Τι πήγε στραβά – Ο κορωνοϊός και ο κόσμος μετά την ολική ακινητοποίηση

B4-THOM-Virus-Screa_c0-209-604-561_s1200x700

Μεταφράσαμε και δημοσιεύουμε ακόμα ένα κείμενο τοποθέτησης πάνω στην κρίση του κορωνοϊού, από αυτά που δεν παπαγαλίζουν την κυρίαρχη προπαγάνδα για τη συντέλεια του κόσμου που άλλωστε δεν ήλθε. Παρόλα αυτά πάνω στην καλλιέργεια του φόβου της συντέλειας οι κυρίαρχες ελίτ του πλανήτη αφού πρώτα «έσωσαν» τον κόσμο από βέβαιο θάνατο, τώρα μπορούν και να τον ανοικοδομήσουν όπως αυτές νομίζουν. Συγγραφέας του κειμένου είναι ο Carlo Caduff αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Παγκόσμιας Υγείας και Κοινωνικής Ιατρικής στο King’s College του Λονδίνου και συγγραφέας του The Pandemic Perhaps: Dramatic Events in a Public Culture of Danger (University of California Press 2015) .

Μετάφραση ΚΜ, επιμέλεια ΑΤ για το Avantgarde

Πηγή: https://www.academia.edu/42829792/What_Went_Wrong_Corona_and_the_World_after_the_Full_Stop?auto=download

__________________________________

«Είναι σαν η ανθρωπότητα να είχε χωριστεί

μεταξύ εκείνων που πιστεύουν στην ανθρώπινη παντοδυναμία

(που πιστεύουν ότι όλα είναι δυνατά αν ξέρει κανείς

πώς να οργανώσει μάζες για αυτό) και εκείνων, για τους οποίους

η αδυναμία έχει γίνει η κύρια εμπειρία της ζωής τους».

Χάννα Άρεντ

Τα μέτρα που έλαβαν οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο για να περιορίσουν τη διάδοση της νόσου του κορωνοϊού είναι τεράστια και άνευ προηγουμένου. Ως αποτέλεσμα αυτών των μέτρων, η ζωή έχει σχεδόν σταματήσει, με πολλές χώρες να βρίσκονται σε καθεστώς lockdown. Ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν έχουν ληφθεί τέτοιες δραστικές παρεμβάσεις στη ζωή των πληθυσμών στο όνομα της υγείας σε τέτοια κλίμακα και σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.

Ως αποτέλεσμα του μεγαλύτερου και ίσως πιο αυστηρού lockdown στον κόσμο, εκατομμύρια εργάτες που κάνουν μεροκάματο έχασαν την πηγή εισοδήματός τους στην Ινδία. Εργαζόμενοι στην υγειονομική περίθαλψη έχουν εκδιωχθεί  από τα σπίτια τους, επειδή θεωρούνται πιθανοί διασπορείς της μόλυνσης.[1] Γειτονιές πανικοβάλλονται όταν ένα ασθενοφόρο εμφανίζεται στον δρόμο. Λόγω της ξαφνικής απαγόρευσης οποιασδήποτε μορφής μεταφοράς, μετανάστες εργάτες είναι εγκλωβισμένοι μεταξύ των πόλεων όπου δούλευαν και των χωριών όπου ζουν οι οικογένειές τους.[2] Ασθενείς με καρκίνο δεν μπορούν να λάβουν βασική ιατρική περίθαλψη, γιατί δεν μπορούν να φτάσουν στο νοσοκομείο. Είναι οι φτωχοί, οι περιθωριοποιημένοι και οι ευάλωτοι που επηρεάζονται περισσότερο από τα σημερινά δραστικά μέτρα που επιδεινώνουν τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες.

Στην Κένυα, η αστυνομία επέβαλε απαγόρευση κυκλοφορίας λόγω κορωνοϊού χρησιμοποιώντας δακρυγόνα και υπερβολική βία κατά των υποτιθέμενων παραβατών της απαγόρευσης κυκλοφορίας[3]. Στο Μπανγκλαντές, η κυβέρνηση δημιούργησε μια ειδική μονάδα για την παρακολούθηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τη σύλληψη ατόμων για διάδοση «παραπληροφόρησης» σχετικά με τον ιό[4]. Στην Ουγγαρία, το κοινοβούλιο ψήφισε νόμο επιτρέποντας στον πρωθυπουργό Ορμπάν να περιορίσει την ελευθερία του λόγου, να αναβάλει τις εκλογές και να αναστείλει νόμους και συνταγματικά δικαιώματα με διάταγμα[5]. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, πάνω από 6,6 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους και υπέβαλαν αίτηση για επιδόματα ανεργίας σε μία μόνο εβδομάδα[6].

Δυστυχώς, παρά την εντατική έρευνα, πολλά πράγματα είναι εντελώς άγνωστα σε αυτήν την πανδημία. Για παράδειγμα, δεν γνωρίζουμε τι βοήθησε να συγκρατηθεί η έξαρση του ιού στην Κίνα. Ήταν οι δραματικές παρεμβάσεις που περιόρισαν την εξάπλωση του ιού;  Ή μήπως όλοι όσοι ήταν επιδεκτικοί σε αυτόν μολύνθηκαν, και ο ιός κάηκε και μετακόμισε σε άλλους ευαίσθητους πληθυσμούς; Το γεγονός είναι: απλά δεν ξέρουμε. Αλλά προχωρούμε σαν να ξέρουμε και επιβάλλουμε ακραία μέτρα για τη διαχείριση της έξαρσης.

Σήμερα, πολλοί αναρωτιούνται πώς καταλήξαμε εκεί που είμαστε. Πώς ήταν δυνατόν ένας ιός να προκαλέσει μια τόσο μαζική αντίδραση που απειλεί την κοινωνία και το σύνολο της οικονομίας, με τόσο λίγη συζήτηση για το κόστος και τις συνέπειες των ακραίων μέτρων; Γιατί υπάρχει ευρεία συμφωνία στις όποιες επιθετικές παρεμβάσεις για την «ισοπέδωση της καμπύλης» ως απαραίτητες και δικαιολογημένες; Φαίνεται ότι αυτό το άνευ προηγουμένου πείραμα δημόσιας υγείας πραγματοποιήθηκε χωρίς σοβαρή εκτίμηση των κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών συνεπειών.

Η αποτυχία να ληφθεί υπόψη ο αντίκτυπος των ακραίων μέτρων που έχουν γίνει ο κανόνας σε αυτήν την πανδημία είναι εκπληκτική. Θα μας στοιχειώσει για δεκαετίες.

Πώς ξεκίνησαν όλα

Η επιδημία της νόσου του κορωνοϊού (Covid-19) φαίνεται να ξεκίνησε στην κινεζική πόλη Γουχάν τον Δεκέμβριο του 2019. Τον Ιανουάριο, η κινεζική κυβέρνηση επέβαλε ένα περιφερειακό lockdown και εισήγαγε μέτρα «κοινωνικής αποστασιοποίησης» και «αυτοαπομόνωσης» για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού. Οι αξιωματούχοι εφάρμοσαν μια προσέγγιση με βάση το ρίσκο με ειδικά μέτρα για συγκεκριμένες περιοχές. Όπως σημείωσε μια έκθεση του ΠΟΥ, «συγκεκριμένα μέτρα περιορισμού προσαρμόστηκαν στο πλαίσιο της ευρύτερης επαρχίας, της περιφέρειας και ακόμη και στο πλαίσιο της κοινότητας, καθώς επίσης και στην ικανότητα του συστήματος υγείας και τη φύση της μετάδοσης του νέου κορωνοϊού εκεί»[7].  Εκείνη την εποχή, τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκαλούσαν τα μέτρα «σκληρά», «ακραία», «αυστηρά» και «αμφιλεγόμενα», τονίζοντας ότι δεν  πρόσφεραν «καμία εγγύηση επιτυχίας»[8]. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, δημοσιεύτηκαν άρθρα εφημερίδων ότι η κινεζική κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να διατηρήσει μεγάλα τμήματα της χώρας «κλειστά για τις επιχειρήσεις επ’ αόριστον»[9].

Τον Φεβρουάριο, ο ιός συνέχισε να κυκλοφορεί και σύντομα εμφανίστηκε και σε άλλες χώρες. Τον Μάρτιο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ανακήρυξε το ξέσπασμα του Covid-19 σε παγκόσμια πανδημία. Τις επόμενες εβδομάδες, μια ακόμα λιγότερο δυναμική, διαφοροποιημένη και στοχευμένη εκδοχή της κινεζικής παρέμβασης έγινε ο κανόνας που προωθείται από ειδικούς, αξιωματούχους και τα μέσα ενημέρωσης σε όλον τον κόσμο.

Μερικές χώρες όπως η Νότια Κορέα ξέφυγαν από αυτόν τον κανόνα και επέλεξαν την κλασική παρέμβαση αντιμετώπισης  μολυσματικών ασθενειών: τεστ – ιχνηλάτηση – απομόνωση, με έντονα συγκεντροποιημένη προσέγγιση στη συλλογή πληροφοριών για τη δημόσια υγεία. Δίνοντας έμφαση στα μαζικά τεστ και τη σχολαστική ανίχνευση επαφών για να διακόψουν την αλυσίδα μετάδοσης, οι Νοτιοκορεάτες αξιωματούχοι υγείας έκλεισαν τα σχολεία και κατάφεραν να διαχειριστούν επιτυχώς την κρίση χωρίς lockdown και οδοφράγματα, και με λίγους μόνο περιορισμούς κίνησης. Το πιο σημαντικό, η Νότια Κορέα έμαθε από προηγούμενα ξεσπάσματα μολυσματικών ασθενειών (ειδικότερα τον SARS), επέβαλε κεντρικό έλεγχο, χρησιμοποίησε ψηφιακές τεχνολογίες, επέβαλε καραντίνες και είχε ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας του Covid-19. Μέχρι το τέλος Απριλίου του 2020, είχαν εντοπιστεί περίπου 10.000 περιπτώσεις μόλυνσης, αλλά μόνο 240 άτομα είχαν πεθάνει.

Η Γερμανία ανέπτυξε το δικό της πρωτόκολλο δοκιμών, το οποίο δημοσιεύθηκε στις 17 Ιανουαρίου 2020 από τον ΠΟΥ.[10] Όταν εντοπίστηκε το πρώτο κρούσμα στις 28 Ιανουαρίου, η Γερμανία ξεκίνησε μαζικά τεστ, συστηματικό εντοπισμό επαφών και πρόωρη νοσηλεία, διατηρώντας το ποσοστό θνησιμότητας χαμηλό και τη λειτουργικότητα των νοσοκομείων ακόμη και όταν τα κρούσματα μόλυνσης αυξήθηκαν[11]. Οι υπεύθυνοι υγείας βασίστηκαν σε ένα εκτεταμένο δίκτυο εργαστηρίων και κατάφεραν να πραγματοποιήσουν πάνω από 500.000 τεστ SARS-CoV-2 ανά εβδομάδα[12].

Παρά την έμφαση του ΠΟΥ στα τεστ και την πρώιμη επιτυχία της Νότιας Κορέας στον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού, οι περισσότερες χώρες έβαλαν τη διένεργεια τεστ σε δεύτερη μοίρα και βασίστηκαν σε μια ακραία εκδοχή της κινεζικής προσέγγισης του lockdown, την «κοινωνική αποστασιοποίηση» και την «αυτοαπομόνωση». Σε αντίθεση με την προσαρμοσμένη προσέγγιση και την περιφερειακή εστίαση που επικράτησε στην Κίνα, η οποία προσπάθησε να ελαχιστοποιήσει τον κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο της απόκρισής της, κυβερνήσεις στην Ευρώπη επέβαλαν lockdown σε ολόκληρη την επικράτεια που ξεπερνούσαν σε αυταρχισμό αυτά της Κίνας. Στην πράξη, αυτά τα lockdown ισοδυναμούσαν με απαγόρευση κυκλοφορίας (και συχνά νομιμοποιούνταν μετά την επιβολή τους από νόμους έκτακτης ανάγκης)[13].

Η Ιταλία ήταν η πρώτη χώρα στον κόσμο με πανεθνικό lockdown / απαγόρευση κυκλοφορίας. Πολλές χώρες ακολούθησαν το παράδειγμά της, εν μέρει καθοδηγούμενες από τις συγκλονιστικές εικόνες των υπερβολικά γεμάτων νοσοκομείων της βόρειας Ιταλίας. Μια ακατέργαστη εκδοχή της κινεζικής προσέγγισης έγινε ο διεθνής κανόνας. Το κλείσιμο της κοινωνίας και της οικονομίας εμφανίστηκε ως κατάλληλη απάντηση και ως ο μόνος πιθανός τρόπος αντιμετώπισης της κρίσης, ανεξάρτητα από το κόστος και τις συνέπειες. Σε όλα αυτά, η Ιταλία θεωρήθηκε ένα αμφίσημο πρότυπο. Προκειμένου να αποφύγουν την καταστροφή της Ιταλίας, οι κυβερνήσεις χρησιμοποίησαν την ιταλική απάντηση ως παρέμβαση-πασπαρτού, κατάλληλη για κάθε περίπτωση.

Δραματικές αναφορές στο μέγεθος της απειλής χρησίμευαν ως επιβεβαίωση, κάνοντας τις εκτιμήσεις για το κόστος και τις συνέπειες να μοιάζουν άσχετες. Αυτή η ακραία προσέγγιση και η άκαμπτη εφαρμογή της καθοδηγούταν από μια αυξανόμενη αίσθηση πανικού, έναν συνεχή εντυπωσιασμό από τα μέσα ενημέρωσης, βαθιές αυταρχικές επιθυμίες, αυξανόμενες πολιτικές πίεσης για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού, δυσάρεστων και δραματικών ενημερώσεων από τα νοσοκομεία που δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την αύξηση των ασθενών, παραπλανητικοί υπολογισμοί της θνησιμότητας και, το πιο σημαντικό, μια εμπιστοσύνη στη δύναμη της μοντελοποίησης της ασθένειας.

Υπήρχε μια σταθερή αίσθηση μεταξύ των παρατηρητών και του κοινού ότι είναι σαφές το τι συμβαίνει, ότι όλοι γνωρίζουν τι συμβαίνει επειδή όλοι μπορούν να το δουν. Ωστόσο, η ατελείωτη ροή πληροφοριών από όλο τον κόσμο αποκρύπτει το γεγονός ότι είναι αδύνατο να γνωρίζουμε τι συμβαίνει σε έναν πληθυσμό όταν δεν υπάρχει συστηματικός έλεγχος. Η έλλειψη τεστ δημιούργησε μια έλλειψη δεδομένων που στη συνέχεια «συμπληρώθηκε» από τα ευέλικτα αποδεικτικά στοιχεία που προέρχονταν από τη μοντελοποίηση της ασθένειας. Με την απουσία δεδομένων από το πεδίο, η μοντελοποίηση της ασθένειας αναδύθηκε ως η πιθανώς καλύτερη και η μοναδική επιστήμη που θα μπορούσε να παράσχει τις απαιτούμενες πληροφορίες για χάραξη πολιτικής.

Η υπερβολή των ΜΜΕ επικεντρώθηκε στους απόλυτους αριθμούς και έκανε τους θανάτους του Covid-19 πολιτικά ορατή. Η μοντελοποίηση της ασθένειας (συχνά βασιζόμενη σε δεδομένα που προέρχονται από ιούς όπως ως γρίπη) αντικατέστησε την ακριβή επιδημιολογική παρακολούθηση. Οι αριθμοί έπαιξαν σημαντικό ρόλο στις εκτιμήσεις του μεγέθους της απειλής, τροφοδοτώντας τον φόβο και τον πανικό ελλείψει αξιόπιστων δεδομένων. Υπήρχε μια ευρεία αίσθηση, μεταξύ ειδικών και των μέσων ενημέρωσης, ότι ο ιός SARS-CoV-2 ήταν πολύ πιο θανατηφόρος από την εποχική γρίπη. Το ότι αυτή η πανδημία ήταν διαφορετική από τη γρίπη και ως εκ τούτου απαιτούσε μια διαφορετική προσέγγιση δικαιολογούταν συνήθως με βάση το ποσοστό θνησιμότητας CFR (case fatality rate), τον αριθμό των θανάτων ως υποσύνολο αυτών που έχουν μολυνθεί με SARS-CoV-2. Το ποσοστό θνησιμότητας προς τα περιστατικά (CFR) έπαιξε τον καθοριστικό ρόλο στην αιτιολόγηση του πειράματος δημόσιας υγείας που ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας.

Συγκαλύπτοντας την έλλειψη στοιχείων με αριθμούς

Οι εκτιμήσεις του ποσοστού θνησιμότητας CFR αρχικά διέφεραν σε τεράστιο βαθμό από 0,17% έως 17%. Σε ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στο The Lancet, ένα εξέχον επιστημονικό περιοδικό οι δημοσιεύσεις του οποίου υπόκεινται σε αξιολόγηση, επιστήμονες ισχυρίστηκαν ότι θα μπορούσε ακόμη και να φτάσει το 20%.[14] Στις αρχές Μαρτίου 2020, ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ δήλωσε ότι το ποσοστό θνησιμότητας για το SARS-CoV-2 ήταν 3,4%. Προσθέτοντας: «Συγκριτικά, η εποχική γρίπη σκοτώνει γενικά πολύ λιγότερο από το 1% των μολυσμένων»[15].

Όποιες και αν είναι οι εκτιμήσεις, η αλήθεια είναι ότι είναι αδύνατο να υπολογιστεί το ποσοστό θνησιμότητας CFR ελλείψει συστηματικών τεστ. Δεδομένης της έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων, η μόνη επιστημονικά έγκυρη δήλωση τότε θα ήταν να πούμε ότι απλά δεν ξέρουμε πόσο θανατηφόρος είναι ο ιός.

Νωρίς σε αυτήν την πανδημία κατέστη σαφές ότι έως και το 50% των μολυσμένων ατόμων δεν εμφανίζουν καθόλου συμπτώματα. Αυτό σημαίνει ότι, υπό ένα καθεστώς όπου εξετάζονται μόνο άτομα με συμπτώματα που αρρωσταίνουν, αποκλείεται μεγάλος αριθμός (ασυμπτωματικών) λοιμώξεων. Επιπλέον, οι ασθενείς με συμπτώματα είναι πολύ πιο πιθανό να πεθάνουν από ό,τι οι ασυμπτωματικοί. Το αποτέλεσμα είναι ένα υπερβολικό ποσοστό θνησιμότητας.

Οι στρατηγικές των τεστ διέφεραν μεταξύ των χωρών και άλλαξαν εντός των χωρών με την πάροδο του χρόνου. Για παράδειγμα, στις 25 Φεβρουαρίου 2020, το ιταλικό Υπουργείο Υγείας δημοσίευσε μια αναθεωρημένη πολιτική για τα τεστ, δίνοντας προτεραιότητα σε ασθενείς με σοβαρά κλινικά συμπτώματα (κι έτσι υψηλότερες πιθανότητες θανάτου). Αυτή η αλλαγή στην πολιτική οδήγησε σε προφανή αύξηση του ποσοστού θνησιμότητας από 3,1% στις 24 Φεβρουαρίου σε 7,2% στις 17 Μαρτίου.[16] Ξαφνικά ο ιός φάνηκε να έχει γίνει πολύ πιο θανατηφόρος.

Οι στρατηγικές διεξαγωγής τεστ διέφεραν μεταξύ των χωρών και άλλαζαν και εντός των χωρών με την πάροδο του χρόνου. Για παράδειγμα, στις 25 Φεβρουαρίου 2020, το ιταλικό Υπουργείο Υγείας δημοσίευσε μια αναθεωρημένη πολιτική για τη διεξαγωγή τεστ, δίνοντας προτεραιότητα σε ασθενείς με σοβαρά κλινικά συμπτώματα (και έτσι υψηλότερες πιθανότητες θανάτου). Αυτή η αλλαγή στην πολιτική οδήγησε σε προφανή αύξηση του ποσοστού θνησιμότητας από 3,1% στις 24 Φεβρουαρίου σε 7,2% στις 17 Μαρτίου.[17] Ξαφνικά ο ιός φάνηκε να έχει γίνει πολύ πιο θανατηφόρος.

Τέλος, δεν υπήρξε συμφωνία για το τι θεωρείται κατ’ αρχήν θάνατος που προκλήθηκε από τον ιό. Στην Ιταλία, οι θάνατοι που σχετίζονται με τον Covid-19 ορίστηκαν ως αυτοί που συμβαίνουν σε ασθενείς με θετικό έλεγχο, «ανεξάρτητα από προϋπάρχουσες ασθένειες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν θάνατο».[18]  Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό σε ό,τι αφορά την ποιότητα των δεδομένων, επειδή η συντριπτική πλειονότητα των θανάτων αφορά ασθενείς ηλικίας άνω των 65 ετών με μία ή περισσότερες συννοσηρότητες. Θετικοί στο τεστ ασθενείς που πεθαίνουν λόγω καρδιακής νόσου ή καρκίνου σε τελικό στάδιο δεν πεθαίνουν απαραίτητα λόγω της λοίμωξης SARS-CoV-2. Παρ’ όλα αυτά, στις στατιστικές ορισμένων χωρών εμφανίζονται ως θύματα του ιού. Αυτή η σύγχυση μεταξύ των ασθενών που πεθαίνουν με τον ιό και εκείνων που πεθαίνουν από τον ιό είχε αντίκτυπο στα δεδομένα και την ποιότητά τους, κάνοντας τη σύγκριση μεταξύ των χωρών εξαιρετικά δύσκολη – τουλάχιστον.

Σχεδόν όλες οι δοκιμές αυτή τη στιγμή γίνονται με τεστ RNA, τα οποία μπορούν να ανιχνεύσουν μια λοίμωξη στο βαθμό που ο ιός υπάρχει στο σώμα. Αυτές οι δοκιμές, ωστόσο, δεν μπορούν να πουν αν ένα άτομο είχε τον ιό στο παρελθόν. Μόνο ορολογικές εξετάσεις για αντισώματα κατά του ιού μπορούν να παρέχουν μια ακριβή εικόνα για το πόσα άτομα έχουν μολυνθεί σε ένα δεδομένο πληθυσμό. Ωστόσο, λείπουν τέτοιες συστηματικές ορολογικές μελέτες.

Δεδομένης της έλλειψης τεστ και λαμβάνοντας υπόψη το ρόλο της μεροληπτικής επιλογής, το μεγάλο αριθμό ασυμπτωματικών περιπτώσεων, τη σύγχυση στους ορισμούς των κρουσμάτων και τις αλλαγές στις πολιτικές των τεστ, ο παρονομαστής δεν μπορεί να προσδιοριστεί αξιόπιστα. Και όταν δεν ξέρουμε τον παρονομαστή είναι μαθηματικά αδύνατο να υπολογίσουμε το ποσοστό θνησιμότητας. Παρά την έλλειψη δεδομένων, εμπειρογνώμονες, αξιωματούχοι και τα μέσα ενημέρωσης συνέχισαν να παρουσιάζουν υψηλά ποσοστά θνησιμότητας.

Τις τελευταίες εβδομάδες πραγματοποιούνται όλο και περισσότερα τεστ. Δεν προκαλεί καμία έκπληξη ότι οι εκτιμήσεις του ποσοστού θνησιμότητας έχουν μειωθεί σημαντικά, κυρίως επειδή ο παρονομαστής έχει αυξηθεί λόγω της αύξησης των τεστ. Στην Ισλανδία, το 6% του πληθυσμού έχει υποβληθεί σε εξέταση χρησιμοποιώντας τεστ που βασίζονται σε PCR ανεξάρτητα από τα συμπτώματα, υποδηλώνοντας ποσοστό μόλυνσης-θνησιμότητας 0,06%. [19] Αυτή η τιμή είναι πάνω από 50 φορές χαμηλότερη από την επίσημη εκτίμηση του ΠΟΥ. Μια μελέτη που χρησιμοποιεί τόσο PCR όσο και τεστ ορού και διενεργήθηκε σε μια από τις περισσότερο πληγείσες περιοχές της Γερμανίας, έδειξε ποσοστό θνησιμότητας-ενεργών περιστατικών 0,37% και ποσοστό θνησιμότητας-λοίμωξης 0,06%. [20] [ΣτΜ: case fatality rate, CFR, που το αποδίδουμε ως ποσοστό θνησιμότητας – ενεργών περιστατικών: το ποσοστό θανάτων από μια συγκεκριμένη ασθένεια προς τον συνολικό αριθμό των ανθρώπων οι οποίοι έκαναν τεστ και βρέθηκαν θετικοί στην ασθένεια αυτή. Infection fatality rate, IFR, το οποίο αποδίδουμε ως ποσοστό θνησιμότητας λοίμωξης: το ποσοστό θανάτων από μια συγκεκριμένη ασθένεια προς τον συνολικό, πραγματικό αριθμό ανθρώπων που έχουν την ασθένεια αυτή].

Γνωρίζουμε από επιδημίες και πανδημίες του παρελθόντος ότι το ποσοστό θνησιμότητας συχνά υπερεκτιμάται μαζικά στην αρχή μιας επιδημίας επειδή η ανίχνευση είναι περιορισμένη, βασισμένη σε μεγάλο βαθμό σε νοσοκομειακούς ασθενείς και τυπικά στις σοβαρότερες περιπτώσεις ασθενών. Όταν εμφανίστηκε η πανδημία γρίπης των χοίρων H1N1 το 2009, το εκτιμώμενο ποσοστό θνησιμότητας προς τα περιστατικά (CFR) κυμάνθηκε μεταξύ 0,1% και 5,1% τις πρώτες 10 εβδομάδες από το ξέσπασμα. Το 2019, μια δεκαετία μετά την πανδημία, ο ΠΟΥ ανέφερε ότι η πανδημία της γρίπης των χοίρων είχε ποσοστό θνησιμότητας CFR 0,02%. Αυτό σημαίνει ότι το πραγματικό ποσοστό θνησιμότητας ήταν πέντε φορές χαμηλότερο από τη χαμηλότερη εκτίμηση.

Η κοινωνική επιστήμη έχει δείξει πώς οι αριθμοί μπορούν να εξαπατήσουν. Οι αριθμοί έχουν tην ικανότητα να αποκαλύπτουν όσο και να αποκρύπτουν. Εκεί βρίσκεται η μαγεία τους. Μπορούν να κάνουν πράγματα να φαίνονται πιο σίγουρα από ό,τι είναι στην πραγματικότητα, μετατοπίζοντας την προσοχή μακριά από τις συνθήκες υπό τις οποίες παρήχθησαν. Η παράκαμψη αυτών των συνθηκών και η εστίαση σε απόλυτους αριθμούς που δε σημαίνουν τίποτα είναι επικίνδυνη, επειδή συγκρίνει πράγματα που δεν είναι συγκρίσιμα, επειδή υπονοεί την ύπαρξη επιστημονικής γνώσης εκεί που υπάρχει έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων, και επειδή δημιουργεί την αίσθηση μείζονος απειλής συσκοτίζοντας τη διαφορική φύση του κινδύνου.

Διαρθρωτικές αστάθειες

Ανάμεσα στα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της πανδημίας είναι ο αριθμός των θανάτων ανά εκατομμύριο κατοίκων ανά χώρα. Αυτός ο αριθμός είναι πιθανώς πιο αξιόπιστος από το ποσοστό θνησιμότητας, επειδή οι θάνατοι είναι λιγότερο πιθανό να αγνοηθούν (αγνοώντας για την ώρα τη δυσκολία προσδιορισμού των θανάτων που προκαλούνται από SARS-CoV-2) και επειδή ο παρονομαστής, ο πληθυσμός μιας χώρας, είναι γνωστός.[21] Εδώ είναι οι τρέχοντες αριθμοί για πέντε χώρες στις 22 Απριλίου 2020:

Ισπανία: 455

Ιταλία: 408

Γαλλία: 319

Γερμανία: 61

Νότια Κορέα: 5

Οι εντυπωσιακές διαφορές μεταξύ των χωρών δεν μπορούν να εξηγηθούν αποκλειστικά από το ποσοστά μόλυνσης (ορισμένες χώρες φαίνεται να έχουν περισσότερα μολυσμένα άτομα ανά εκατομμύριο κατοίκων από άλλες και έτσι μπορεί να υπερφορτωθούν τα συστήματα υγείας τους, αν και αυτό είναι επίσης ένα ερώτημα χρόνου – πόσες περιπτώσεις ανά εβδομάδα ανά περιοχή). Ποιες είναι οι διαφορές θα μπορούσε να αποκαλύψει -εάν αποδειχθεί ότι αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα- το γεγονός ότι ορισμένα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν την κρίση με καλύτερο τρόπο από άλλα. Οι δομικές αδυναμίες ενός υποχρηματοδοτούμενου, ανεπαρκούς, υπερβολικού και όλο και πιο ιδιωτικοποιημένου συστήματος υγειονομικής περίθαλψης συμβάλλει σε υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας. [22] Κατά μία έννοια, κάθε κοινωνία έχει τη θνησιμότητα που της αξίζει [23].

Όπου η ιατρική περίθαλψη είναι εύκολα προσβάσιμη, το προσωπικό είναι επαρκές και καλά εκπαιδευμένο και οι ικανότητες είναι ευέλικτες, οι ασθενείς είναι πιθανότερο να λάβουν καλύτερη φροντίδα και να επιβιώσουν. Με αυτή την έννοια έχει σημασία ότι η Ισπανία έχει 3 κρεβάτια ανά 1.000 κατοίκους, η Ιταλία 3,2, η Γαλλία 6, η Γερμανία 8 και η Νότια Κορέα 12,3. [24] Αν τα κρεβάτια ανά κάτοικο είναι ένας ακατέργαστος δείκτης, είναι αξιοσημείωτο ότι η Γερμανία μπορεί να βασιστεί σε 30.000 μονάδες εντατικής φροντίδας, από τα οποία μόνο 11.500 απασχολούνταν στις αρχές Απριλίου του 2020. [25] Και αυτό σε μια εποχή που υπήρχαν περισσότερες περιπτώσεις στη Γερμανία από ότι στο Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο και ελαφρώς λιγότερο από ότι στην Ισπανία και την Ιταλία. Αυτό προφανώς δεν είναι σύστημα υγειονομικής περίθαλψης υπερφορτωμένο από μια ξαφνική αύξηση των ασθενών. Ειρωνικά, οργανώσεις όπως ο ΟΟΣΑ συχνά επιπλήττανε το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης της Γερμανίας στο παρελθόν για «υπερπροσφορά» νοσοκομειακών κρεβατιών και την αδυναμία «εξορθολογισμού της νοσοκομειακής χωρητικότητας». [26]

Το ποσοστό θνησιμότητας δεν εξαρτάται απλώς από τη βιολογική φύση του ιού και τη δημογραφική και υγειονομική διάρθρωση του πληθυσμού (άτομα που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου είναι οι άνω των 65 με μία ή περισσότερες συννοσηρότητες). Εξαρτάται επίσης από τα συστηματικά τεστ, τη σχολαστική ανίχνευση επαφών, το καλά εκπαιδευμένο προσωπικό στην υγειονομική περίθαλψη, τα γηροκομεία με επαρκείς πόρους, και την ικανότητα του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης να αντιμετωπίσει την κρίση (περίσσεια καθώς και ικανότητα αύξησης) κι έτσι να παρέχουν υψηλής ποιότητας ιατρική περίθαλψη, ιδιαίτερα διατηρώντας τους γιατρούς ασφαλείς και υγιείς. Υπ’ αυτήν την έννοια, η πανδημία εκθέτει βάναυσα τις αστοχίες πολιτικής και τα διαρθρωτικά ελλείμματα του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης.

Η κατάσταση σε πολλά νοσοκομεία στην Ιταλία, την Ισπανία και τη Γαλλία είναι ιδιαίτερα ανησυχητική σε πυκνοκατοικημένες περιοχές. Αλλά είναι σημαντικό να καταλάβουμε γιατί αυτά τα νοσοκομεία είναι υπερφορτωμένα με ασθενείς. Πολλά νοσοκομεία βρίσκονται σε κρίση σε καθημερινή βάση.[27] Οι μονάδες εντατικής θεραπείας δεν έχουν ούτε πλεονάζουσα ούτε αυξημένη ικανότητα. Όταν ένας νέος ιός εμφανίζεται, τα πράγματα αρχίζουν να καταρρέουν. Όταν όλοι φοβούνται, ακραία μέτρα εφαρμόζονται με περισσότερο ή λιγότερο αυτοσχέδιο τρόπο, και τρισεκατομμύρια δολάρια, ευρώ και λίρες διοχετεύονται στην οικονομία για ν’ αντισταθμίσουν την απώλεια. Μόλις τα χειρότερα περάσουν, η «φυσιολογική» κρίση συνεχίζεται.

Ανακατασκευάζοντας τον κόσμο μετά την πλήρη ακινητοποίηση

Αυτή η πανδημία θα μας στοιχειώσει για δεκαετίες με τρόπους που δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε. Η φύση και η ίδια η κλίμακα της παρέμβασης είναι συγκλονιστική και οι συνέπειες – κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές – θα είναι απρόβλεπτες. Δεν υπάρχουν μοντέλα που προβλέπουν το συνολικό κόστος των παρεμβάσεων, ούτε έχουμε κάποια ιδέα για τον αριθμό των έμμεσων θανάτων λόγω του αποκλεισμού / απαγόρευσης κυκλοφορίας, της «κοινωνικής αποστασιοποίησης» και της «αυτοαπομόνωσης». Ούτε υπάρχει σχέδιο που να περιγράφει πώς κανείς μπορεί να μάθει να ζει μ’ έναν ιό που είναι απίθανο να εξαφανιστεί σύντομα.[28]

Θα μπορούσαμε, ωστόσο, να επαναπροσδιορίσουμε τη συζήτηση του κορωνοϊού, για να περιορίσουμε τη σύγχυση και τη θολούρα που διαπερνά αυτήν την πανδημία με τους ακόλουθους τρόπους:

I Προσανατολισμοί

  1. Η εμφάνιση νέων ιών στους ανθρώπους είναι φυσιολογική. Έχει συμβεί στο παρελθόν θα ξανασυμβεί.
  2. Οι κορωνοϊοί είναι συνήθεις και κυκλοφορούν ευρέως στους ανθρώπους. Μολύνουν και σκοτώνουν χιλιάδες ανθρώπους χρόνο με τον χρόνο, ειδικά τον χειμώνα.
  3. Παγκοσμίως, μεταξύ 300.000 και 500.000 ανθρώπων πεθαίνουν από εποχιακές γρίπες κάθε χρόνο. Ο ιός SARS-CoV-2 έχει σκοτώσει 180.000 άτομα μέχρι στιγμής. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο SARS-CoV-2 προκαλεί μια σοβαρή μολυσματική ασθένεια, αλλά μέχρι στιγμής βρίσκεται ακόμα στο εύρος αυτού που παρατηρούμε όσον αφορά στη θνησιμότητα κατά τη διάρκεια ενός σοβαρού ξεσπάσματος εποχικής γρίπης. Η κύρια διαφορά είναι η ταχύτητα της λοίμωξης, η κλινική εικόνα της νόσου και ο αντίκτυπός της δημογραφικά σε ηλικιωμένους πληθυσμούς, παράγοντες που προκαλούν μαζική συμπίεση νοσηρότητας και θνησιμότητας που υπερφορτώνει αδύναμα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης χωρίς πλεονάζουσα και με χαμηλή χωρητικότητα.
  4. Η πανδημία της γρίπης του 1957 σκότωσε 1 έως 2 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και η πανδημία γρίπης του 1968 από 2 έως 4 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο Covid-19 έχει σκοτώσει 180.000 ανθρώπους μέχρι στιγμής. Στην Ιταλία προκάλεσε 24.000 θανάτους. Αυτό ισοδυναμεί με τον αριθμό των ανθρώπων που πεθαίνουν κάθε χρόνο λόγω γρίπης στην Ιταλία. Είναι σαφές ότι ο κόσμος έχει δει χειρότερα, συμπεριλαμβανομένων 1,3 εκατομμυρίων θανάτων λόγω φυματίωσης κάθε χρόνο, 770.000 θανάτων λόγω μολύνσεων από HIV κάθε χρόνο και 435.000 θανάτων λόγω ελονοσίας, ασθενειών που θα μπορούσαν να προληφθούν και να θεραπευτούν.
  5. Αυτή η παρατήρηση δεν σημαίνει ότι η γρίπη και ο Covid-19 είναι κλινικά παρόμοιες ασθένειες ή ότι δεν πρέπει να γίνει τίποτα για να περιοριστεί η εξάπλωση του SARS-CoV-2 και να μετριαστούν οι συνέπειες. Ωστόσο, εγείρει το ερώτημα γιατί ο φόβος και ο πανικός εξαπλώνεται σαν μια πυρκαγιά σήμερα και γιατί οι ειδικοί και κυβερνητικοί αξιωματούχοι είναι πρόθυμοι να καταβάλουν μια άνευ προηγουμένου προσπάθεια για τον SARS- CoV-2, αλλά ποτέ δεν έχουν σκεφτεί παρόμοια «μέτρα» για τα 300.000 έως 500.000 άτομα που πεθαίνουν κάθε χρόνο λόγω γρίπης. Η γρίπη είναι ένας σχετικά γνωστός ιός. Το να πούμε ότι ο SARS-CoV-2 είναι ένας άγνωστος ιός δεν δικαιολογεί αυτόματα τα πιο ακραία μέτρα που έχει δει ποτέ ο κόσμος όλος.

II Διάγνωση

  1. Είναι δύσκολο να υπερεκτιμήσουμε αυτό που βλέπουμε σήμερα.
  2. Αυτό που κάνει αυτήν την πανδημία κάτι άνευ προηγουμένου δεν είναι ο ιός αλλά η αντίδραση σ’ αυτόν.
  3. Ακραία μέτρα για τον περιορισμό της εξάπλωσης του ιού έχουν φέρει ως αποτέλεσμα ακραίες επιπτώσεις.
  4. Η απάντηση στην πανδημία οδηγείται από μια φαντασίωση ελέγχου. Αυτή η φαντασίωση προκαλεί τεράστια βλάβη. Είναι μη ρεαλιστική, παραπλανητική και καταδικασμένη να αποτύχει. Μια πανδημία όπως αυτή δεν μπορεί να ελεγχθεί. Μπορούμε μόνο να τη διαχειριστούμε.
  5. Εάν συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε λέξεις όπως «έλεγχος», σπέρνουμε μόνοι μας την απογοήτευση. Αυτή η πανδημία απέχει πολύ από το να βρει μια γλώσσα επαρκή για τα προβλήματα που θέτει. Χρειαζόμαστε επειγόντως νέες ιδέες, αλλά φαίνεται να έχουμε λίγη φαντασία.
  6. Επιστήμη του ποδαριού, έλλειψη δεδομένων, σπεκουλαδόρικες αποδείξεις, ισχυρές απόψεις, παραπληροφόρηση, υπερβολικά ποσοστά θνησιμότητας, η προσήλωση στα μέσα ενημέρωσης σε 24ωρη βάση και η ταχεία εξάπλωση δραματικών ιστοριών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οδήγησαν σε φτωχές πολιτικές επιλογές και μεγάλη ανησυχία του κοινού.
  7. Φοβόμαστε την ασθένεια του κορωνοϊού. Δεν φοβόμαστε την εποχική γρίπη. Βλέπουμε ένα πράγμα ως κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία και το άλλο ως καθημερινότητα. Σήμερα, εμπεδώνουμε με τον σκληρό τρόπο την εξής γνώση: Δεν είναι κάθε ζωή και κάθε θάνατος το ίδιο. Μερικοί θάνατοι είναι πιο σημαντικοί από άλλους, προσελκύοντας περισσότερη προσοχή, ενεργοποιώντας μεγαλύτερη αντίδραση και κινητοποιώντας περισσότερους πόρους. Η σημερινή προσπάθεια «ισοπέδωσης της καμπύλης» περιορίζεται στους πολιτικά ορατούς θανάτους. Αφήνει ανέπαφες όλες τις άλλες αιτίες θανάτου και ασθένειες.
  8. Σε αυτήν την πανδημία, φαίνεται να έχει ριζώσει η πεποίθηση ότι η υγεία είναι απόλυτη αξία κι ότι κάθε ζωή πρέπει να σωθεί με κάθε τρόπο. Εν τω μεταξύ εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν από γρίπη, φυματίωση, HIV, ελονοσία και διάρροια. Φαίνεται να υπάρχει μικρή επείγουσα ανάγκη γι’ αυτούς τους θανάτους παρόλο που μπορούν να προληφθούν.
  9. Ορισμένα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης καταρρακώθηκαν απ’ αυτήν την πανδημία. Άλλα όχι.
  10. Εδώ και δεκαετίες, οι κυβερνήσεις δεν διαθέτουν επαρκή συστήματα υγειονομικής περίθαλψης σε όλο τον κόσμο.
  11. Η αντίδραση στον SARS-CoV-2 πήρε ένα ιδιαίτερο σχήμα, συγκλίνουσα σε ακραία μέτρα που έχουν γίνει ο κανόνας σε πολλές χώρες. Ήταν ο μόνος πιθανός τρόπος διαχείρισης της κρίσης; Γιατί μια χοντροκομμένη έκδοση της κινεζικής προσέγγισης έχει γίνει το πρότυπο; Στην καρδιά αυτής της πανδημίας βρίσκεται η διαδεδομένη θέση ότι δεν υπήρχαν εναλλακτικές λύσεις για τα ακραία μέτρα που εφαρμόζονται με ελάχιστη εκτίμηση του κόστους και των συνεπειών.
  12. Φαίνεται ότι ορισμένοι αξιωματούχοι είδαν τον Covid-19 ως ασθένεια που θα μπορούσε να περιοριστεί. Όπως πρότεινε ο Γενικός Διευθυντής της ΠΟΥ στις αρχές Μαρτίου 2020, «εμείς δεν μιλάμε καν για περιορισμό της εποχικής γρίπης – απλά δεν γίνεται. Αλλά γίνεται για τον Covid-19». Αυτή η αντίληψη μπορεί να συνέβαλε στη ριζικά διαφορετική προσέγγιση.
  13. 13 Η ιδέα της «ισοπέδωσης της καμπύλης» είναι ενδεικτική, αλλά δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι η προσπάθεια θα επηρεάσει τον συνολικό αριθμό θανάτων. Μπορεί, τελικά, απλώς να φέρει τον ίδιο αριθμό θανάτων σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, μειώνοντας έτσι ίσως την πίεση στα νοσοκομεία, αλλά όχι τη συνολική θνησιμότητα.
  14. Το lockdown δεν αποτελεί τη λύση. Αποτρέπει τις λοιμώξεις όσο βρίσκεται σε ισχύ, αλλά διατηρεί, επίσης, τους ανθρώπους ευάλωτους. Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό σε μια πανδημία όπου ο ιός έχει γίνει ενδημικός. Μόλις χαλαρώσει το lockdown, ο αριθμός των μολυσμένων ατόμων είναι πιθανό να αυξηθεί ξανά.
  15. Στη Γερμανία, το 86% των ανθρώπων που πέθαναν λόγω του Covid-19 είναι 70 ετών και άνω.[29] Η πλειονότητα των ασθενών που πέθαναν έχουν έναν ή περισσότερα υποκείμενα νοσήματα, όπως υπέρταση, διαβήτη, καρδιαγγειακές παθήσεις, χρόνια αναπνευστική νόσο ή καρκίνο. Αυτό σημαίνει ότι η πανδημία σκοτώνει κυρίως άτομα με ήδη μειωμένο προσδόκιμο ζωής. Το βασικό ερώτημα στη συνέχεια είναι οι παραπάνω θάνατοι – η διαφορά μεταξύ του στατιστικώς αναμενόμενου αριθμού θανάτων και του πραγματικού αριθμού θανάτων σε ένα χρονικό διάστημα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα υπάρξουν παραπάνω θάνατοι λόγω Covid-19, αλλά δεν είναι σαφές το πόσο μεγάλος θα είναι αυτός ο αριθμός. Αυτό τονίζει το πόσο παραπλανητική είναι η εστίαση αποκλειστικά σε απόλυτους αριθμούς.
  16. Η αντίδραση στην πανδημία θα δημιουργήσει ένα σημαντικό κόστος ασθενειών που δεν έχουν αντιμετωπιστεί. Η απαγόρευση των μέσων μαζικής μεταφοράς έχει καταστήσει την πρόσβαση στα νοσοκομεία δύσκολη για τους ασθενείς και το προσωπικό. Πολλά νοσοκομεία είναι κλειστά για τακτικές υπηρεσίες, και ασθενείς με άλλες ασθένειες εκτός από τον Covid-19 αποφεύγουν τους γιατρούς επειδή φοβούνται τη μετάδοση. Τα βασικά προγράμματα δημόσιας υγείας έχουν σταματήσει και πολλοί πόροι έχουν ανακατανεμηθεί. Αυτό σημαίνει ότι οι υπόλοιποι ασθενείς παραμελούνται, λαμβάνοντας καθόλου ή λιγότερη ιατρική περίθαλψη, πράγμα που οδηγεί σε ασθένειες που δεν περιθάλπονται και σε αύξηση της θνησιμότητας.
  17. Ένας ιός προκαλεί ασθένεια και όχι πείνα. Δεν είναι η πανδημία, αλλά η αντίδραση σ’ αυτήν που απειλεί την επιβίωση εκατομμυρίων ανθρώπων. Ασθενείς χωρίς Covid-19 και φτωχοί που αγωνίζονται για επιβίωση θα υποστούν τα βάρη της πανδημικής αντίδρασης.
  18. Αυτή η πανδημία δεν αφορά μόνο την υγεία, αφορά το φόβο, και στα θέματα που ξεχωρίζουν και στη συνέχεια γίνονται το έδαφος και το κίνητρο της συστηματικής σκέψης και δράσης. Το να φοβάσαι έχει γίνει υποχρέωση, ευθύνη, καθήκον. Οι άνθρωποι φοβούνται επειδή τους λένε να φοβούνται.
  19. Ο δημόσιος λόγος είναι ιδιαίτερα ηθικοπλαστικός. Στα κοινωνικά μέσα, οι «πολεμιστές του lockdown» κατηγορούν τους πολίτες για έλλειψη πατριωτισμού και αποτυχία στην «εκπλήρωση του καθήκοντός τους». Σ’ αυτόν τον εξαιρετικά ηθικοπλαστικό δημόσιο λόγο, η αξία της ζωής έχει μετατραπεί σε απόλυτη αξία, τόσο που να δικαιολογεί σχεδόν κάθε μορφή παρέμβασης στο όνομα της υγείας.

III Προς μια άλλη πολιτική της ζωής

  1. Η δημόσια υγεία πρέπει να είναι μπροστά και στο κέντρο κάθε παρέμβασης για κάθε μολυσματική ασθένεια.
  2. Η μοντελοποίηση ασθενειών δεν μπορεί ν’ αντικαταστήσει τη συστηματική επιδημιολογική παρακολούθηση επί του πεδίου. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος διαχείρισης του ξεσπάσματος μιας μολυσματικής ασθένειας είναι τα τεστ, ο εντοπισμός και η απομόνωση.
  3. Οι παρεμβάσεις πρέπει σταδιακά με την πάροδο του χρόνου να είναι δυναμικές, περιφερειακά στοχευμένες και βασισμένες στον κίνδυνο. Όλες οι παρεμβάσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τον κοινωνικό και οικονομικό αντίκτυπο, καθώς και τον έμμεσο αντίκτυπο στις υπόλοιπες ασθένειες.
  4. Οι απόλυτοι αριθμοί δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πολιτική, τροφοδοτούν μόνο τον πανικό και την υστερία.
  5. Τα lockdown δεν είναι λύση. Προστατεύουν τους ανθρώπους, αλλά, ταυτόχρονα, τους αφήνουν εκτεθειμένους. Μόλις αρθούν οι περιορισμοί, τα κρούσματα είναι πιθανό να αυξηθούν πάλι. Δεν υπάρχει έξοδος από την πανδημία. Υπάρχει μόνο μια έξοδος από την απάντηση σ’ αυτήν.
  6. Βρισκόμαστε ακόμη σε πρώιμο στάδιο της κατανόησης του καλύτερου τρόπου κλινικής διαχείρισης του Covid-19, τόσο ως ασθένεια, όσο και ως παράγοντα κινδύνου για δυνητικά ευάλωτους πληθυσμούς. Είναι ζωτικής σημασίας να βρούμε καλύτερους τρόπους ανταλλαγής ποιοτικών δεδομένων και αποτελεσματικές πρακτικές, για να διασφαλιστεί ότι τα συστήματα υγείας μαθαίνουν και προσαρμόζονται γρήγορα.
  7. Αυτό που δείχνει αυτή η πανδημία είναι η έλλειψη «ετοιμότητας». Αυτό ήρθε ως έκπληξη, λαμβάνοντας υπόψη τα δισεκατομμύρια δολάρια, ευρώ και λίρες που δαπανήθηκαν τα τελευταία 15 χρόνια σχετικά με την ετοιμότητα απέναντι σε πανδημία, συμπεριλαμβανομένης της εμπειρίας από το παρελθόν επιδημιών και πανδημιών, όπως ο Έμπολα και η γρίπη των χοίρων. Πώς μπορεί λοιπόν στα νοσοκομεία να εξαντλήθηκαν οι μάσκες N95 την πρώτη εβδομάδα; Πού πήγαν όλα τα δισεκατομμύρια που ξοδεύτηκαν για την ώρα ανάγκης; Ανεπαρκή αποθέματα έχουν θέσει τους εργαζόμενους στην υγειονομική περίθαλψη σε κίνδυνο κι έχουν αποδυναμώσει περαιτέρω τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης.
  8. Οι βασικές έννοιες ετοιμότητας πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο της απάντησης. 15 χρόνια πανδημικής ετοιμότητας φαίνεται να έχουν εξατμιστεί σε ελάχιστο χρόνο σε αυτήν την πανδημία. Αντί να ενεργοποιήσουν τα υπάρχοντα σχέδια και να αντλήσουν γνώση από τέτοιες έννοιες ως πλαίσιο εκτίμησης της σοβαρότητας της πανδημίας, οι χώρες επέβαλαν ένα τεράστιο, μη δοκιμασμένο και μη αποδεδειγμένο γενικό lockdown με απρόβλεπτες κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές συνέπειες.
  9. Ο SARS-CoV-2 είναι λιγότερο θανατηφόρος από όλα τα σενάρια που έχουν διεξαχθεί σε προγραμματισμένες ασκήσεις ετοιμότητας. Θα είναι σημαντικό να κατανοήσουμε γιατί οι βασικές έννοιες ετοιμότητας παραμελήθηκαν σ’ αυτήν την πανδημία, παρά την προσοχή που έλαβε η «ετοιμότητα» και τους σημαντικούς πόρους που καταναλώθηκαν για πάνω από μια δεκαετία.
  10. Ο φόβος του θανάτου είναι ισχυρός σε κοινωνίες με το διακαή πόθο να απωθήσουν την αναπόφευκτη πραγματικότητα του θανάτου. Σ’ ένα τέτοιο πλαίσιο, είναι σημαντικό να ισοπεδώσουμε την καμπύλη του ακραίου λόγου, των ακραίων συναισθημάτων και των ακραίων ενεργειών. Αυτό που χρειάζεται επειγόντως είναι μετριοπάθεια και προοπτική.
  11. Οι προσπάθειες να συγκαλυφθούν οι πολιτικές αποτυχίες αυξάνονται ραγδαία. Όσοι συμβάλλουν σε ακραίες προβλέψεις και Αποκαλυπτικές αναγνώσεις της τρέχουσας κατάστασης, συμβάλλουν μόνο στη συσκότιση των αποτυχιών της πολιτικής και των θεμελιωδών δομικών ζητημάτων που ευθύνονται για πολλά από τα σημερινά προβλήματα. Ήδη καταγράφονται προσπάθειες να χαρακτηριστεί η αποτυχία ως επιτυχία. Δεν αποτελεί έκπληξη το ότι κυβερνήσεις καλούν τους πολίτες να συμμετάσχουν σε δημόσια σόου και να διατρανώσουν την εθνική ενότητα ενόψει του κινδύνου, πανηγυρίζοντας για τη συλλογική δύναμη και αποφασιστικότητα. Ωστόσο, οι εργαζόμενοι στην υγειονομική περίθαλψη που διακινδυνεύουν τη ζωή τους αξίζουν κάτι περισσότερο από πατριωτικά συναισθήματα και συμβολικά παλαμάκια. Αξίζουν καλύτερες πολιτικές υγειονομικής περίθαλψης. Η αμφισβήτηση και η κριτική είναι τώρα απαραίτητες.
  12. Το πολιτικό σύνθημα της σωτηρίας κάθε ζωής δεν είναι αθώο.
  13. Υπάρχει μια ολόκληρη ιστορία να ειπωθεί για το πώς η κινεζική προσέγγιση έγινε μοντέλο για τα lockdown στον Παγκόσμιο Βορρά, η οποία στη συνέχεια εξήχθη σε χώρες του Παγκόσμιου Νότου, με δραματικές συνέπειες για εκατομμύρια ανθρώπους που αγωνίζονται να επιβιώσουν χωρίς καμία πηγή εισοδήματος. Κατά ειρωνικό τρόπο, όλα αυτά τα lockdown αποφασίστηκαν από αυτούς που αρχικά ασκούσαν κριτική στον αυταρχισμό του κινεζικού κράτους. Σε όλον τον κόσμο η πανδημία εξαπέλυσε μια έντονη αυταρχική επιθυμία στις δημοκρατικές κοινωνίες, επιτρέποντας στις κυβερνήσεις να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία, εγκαθιδρύοντας καταστάσεις εξαίρεσης για να προωθήσουν ριζοσπαστικά προγράμματα. Να αγαπάς την εξουσία και να απαιτείς τη σχολαστική εφαρμογή της είναι αυτό που η πανδημία αυτή διδάσκει στους ανθρώπους.
  14. Ως αποτέλεσμα των απρόβλεπτων κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών συνεπειών των σημερινών ακραίων μέτρων, έχουν ξεκινήσει οι κυβερνήσεις σε όλον τον κόσμο να καταγράφουν στους προϋπολογισμούς «διάσωσης» τρισεκατομμύρια δολάρια, λίρες, πέσος, ραντς και ρουπίες. Όλα αυτά τα πακέτα έκτακτης ανάγκης προορίζονται κυρίως για άτομα και επιχειρήσεις, διοχετεύουν εκπληκτικά χρηματικά ποσά στην οικονομία, αλλά δεν αποσκοπούν στην ενίσχυση των υποδομών της δημόσιας υγείας ή στη βελτίωση της ιατρικής περίθαλψης. Τα τρισεκατομμύρια που οι κυβερνήσεις δαπανούν τώρα ως πακέτα «διάσωσης», ξεπερνούν ακόμη κι αυτά της οικονομικής κρίσης του 2008 και θα πρέπει να πληρωθούν με κάποιον τρόπο. Σήμερα υπάρχει μια τεράστια παγκόσμια ύφεση στην παραγωγή. Εάν οι πολιτικές λιτότητας του παρελθόντος είναι τη ρίζα της τρέχουσας κρίσης με συντριπτικές επιπτώσεις στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, το ταχέως αυξανόμενο δημόσιο χρέος δημιουργεί τις τέλειες προϋποθέσεις για περισσότερη λιτότητα στο μέλλον. Η αντιμετώπιση της πανδημίας θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στην εκπαίδευση, την ευημερία, την κοινωνική ασφάλιση, το περιβάλλον και την υγεία.
  15. Εάν νομίζετε ότι κάτι καλό θα βγει από αυτήν την κρίση, θα πρέπει να το ξανασκεφτείτε. Σήμερα οδηγούμε απλά πιο γρήγορα και με πολύ μεγαλύτερο αυτοκίνητο, αλλά στον ίδιο δρόμο και με τον ίδιο προορισμό.

Το να συνεχίζει κανείς να συμμετέχει στον σημερινό διαγωνισμό ολοένα και πιο ακραίων προβλέψεων είναι επικίνδυνο. Κάτι τέτοιο θα υποστηρίξει μόνο εκείνους που αγνόησαν αρχικά τον ιό και οι οποίοι τώρα είναι κάτι περισσότερο από πρόθυμοι να φορτώσουν όλο το χάος σε αυτόν. Εξίσου επικίνδυνος είναι ο λαϊκισμός της υγείας των χειροκροτητών που δεν αφήνει κανένα περιθώριο σκέψης για το κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό κόστος και τις συνέπειες των ακραίων μέτρων. Η τραγωδία της σημερινής πολιτικής συγκυρίας είναι ότι οι δεξιοί πολιτικοί έσπρωξαν τον κόσμο να αγκαλιάσει τα μέτρα σε βαθμό που δεν θα ήταν δυνατό παρά μόνο σε αυταρχικά καθεστώτα.

Εμβληματικό για τη σημερινή τραγική κατάσταση είναι το γεγονός ότι η κριτική έχει γίνει δύσκολη, γιατί θεωρείται ότι παίζει το παιχνίδι των Τραμπ, Τζόνσον και Μπολσονάρο, πολιτικών προσωπικοτήτων που δεν νοιάστηκαν ποτέ για τη δημόσια υγεία και τις συνταρακτικές ανισότητες που πλήττουν τον κόσμο μας, και των οποίων οι δημόσιες δηλώσεις έχουν φτάσει σε απαράμιλλο επίπεδο άγνοιας και ανικανότητας. Ωστόσο, πέρα από αυτήν την ένσταση, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι ο στρατηγικός συνδυασμός της σύγχυσης, της αντίφασης και του παιχνιδιού των άκρων είναι θεμελιώδης για τον απολυταρχισμό. Ό,τι εντείνει την κρίση, μεγεθύνει την επιθυμία για αποφασιστική δράση.

Ως ερευνητές και πολίτες, έχουμε την υποχρέωση να σκεφτούμε πέρ’ απ’ την κρίση, να δημιουργήσουμε χώρο στον κόσμο για να σκεφτεί, κριτικά και δημοκρατικά, πώς θέλουμε να κυβερνάμε τον εαυτό μας. Η πανδημία και η αντίδραση σ’ αυτήν θα απαιτήσουν να ξανασκεφτούμε πώς ζούμε και ν’ ανακατασκευάσουμε τις συνθήκες ύπαρξης. Όπως κάθε εμπλοκή σε ένα σοβαρό παιδαγωγικό έργο, έτσι κι αυτή η πανδημία συνεπάγεται την επανεξέταση των θεμάτων που εμείς κρίνουμε.

Ο σημερινός φόβος τροφοδοτείται από τέσσερις κύριες δυνάμεις:

  1. Επιδημιολογική μοντελοποίηση – ένα ευέλικτο και εξαιρετικά προσαρμοστικό εργαλείο για πρόβλεψη, συχνά βασίζεται σε υποθέσεις που είναι δύσκολο να ελεγχθούν από έξω.
  2. Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές – συστηματικές αποεπενδύσεις στη δημόσια υγεία και την ιατρική φροντίδα έχουν δημιουργήσει εύθραυστα συστήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν την κρίση.
  3. Νευρικές αναφορές των ΜΜΕ – μια ατελείωτη ροή πληροφοριών, με εμμονή σε αριθμούς χωρίς νόημα, εκμεταλλευόμενες την έλλειψη εμπιστοσύνης στις υποδομές υγειονομικής περίθαλψης και μεγεθύνοντας τον φόβο κατάρρευσης των συστημάτων.
  4. Αυταρχικές τάσεις – μια βαθιά επιθυμία για υπέρτατη εξουσία, η οποία αντλεί ευχαρίστηση από την καταστροφή και προσπαθεί να ωθήσει τον κόσμο στο χείλος της κατάρρευσης, έτσι ώστε να μπορεί να ξαναχτιστεί από το μηδέν.

Αυτό το σύνολο δυνάμεων εμπνέει σκέψη, δράση και πάθος με ισχυρούς τρόπους. Συνδέει τις ελίτ στην επιστήμη, την πολιτική και τα μέσα ενημέρωσης κι απελευθερώνει συνεχώς σοκ ενθουσιασμού πιέζοντας σκληρά ενάντια στα περιορισμένα, ανήσυχα, νευρικά σώματά μας. Επιδημιολογική μοντελοποίηση, νεοφιλελεύθερες πολιτικές, νευρικά ΜΜΕ και αυταρχικές επιθυμίες τροφοδοτούν ένα σπιράλ θανάτου που επικεντρώνεται στον φόβο της κατάρρευσης.

Αυτός ο φόβος είναι τώρα κυριολεκτικά στον αέρα που αναπνέουμε. Κινείται εντός κι εκτός μας με κάθε αναπνοή. Λειτουργεί ως ζωντανό μέσο της έντονης απομόνωσης και της ακινησίας μας. Επιπλέον, αυτός ο φόβος είναι και μια μορφή ενθουσιασμού – ενός ενθουσιασμού που πηγάζει απ’ την κρυφή ευχαρίστηση της καταστροφής ενός πολύτιμου πράγματος, ξοδεύοντας τεράστιους πόρους και συμμετέχοντας με απόλυτη αφοσίωση σ’ ένα ολοκαίνουργιο έργο. Αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε πρόκληση της κρίσης, την εντατικοποίηση, την επέκταση της και την ολοκλήρωσή της πέρα από κάθε έννοια χρησιμότητας, φαίνεται τόσο υπερβολικό και ακραίο που αγγίζει την καθαρή τρέλα. Τι θα μπορούσε να είναι πιο επικίνδυνο, πιο τολμηρό και πιο συναρπαστικό από μια βόλτα στην άγρια πλευρά, μια εκδρομή στην άλλη πλευρά της λογικής;

Επίλογος

Μελοδραματικές φράσεις όπως «νικώντας τον ιό», «κερδίζοντας τον πόλεμο» και «νικώντας το σκοτάδι» είναι ρητορικά ισχυρές και μεταδοτικές. Εξίσου δημοφιλείς έννοιες όπως «κορωνοήρωες» και «πολεμιστές του lockdown» αποτελούν συμπτώματα υπερβολικής ταύτισης με έναν ηγεμονικό λόγο εξουσίας. Όλοι αυτοί οι όροι αποκαλύπτουν πώς αυτή η πανδημία είναι «υπέροχα λογοτεχνική, πέρα για πέρα», και όμως, την ίδια στιγμή, της λείπει μια πηγή φαντασίας ισχυρή, δημιουργική και αρκούντως ενοχλητική ώστε να προωθήσει τη δέσμευσή μας με τον κόσμο πέρα από τις πιο συμβατικές αλληγορίες. [30] Η γλώσσα που καλούμαστε να υιοθετήσουμε σήμερα, εν μέσω αυτής της πανδημίας, είναι μολυσμένη με λέξεις που είναι δύσκαμπτες, παλιές και διεφθαρμένες, όπως ο σάπιος αέρας.

Δεδομένου ότι μεγάλο μέρος της σημερινής αντίδρασης βασίζεται σε μοντέλα ασθενειών, και δεδομένου ότι εκατομμύρια ζωές απειλούνται και καταστρέφονται μπροστά στα μάτια μας, δεν είναι πλέον επιλογή να αποκλείσουμε την «εξωτερικότητα» μιας πανδημικής απάντησης που στερείται φαντασίας κι έχει καταφύγει στις πιο σκληρές παρεμβάσεις από όλες: την ολική ακινητοποίηση. Για όσους έχουν μόνιμες θέσεις εργασίας κι ένα άνετο σπίτι, αυτή η απρόβλεπτη διακοπή μπορεί να μοιάζει με δώρο, μια ευπρόσδεκτη ανακούφιση απ’ τον ασταμάτητο κόσμο του καπιταλισμού. Ωστόσο, για εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σε λιγότερο προνομιακά μέρη του πλανήτη, το κουμπί παύσης σημαίνει ανεργία και πείνα, όχι χρόνο διακοπής και παύσης λειτουργίας. Χωρίς εισόδημα, τρόφιμα και πρόσβαση σε βασική υγειονομική περίθαλψη οι άνθρωποι δεν περνούν το μεγαλύτερο μέρος των περιορισμών έξω στον κήπο τους, αλλά είναι απελπισμένοι και πεθαίνουν.

Πρέπει επειγόντως να κοιτάξουμε πέρα από τον ιό εάν θέλουμε να κατανοήσουμε την πραγματική σοβαρότητα αυτού που συμβαίνει σήμερα. Πώς καταλήξαμε σ’ αυτό το περίεργο σύμπαν σκέψης, δράσης και συναισθημάτων που έχει ομαλοποιήσει τα άκρα και που βασίζεται στην υπόθεση ότι η βιολογική ζωή είναι μια απόλυτη αξία ξεχωριστή από την πολιτική; Ποτέ ήταν πιο σημαντικό να επιμείνουμε ότι είναι δυνατή μια άλλη πολιτική ζωής.

Η τελευταία έκθεση του μοντέλου ασθένειας του Imperial College συνοψίζει τη συγκλονιστική τύφλωση που επεκράτησε σ’ αυτήν την πανδημία: «Δεν λαμβάνουμε υπόψη το ευρύτερο κοινωνικό και οικονομικό κόστος καταστολής [ΣτΜ: της μετάδοσης του ιού], το οποίο θα είναι υψηλό».[31] Ο χρόνος μας για να εξορίσουμε το κόστος και τις συνέπειες των παρεμβάσεων ως «εξωτερικότητα» σε μια πολιτική που βασίζεται στα μοντέλα έχει ήδη λήξει.

Ευχαριστίες

Είμαι ευγνώμων για τα σχόλια και την υποστήριξη που έλαβα από τους/τις: Vincanne Adams, Maria José de Abreu, Dwaipayan Banerjee, Rama Baru, Shagufta Bhangu, Sofia Bowen, Gabriel Abarca Brown, Lawrence Cohen, Fatima Elfitouri, Guntars Ermansons, Angie Heo, Charles Hirschkind, Sarah Hodges, Kajri Jain, Lochlann Jain, Nele Jensen, David Jones, Ann Kelly, Hanna Kienzler, Νικόλα Κοσμάτοπουλο, Ilana Löwy, Tara Mahfoud, Joseph Masco, Sam McLean, Samuel Murison, Hannah Landecker, Anne Pollock, Barbara Prainsack, Fabien Provost, Arnie Purushotham, Kaushik Sunder Rajan, Shalini Randeria, Jenny Reardon, Nikolas Rose, Robert Smith, Harris Solomon, Anthony Stavrianakis, Nancy Tamini και Laurence Tessier. Είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων για τις συνομιλίες με τον Richard Sullivan. Κανένας απ’ αυτούς τους συναδέλφους και φίλους δεν είναι υπεύθυνος για τα επιχειρήματα στο κείμενο αυτό.

Βιογραφικό

Ο Carlo Caduff έλαβε το διδακτορικό του στην Ανθρωπολογία από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια Μπέρκλεϊ. Είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Παγκόσμιας Υγείας και Κοινωνικής Ιατρικής στο King’s College του Λονδίνου και συγγραφέας του The Pandemic Perhaps: Dramatic Events in a Public Culture of Danger (University of California Press 2015)..

Βιβλιογραφικές αναφορές

Adams, Vincanne 2020, “Disasters and capitalism… and COVID-19.” Somatosphere website. 26 March. Accessed: 4.12.2020.

Baud David et al. 2020. “Real Estimates of Mortality Following COVID-19 Infection.” The Lancet.

“Bangladesh: End Wave of COVID-19 ‘Rumors’ Arrests.” hrw website,.31 March. Accessed: 4.16.2020.

Beaumont Peter. 2020. “Coronavirus testing: how some countries got ahead of the rest.” The Guardian website. 2 April. Accessed: 4.18.2020.

Caduff Carlo. 2015. “The Pandemic Perhaps: Dramatic Events in a Public Culture of Danger.” University of California Press.

Daniyal Shoaib, Fernandes Naresh and Sharma Supriya. 2020.“As Covid-19 pandemic hits India’s daily-wage earners hard, some leave city for their home towns.” Scroll website. 21 March. Accessed: 4.13.2020.

COVID-19 Coronavirus Pandemic. 2020. Worldometer website. 19 April. Accessed: 4.19.2020.

Derrida, Jacques. 1984. “No Apocalypse, Not Now.” Diacritics, Vol. 14, No. 2, (Summer, 1984), pp. 20-31.

Gebrekidan Selam. 2020. “For Autocrats, and Others Corona virus Is a Chance to Grab Even More Power.” The New York Times website. 30 March. Accessed: 4.16.2020.

Harrison Graham Emma. 2020. “Wuhan facing ‘wartime’ condition as global coronavirus death reach 724.” The Guardian website. 8 February. Accessed: 4.16.2020.

Kalra Aditya and Ghoshal Devjyot. 2020. “Indian Doctors Evicted Over

Coronavirus Transmission Fears, Says Medical Body.” The Wire website. 25 March. Accessed: 4.12.2020

Kumar Ankit and Schoenstein Michael. 2020. “Managing Hospital Volumes Germany and Experiences from OECD Countries.”  OECD report.

Mohr von Manuel und Anja Datan-Grajewski “So stark ist die Krankenhaus – Auslastung mit Corona-Patienten.” mdr website 2 April Accessed: 4.18.2020.

Onder Graziano . 2020. “Case-Fatality Rate and Characteristics of Patients Dying in Relation to COVID-19 in Italy.” JAMA.

Rushe Dominic and Aratani Lauren. 2020. “Coronavirus batters US economy as 6.65m file for Unemplment last week.” The Guardian website. 2 April. Accessed: 4.12.2020.

Streeck Hendrik et al. Vorläufiges Ergebnis und Schlussfolgerungen der COVID-19. Case-Cluster-Study (Gemeinde Gangelt).

Sullivan Richard and Chalkidou Kalipso. 2020. “Urgent Call For an Exit Plan: The Economic and Social Consequences of Response to COVID-19 Pandemic.” Centre for Global development website. 31 March Accessed: 4.12.2020.

Walker GT Patrick, Whittaker Charles and Watson Oliver et al. 2020. “The Global Impact of COVID-19 and Strategies for Mitigation and Suppression.” Imperial College London.

“Who Director- Generals opening remark at the media briefing on COVID -19» 2020. WHO website. 3 March. Accessed: 4.15.2020.

WHO 2020 “Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)”

Σημειώσεις

[1] https://science.thewire.in/health/indian-doctors-evicted-over-coronavirus-transmissionfears-says-medical-body

[2] https://scroll.in/article/956779/starvation-will-kill-us-before-corona-the-covid-19-pandemic-has-hit-indias-working-class-hard

[3] https://www.hrw.org/news/2020/03/31/kenya-police-abuses-could-underminecoronavirus-fight

[4] https://www.hrw.org/news/2020/03/31/bangladesh-end-wave-covid-19-rumor-arrests

[5] https://www.nytimes.com/2020/03/30/world/europe/coronavirus-governmentspower.html?action=click&module=Top%20Stories&pgtype=Homepage

[6] https://www.theguardian.com/business/2020/apr/02/us-unemployment-coronaviruseconomy

[7] Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19). 16-24 February 2020.

[8] https://www.nytimes.com/2020/02/06/world/asia/coronavirus-china-wuhanquarantine.html

https://www.sciencemag.org/news/2020/03/china-s-aggressive-measures-have-slowedcoronavirus-they-may-not-work-other-countries

[9] https://www.theguardian.com/world/2020/feb/07/wuhan-facing-wartime-conditions-aschina-tries-to-contain-coronavirus

[10] https://www.theguardian.com/world/2020/apr/02/coronavirus-testing-how-somecountries-germany-south-korea-got-ahead-of-the-rest

[11] https://www.mdr.de/sachsen-anhalt/corona-daten-update-so-stark-ist-diekrankenhaus- auslastung-coronavirus-patienten-covid-neunzehn-100.html

[12] https://www.ft.com/content/c0755b30-69bb-11ea-800d-da70cff6e4d3

https://www.euronews.com/2020/03/27/germany-increases-its-covid-19-tests-to-500-000-per-week

[13] Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19). 16-24 February 2020.

[14] David Baud et al. Real Estimates of Mortality Following COVID-19 Infection, The Lancet, 12 March 2020.

[15] https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-atthe-media-briefing-on-covid-19—3-march-2020

[16] Graziano Onder. Case-Fatality Rate and Characteristics of Patients Dying in Relation to COVID-19 in Italy, JAMA, 23 March 2020.

[17] Graziano Onder. Case-Fatality Rate and Characteristics of Patients Dying in Relation to COVID-19 in Italy, JAMA, 23 March 2020.

[18] Graziano Onder. Case-Fatality Rate and Characteristics of Patients Dying in Relation to COVID-19 in Italy, JAMA, 23 March 2020.

[19] https://www.worldometers.info/coronavirus

[20] Hendrik Streeck et al. Vorläufiges Ergebnis und Schlussfolgerungen der COVID-19 Case-

Cluster-Study (Gemeinde Gangelt).

[21] https://www.worldometers.info/coronavirus

[22] Vincanne Adams. Disasters and Capitalism … and COVID-19. Somatosphere 26 March 2020

[23] Canguilhem, p. 161.

[24] https://data.oecd.org/healtheqt/hospital-beds.htm

[25] https://www.mdr.de/sachsen-anhalt/corona-daten-update-so-stark-ist-diekrankenhaus-auslastung-coronavirus-patienten-covid-neunzehn-100.html

[26] OECD Report: Managing Hospital Volumes. Germany and Experiences from OECD Countries. April 2013.

[27] Carlo Caduff: The Pandemic Perhaps: Dramatic Events in a Public Culture of Danger. University of California Press 2015

[28] Richard Sullivan and Kalipso Chalkidou: Urgent Call for an Exit Plan: The Economic and Social Consequences of Responses to COVID-19 Pandemic. Center for Global Development, 31 March 2020. https://www.cgdev.org/blog/urgent-call-exit-plan-economic-and-socialconsequences-responses-covid-19-pandemic

[29] https://www.mdr.de/sachsen-anhalt/corona-daten-update-so-stark-ist-diekrankenhaus-auslastung-coronavirus-patienten-covid-neunzehn-100.html

[30] Jacques Derrida: No Apocalypse, Not Now. Diacritics, Vol. 14, No. 2, (Summer, 1984), pp. 20-31.

[31] Patrick GT Walker, Charles Whittaker, Oliver Watson et al. The Global Impact of COVID-19 and Strategies for Mitigation and Suppression. Imperial College London (2020), doi: https://doi.org/10.25561/77735\

One response to “Τι πήγε στραβά – Ο κορωνοϊός και ο κόσμος μετά την ολική ακινητοποίηση

  1. Αντιγραφω 3 προτάσεις απο το αρθρο :
    α) «Ο φόβος του θανάτου είναι ισχυρός σε κοινωνίες με το διακαή πόθο να απωθήσουν την αναπόφευκτη πραγματικότητα του θανάτου….» … β)» Πώς καταλήξαμε σ’ αυτό το περίεργο σύμπαν σκέψης, δράσης και συναισθημάτων που έχει ομαλοποιήσει τα άκρα και που βασίζεται στην υπόθεση ότι η βιολογική ζωή είναι μια απόλυτη αξία ξεχωριστή από την πολιτική;….» και γ) «…η αξία της ζωής έχει μετατραπεί σε απόλυτη αξία, τόσο που να δικαιολογεί σχεδόν κάθε μορφή παρέμβασης στο όνομα της υγείας.»
    Νομιζω ότι αυτες οι 3 προτάσεις ειναι πολυ ευστοχες.Αν δεχτουμε περιορισμο των δικαιωματων και ελευθεριων τοτε ουσιαστικα για να μην πεθανουμε αποδεχομαστε μια ΑΘΛΙΑ ΕΠΙΒΙΩΣΗ . Ειναι ομως η ανθρωπινη επιβιωση μια ΥΠΕΡΤΑΤΗ ΑΞΙΑ την οποια πρεπει οπωσδηποτε να εξασφαλισουμε ;;

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s