας το οποίο αποτελούνταν από τις ελίτ, πολλοί απ’ τις οποίες είχαν λειτουργήσει ως όργανα της ιαπωνικής αποικιοκρατίας εναντίον του ίδιου τους του λαού. Όμως ο εμφύλιος πόλεμος τράβηξε τα φώτα της διεθνούς σκηνής, επειδή αντιπροσώπευε την γενικότερη κοινωνική πάλη ανάμεσα στα δύο παγκόσμια στρατόπεδα που αντιπροσώπευαν ανταγωνιστικά ταξικά συμφέροντα. Όλες οι σοσιαλιστικές κυβερνήσεις υποστήριζαν τη Βόρειο Κορέα ενώ ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός και όλες οι υπόλοιπες ιμπεριαλιστικές χώρες, περιλαμβανομένης της Ιαπωνίας και της Δυτικής Γερμανίας, υποστήριζαν την κυβέρνηση της Νότιας Κορέας.

Ο Πόλεμος της Κορέας έδειξε πόσο θεμελιωδώς διαφορετική είχε γίνει μέσα σε λίγα χρόνια η παγκόσμια πολιτική και στρατιωτική κατάσταση. Στον Πόλεμο της Κορέας, όλοι οι ιμπεριαλιστές ενώθηκαν υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Αντί να μάχονται αναμεταξύ τους, πολεμούσαν ενάντια στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο στη βάση των ανταγωνιστικών ταξικών συμφερόντων.

Σε αυτό το πόλεμο ο Στρατός της Βόρειας Κορέας ενισχύθηκε στη μάχη από εκατοντάδες χιλιάδες στρατιωτών από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, η οποία μόλις είχε φέρει σε πέρας επιτυχημένα μια σοσιαλιστική επανάσταση. Παρότι οι Σοβιετικοί δεν εισήλθαν στον Πόλεμο της Κορέας, τα όπλα και τα βιομηχανικά προϊόντα που υποστήριζαν τους κορεάτες και κινέζους στρατιώτες ήταν σοβιετικής κατασκευής. Από την πλευρά των ιμπεριαλιστών, στο πλάι των αμερικανικών δυνάμεων πολεμούσαν στρατιωτικές δυνάμεις από 26 καπιταλιστικές χώρες.

Όταν η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία έμπαινε αποφασιστικά στον πόλεμο, πίστευε ότι θα μπορούσε να επανενώσει την Κορεατική χερσόνησο υπό την ηγεσία του αμερικανοκίνητου καθεστώτος-μαριονέτα του Νότου. Αντί γι’ αυτό, η συνδυασμένη αντεπίθεση των Βορειοκορεατών στρατιωτών και των Κινέζων συμμάχων τούς έδιωξαν τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους πίσω στο Νότο, κάτω από τον 38ο παράλληλο. Σε εκείνο το σημείο ο πόλεμος παρέμεινε στάσιμος και έπειτα από ακόμα τρία θανατερά χρόνια αμερικανικών βομβαρδισμών, υπογράφτηκε η εκεχειρία με την οποία σταμάτησαν οι εχθροπραξίες. Η εκεχειρία ποτέ δεν αντικαταστάθηκε με μία συμφωνία ειρήνης και τεχνικά οι δύο πλευρές παραμένουν σε πόλεμο εδώ και έξι δεκαετίες.

Ο Τσώρτσιλ προέκρινε την πυρηνική εξολόθρευση, οι ΗΠΑ τον ‘περιορισμό’

Ο Ουίνστων Τσώρτσιλ, ο πρωθυπουργός της Βρετανίας κατά τον Β’ ΠΠ, παρουσιάζεται στα αμερικάνικα καπιταλιστικά ΜΜΕ ως ένας σοφός και θαυμάσιος σύμμαχος των ΗΠΑ, και ένας υπερασπιστής του Ψυχρού Πολέμου. Ο Τσώρτσιλ υποστήριζε την ολοκληρωτική καταστροφή της ΕΣΣΔ μέσω της χρήσης πυρηνικών όπλων, στην περίπτωση που η Σοβιετική Ένωση δεν υποχωρούσε από την Ανατολική και την Κεντρική Ευρώπη και δεν επέτρεπε την επάνοδο της προηγούμενης πολιτικής ελίτ, των γηγενών καπιταλιστών, οι οποίοι ήταν σύμμαχοι του αμερικάνικου, βρετανικού και του γαλλικού ιμπεριαλισμού. Ο Τσώρτσιλ ήθελε να κινηθεί γρήγορα, καθώς ανέμενε, ότι η Σοβιετική Ένωση θα ανέπτυσσε επίσης πυρηνική τεχνολογία και την ατομική βόμβα. “Κανείς που να έχει τα λογικά του δε μπορεί να πιστέψει ότι θα έχουμε άπειρο χρόνο μπροστά μας. Πρέπει να σπεύσουμε να αναλάβουμε δράση και να δώσουμε μία τελειωτική λύση”.

Ο πρόεδρος Harry Truman και το αμερικάνικο κατεστημένο της εξωτερικής πολιτικής είχε τους ίδιους στόχους με τον Τσώρτσιλ, αλλά θεωρούσε ότι οι συνέπειες μίας άμεσης αναμέτρησης με την ΕΣΣΔ ήταν υπερβολικά ριψοκίνδυνες, εννοώντας ότι θα μπορούσε να οδηγήσει στο τέλος του παγκόσμιου καπιταλισμού. Αντ’ αυτού, οι ΗΠΑ επέλεξαν να διαμορφώσουν αντικομμουνιστικές στρατιωτικές συμμαχίες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Στα 1949, οι ΗΠΑ δημιούργησαν το ΝΑΤΟ το οποίο συγκέντρωσε όλες τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις της Ευρώπης κάτω υπό την ηγεσία του Πενταγώνου. Οι ΗΠΑ επέκτειναν αυτό το νέο σύστημα αντικομμουνιστικών συμμαχιών και κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Αϊζενχάουερ (1953-1961) με τη δημιουργία του SEATO για την Νοτιοανατολική Ασία (1954) και την σύναψη του Συμφώνου της Βαγδάτης (CENTO) για την Μέση Ανατολή (1955).

Η στρατηγική του ‘Περιορισμού’ ήταν ένας πόλεμος εναντίον των καταπιεσμένων λαών που πολεμούσαν για την ελευθερία

Από την στιγμή που η Σοβιετική Ένωση είχε αναπτύξει επιτυχημένα το δικό της πρόγραμμα πυρηνικών όπλων, με ένα τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος για την σοσιαλιστική της οικονομία, και είχε φτάσει σε ενός βαθμού στρατιωτική ισοτιμία με τις ΗΠΑ, οι τελευταίες αποφάσισαν να ακολουθήσουν μία εναλλακτική στρατηγική που την ονόμασαν “περιορισμό” (containment).

Ενώ ο “περιορισμός” υπονοεί μία αμυντική στρατηγική, στην πραγματικότητα σήμαινε έναν ατελείωτο πόλεμο ενάντια στα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και μία πολιτική υπονόμευσης εντός των σοσιαλιστικών χωρών. Οι ΗΠΑ αντιμετώπιζαν κάθε αληθινό εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα ως ένα πιθανό σύμμαχο της ΕΣΣΔ. Πραγματοποίησαν συγκαλυμμένους πολέμους και σχεδιασμένες δολοφονίες από το Κονγκό μέχρι το Βιετνάμ, το Ιράν, την Γουατεμάλα, παντού. Ενορχήστρωσαν φασιστικά[i]  πραξικοπήματα στη Χιλή, την Βραζιλία και αλλού στην Λατινική Αμερική. Σε συνεργασία με τους στρατηγούς της Ινδονησίας στα 1965 η Ουάσινγκτον διεξήγαγε μια αντεπανάσταση που θέρισε πάνω από ένα εκατομμύριο ζωές.

Παρότι η κύρια μάχη στον Πόλεμο της Κορέας τελείωσε στα 1953, στις αρχές της δεκαετίας του ’60 οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοι τους ενεπλάκησαν σε πλήρους κλίμακας πολέμους στο Βιετνάμ και έπειτα στο Λάος και την Καμπότζη.

Μέχρι την πτώση της ΕΣΣΔ στα 1990, πραγματοποιήθηκαν πολλές ακόμα συγκρούσεις ανάμεσα στον ιμπεριαλισμό από την μία πλευρά και τις σοσιαλιστικές κυβερνήσεις από την άλλη. Αυτές ήταν μικρότερες αντιπαραθέσεις αλλά ήταν ιδιαίτερα εμβληματικές καθώς αντανακλούσαν τον χαρακτήρα της νέας παγκόσμιας αντιπαράθεσης. Στην πραγματικότητα, σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο αυτός ο νέος άξονας διαπάλης εμφανιζόταν ξανά και ξανά, καπιταλιστικός ιμπεριαλισμός εναντίον σοσιαλισμού και των σύμμαχων του που πάλευαν για εθνική απελευθέρωση και ανεξαρτησία. Κανένα πολιτικό κίνημα ή τάση δεν μπορούσε να λειτουργήσει εκτός αυτής της παγκόσμιας πραγματικότητας.

Στην Νότια Αφρική, ο ιμπεριαλισμός υποστήριζε την ρατσιστική κυβέρνηση του Απαρτχάιντ, ενώ η Σοβιετική Ένωση και το σοσιαλιστικό μπλοκ χωρών υποστήριζαν το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο. Η ίδια διάταξη δυνάμεων διαδραματίστηκε και στην Ανγκόλα, την Μοζαμβίκη και την Γουινέα-Μπισάου. Η Ουάσινγκτον υποστήριζε τους Πορτογάλους αποικιοκράτες άρχοντες ενώ το σοσιαλιστικό στρατόπεδο έδινε όπλα, οικονομική βοήθεια, διπλωματική υποστήριξη, και σε ορισμένες περιπτώσεις στρατεύματα στα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα.

Στην Μέση Ανατολή, ο ιμπεριαλισμός υποστήριζε το ισραηλινό καθεστώς και τις φεουδαρχικές μοναρχίες, ενώ η ΕΣΣΔ και το σοσιαλιστικό μπλοκ παρείχε υποστήριξη και βοήθεια στον αγώνα των Αράβων. Η Σοβιετική Ένωση επέκτεινε επίσης την διπλωματική και στρατιωτική ενίσχυση της προς τα αστικά εθνικιστικά καθεστώτα που αναπτύχθηκαν στην Αίγυπτο, τη Συρία, το Ιράκ, και την Λιβύη. (Για πραγματιστικούς λόγους, που είχε όμως καταστροφικές συνέπειες για το κομμουνιστικό κίνημα στον Αραβικό κόσμο- η Σοβιετική Ένωση αρχικά επιχείρησε μία πολιτική φιλίας με το Ισραήλ, όταν αυτό ιδρύθηκε στα 1948, όμως αυτή διεκόπη έπειτα από λίγα χρόνια.)

Το ίδιο συνέβη και στην Λατινική Αμερική, την οποία η Ουάσιγκτον θεωρούσε ανέκαθεν ως την “πίσω αυλή” της. Όταν οι Κουβανοί επαναστάτες έριξαν την δικτατορία του Μπατίστα στα 1959 και προσπάθησαν να κρατήσουν μία θέση γνήσιας ανεξαρτησίας, μπόρεσαν να εξασφαλίσουν την υποστήριξη της Σοβιετικής Ένωσης και του σοσιαλιστικού μπλοκ εθνών. Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός και οι σύμμαχοι του εισέβαλαν και την συνέχεια μποϊκόταραν το νησί σε μία προσπάθεια να ανατρέψουν την επανάσταση, της οποίας η σοσιαλιστική κατεύθυνση είχε καταστεί όλο και περισσότερο ξεκάθαρη ανάμεσα στα 1959 και το 1961.

Με τη σειρά της η Κούβα και το σοσιαλιστικό στρατόπεδο παρείχε πολιτική υποστήριξη για τους επαναστάτες που πολεμούσαν εναντίον των δικτατοριών που υποστήριζε ο ιμπεριαλισμός στην Νικαράγουα, το Ελ Σαλβαδόρ, την Γουατεμάλα, την Δομινικανή Δημοκρατία, την Αϊτή, την Κολομβία, και αλλού. Το ίδιο συνέβαινε και με το κίνημα ανεξαρτησίας του Πουέρτο Ρίκο, το οποίο πολεμούσε ενάντια σε ένα είδος άμεσης αμερικανικής αποικιοκρατίας.

Η ιμπεριαλιστική ροπή για πόλεμο συνεχίζεται με νέες μορφές

Η ιστορική αντικειμενικότητα δείχνει ξεκάθαρα ότι η ιμπεριαλιστική ροπή για πόλεμο για την οποία μιλούσε στα 1916 ο Λένιν δεν εξαφανίστηκε ποτέ αλλά απλώς άλλαξε κατεύθυνση. Ο ιμπεριαλισμός βρίσκεται μονίμως σε πόλεμο, είτε ανοιχτά είτε συγκαλυμμένα, με τον πόλεμο να στοχοποιεί επαναστατικές ή κομμουνιστικές δυνάμεις αντί για άλλες ιμπεριαλιστικές οντότητες.

Σ’ αυτόν τον διευρυμένο Παγκόσμιο Ταξικό Πόλεμο, και οι δύο πλευρές μέτρησαν νίκες και ήττες. Γενικότερα όμως, η βασική παγκόσμια τάση, η γενικότερη ιστορική κίνηση φαινόταν να βρίσκεται στο πλευρό της επανάστασης για τις δυνάμεις της εργατικής τάξης και της εθνικής απελευθέρωσης από το 1945 μέχρι και την δεκαετία του 1970.

Τελικώς ο συσχετισμός δύναμης άλλαξε εξαιτίας της διάσπασης εντός του σοσιαλιστικού μπλοκ ανάμεσα στην Σοβιετική Ένωση και την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, μία διάσπαση η οποία ξεκίνησε με την μορφή ενός ιδεολογικού και πολιτικού διαλόγου, αλλά  στη συνέχεια εκφυλίστηκε σε μία πάλη ανάμεσα στα κράτη. Αντί να κατευθύνουν τα πυρά τους ενάντια σε ολόκληρο το σοσιαλιστικό μπλοκ χωρών, οι ΗΠΑ αξιοποίησαν την Σινο-σοβιετική διάσπαση τραβώντας την ηγεσία της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας σε μία αντισοβιετική συμμαχία. Αυτή ολοκληρώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και διήρκησε μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ’80. Σε άλλα κείμενα θα εξετάσουμε την Σινο-σοβιετική διάσπαση πιο λεπτομερώς και θα εξετάσουμε την εκεταμένη επίδραση της στην παγκόσμια ταξική πάλη και στην μοίρα της ίδιας της Σοβιετικής Ένωσης.

Ως ένα μόνο δείγμα του εκφυλισμού του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, υπό την ηγεσία του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, το ΚΚΣΕ βασισμένο σε μία εντελώς λανθασμένη αντίληψη για τον ιμπεριαλισμό, διαμόρφωσε μία εξωτερική πολιτική με σκοπό να βάλει τέλος στον Ψυχρό Πόλεμο. Ο Γκορμπατσόφ και άλλοι στην ηγεσία θεωρούσαν ότι οι εντάσεις με τις ΗΠΑ θα τελείωναν αν επέτρεπαν την επανένταξη της Ανατολικής Ευρώπης στο ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο. Ένας δραστικός περιορισμός στην βοήθεια στα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα θα βοηθούσε την Σοβιετική οικονομία και οι ΗΠΑ -συνέχιζε η αφήγηση- θα ανταποκρίνονταν και ο κόσμος θα γινόταν ένα ειρηνικό μέρος. Καθώς η Ουάσινγκτον ετοιμαζόταν να ξεκινήσει έναν τεράστιο πόλεμο βομβαρδισμών εναντίον του Ιράκ, στον ΟΗΕ η ηγεσία Γκορμπατσόφ γύρισε την πλάτη σ’ έναν πρώην σύμμαχο, και συναίνεσε στην στρατιωτική επιχείρηση.

Ακόμα και χωρίς το πλεονέκτημα της λενινιστικής ανάλυσης ωστόσο, μια απλή παρατήρηση της ιστορίας θα καταδείκνυε την σφαλερότητα των ψευδαισθήσεων του Γκορμπατσόφ. Στα 1983, δύο μόλις χρόνια πριν την ανάδειξη του Γκορμπατσόφ στην ηγεσία, οι ΗΠΑ είχαν εισβάλει στην Γρενάδα, στα πλαίσια της επιχείρησης ‘‘Urgent Fury”. Τον Δεκέμβριο του 1989, καθώς ο Γκορμπατσόφ εφάρμοζε πολιτικές που οδηγούσαν στην αποδιάρθρωση του Σοβιετικού κράτους και στρατού, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στον Παναμά στα πλαίσια της επιχείρησης ‘‘Just Cause”. Ο Ρέιγκαν, υποσχόμενος ότι θα καταφέρει να νικήσει την Σοβιετική “Αυτοκρατορία του Κακού”, διαμόρφωσε μία επιθετική στρατιωτική στρατηγική βασισμένη στη λογική ενός “περιορισμένου πυρηνικού πολέμου” και δεν είχε δώσει καμιά ένδειξη κάποιας φιλειρηνικής ανταπόκρισης.

Αντί να ανταποκριθούν στις υποχωρήσεις της Σοβιετικής Ένωσης με αντίστοιχες υποχωρήσεις, οι ΗΠΑ απλώς διατύπωναν όλο και περισσότερες απαιτήσεις. Αυτές οι πιέσεις εκ μέρους του ιμπεριαλισμού συνέβαλαν σε σημαντικό βαθμό στις πιέσεις και το χάος που οδήγησαν στην ανατροπή του κράτους, παρότι αυτό το θέμα απαιτεί μία συνολικότερη ανάλυση, την οποία θα κάνουμε σε μελλοντική αρθρογραφία.

Με τον ίδιο τρόπο που ο ιμπεριαλισμός δεν μπορούσε να ικανοποιηθεί από τις παραχωρήσεις του σοσιαλιστικού στρατοπέδου, έτσι και η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης στα 1991 δεν έφερε την ειρήνη. Απλώς εγκαινίασε ένα νέο στάδιο ιμπεριαλιστικής επιθετικότητας και πολέμων.

Ενώ ο κόσμος άλλαξε, το θεμελιώδες συμπέρασμα του Λένιν ότι ο πόλεμος είναι  εγγενές γνώρισμα του ιμπεριαλιστικού σταδίου του καπιταλισμού, διατηρεί απολύτως την εγκυρότητα του. Η κατανόηση αυτού του γεγονότος είναι κεντρική για τις στρατηγικές προοπτικές του παγκόσμιου σοσιαλιστικού κινήματος. Υπογραμμίζει την ουσιώδη αναγκαιότητα της αντιμπεριαλιστικής πάλης για το ξεπέρασμα της καπιταλιστικής καταπίεσης και τη δημιουργία ενός νέου κόσμου βασισμένου στην ανθρώπινη συνεργασία. Ενός κόσμου δίχως πόλεμο!


[i] Σημείωση Avantgarde: Η θέση ότι τα πραξικοπήματα αυτά ήταν φασιστικά θεωρούμε ότι δεν επιβεβαιώνεται από την πραγματικότητα. Οι χούντες που εγκαθιδρύθηκαν εκείνη την περίοδο είχαν ακροδεξιό χαρακτήρα, χωρίς όμως να συνιστούν φασιστικά καθεστώτα.

2 responses to “Κατανοώντας τα διακριτά στάδια του ιμπεριαλισμού. Β’ Μέρος

  1. παρακολουθησα το βιντεο και πραγματικα αξιζει τον κοπο να αφιερωσει καθε αριστερος μιαμιση ωρα να το δει. Υπαρχει αυτοματη μεταφραση στα εργαλεια του youtube κατω δεξια. Ειχα ηδη κανει μερικες σκεψεις για την Κινα και αυτο το βιντεο τις επιβεβαιωνει σε βαθμο που δεν ειχα καν διανοηθει. Το γεγονος οτι προερχεται και απο μια ομαδα κινεζων και μαλλον και ντοπιων αμεριακανων και ολα αυτα λεγονται μεσα στη καρδια της αυτοκρατοριας του δινει ακομα μεγαλυτερο κυρος. Ο τροπος που ξεμπροστιαζουν την δυτικη πορτοκαλι αριστερα ειναι τουλαχιστον εντυπωσιακος όπως και η εξαιρετικη προσεγγιση για το τι μπορει να ειναι ο σοσιαλισμος στη φαντασια και στην πραγματικοτητα. Μπραβο στα συντροφια απο την Αμερική. Υπάρχει ελπίδα τελικά.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s