Χιλή μια δική μας εξέγερση

Βαγγέλης Μαρινάκης για το Avantgarde

Το χρονικό της εξέγερσης

Όταν πριν 2 χρόνια η δεξιά παράταξη επικρατούσε στις διπλές εκλογές (προεδρικές και κοινοβουλευτικές) αναδεικνύοντας στον δεύτερο γύρο Πρόεδρο τον παλιό γνώριμο Σεμπαστιάν Πινιέρα ελάχιστοι θα μπορούσαν να φανταστούν πως στα μισά της θητείας η κυβέρνηση θα ήταν ήδη πολιτικά ηττημένη. Ούτε μια πρώτη (επιφανειακή) ανάγνωση της κατάστασης έδειχνε την Χιλή έτοιμη να εκραγεί 1. Όμως πίσω από τη βιτρίνα του υποδείγματος της νεοφιλελεύθερης ανάπτυξης η χώρα παρέμενε η πλέον άνιση της N. Αμερικής με το 1% του πληθυσμού να κατέχει το 26.5% του πλούτου και το φτωχότερο 50% μόλις το 2.1% και τις μέσες απολαβές (400000 πέσος) των μισών εργαζομένων να υπερβαίνουν ελάχιστα  τον κατώτατο μισθό (300000). Παράλληλα το 45% του 55% που πήγαινε σε δημόσια σχολεία βρίσκονταν στη ζώνη του λειτουργικού αναλφαβητισμού και το δημόσιο σύστημα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης κατέρρεε.

Όταν λοιπόν στις αρχές του Οκτώβρη το Συμβούλιο ΜΜΜ του Σαντιάγκο ανακοίνωσε αύξηση ύψους 4% των εισιτηρίων σε όλα τα ΜΜΜ οι κάτοικοι της πόλης -που  ακουμπάνε το 14% του μισθού τους σε εισιτήρια- δεν το πήραν πολύ καλά. Το έναυσμα του αγώνα ήταν μια διαμαρτυρία μαθητών στο Μετρό με στόχο την άρνηση πληρωμής εισιτηρίου και έως την επόμενη εβδομάδα οι διαμαρτυρίες επεκτάθηκαν σε αρκετούς σταθμούς. Οι συμπλοκές με αστυνομικούς και η εντολή για συλλήψεις και ένταση της καταστολής κατόρθωσαν να σβήσουν τη φωτιά του Μετρό, αλλά μόνο προσωρινά. Οι διαδηλώσεις μεταφέρθηκαν στους δρόμους της πρωτεύουσας, με  οδοφράγματα και την αστυνομία να ρίχνει στο ψαχνό την ίδια ώρα που ο Πινιέρα απολάμβανε την πίτσα του. Όταν ο ίδιος αποφάσισε να κηρύξει τη χώρα σε κατάσταση ανάγκης ήταν αργά. Οι διαδηλώσεις είχαν εξαπλωθεί και σε άλλα μέρη της χώρας. Ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα (που αντιμετώπιζαν παρόμοια προβλήματα ως προς το κόστος ζωής) όπως στο Βαλπαραίσο, την Κονσεψιόν και τη Λα Σερένα οι συγκρούσεις σώμα με σώμα ανάμεσα σε αστυνομικούς και διαδηλωτές συνεχίστηκαν.

Ο Πινιέρα αποφάσισε να ακολουθήσει μια «διπλή» στρατηγική, ακυρώνοντας το μέτρο των αυξήσεων και καλώντας τους φορείς της κοινωνίας των πολιτών σε διάλογο, δίχως όμως να «χαλαρώνει» το αστυνομικό μπλοκ ,ενώ ανακοίνωσε την έναρξη απαγόρευσης κυκλοφορίας ανάμεσα στις 22:00 και 07:00. Παράλληλα έκανε λόγο για «αδιάλλακτο και δυνατό εχθρό», ρίχνοντας λάδι στη φωτιά της εξέγερσης. Τις επόμενες μέρες τα σχολεία της Κονσεψιόν και του Σαντιάγκο, σημεία αναφοράς των μαθητικών κινητοποιήσεων έκλεισαν. Διαδηλωτές λεηλάτησαν πολυκαταστήματα της Walmart, εταιρίας σύμβολο οικονομικής υπερχρέωσης αλλά και συσχέτισης με τον αμερικανικό παράγοντα. Οι οδομαχίες έγιναν καθημερινότητα για κάθε μικρή και μεγάλη πόλη της χώρας. Οι πυρπολήσεις λεωφορείων και η καταστροφή μέρους των κρατικών υποδομών ήρθαν ακριβώς να δώσουν υλική διάσταση στη μάχη με το κράτος.

Η κλιμάκωση της αστυνομικής βαρβαρότητας σε συνδυασμό με την αλαζονεία της κυβέρνησης και την εμπρηστική ρητορική του Πινιέρα οδήγησε στην πρώτη μεγάλη διαδήλωση που συγκλόνισε τις πλατείες της Χιλής. Τα αιτήματα των διαδηλωτών δεν αφορούσαν πια μόνο τις τιμές των εισιτηρίων, αλλά επεκτάθηκαν σε μια σειρά θεμάτων που αφορούσαν την κοινωνική ασφάλιση, τον δημόσιο χαρακτήρα της εκπαίδευσης κ.α., θέτοντας ως άμεσο και πρωταρχικό στόχο την κατάρτιση Νέου Συντάγματος που θα εγκριθεί από δημοψήφισμα. Λίγες ημέρες αργότερα ο Πινιέρα υπό το βάρος της διεθνούς κατακραυγής για την αστυνομική αγριότητα, την επιμονή των διαδηλωτών και τον κομμάτων (ναι, υφίσταται πολιτική εκπροσώπηση) της αντιπολίτευσης αναγκάστηκε να ζητήσει την παραίτηση των υπουργών του. Στις 15 Νοέμβρη τα νέα για ένα νέο Σύνταγμα ανοικτό στη διαμόρφωσή του πριν την τελική του μορφή σηματοδότησαν μια πρώτη νίκη του αντικυβερνητικού κινήματος.

Εκπροσωπήσεις

Η μεγαλειώδης κινητοποίηση του (δικού μας) χιλιανού λαού -υπολογίζεται πως το 5% βρισκόταν στου δρόμους στην κορύφωση των διαδηλώσεων- δεν προέκυψε φυσικά από το πουθενά. Οι διαδηλώσεις  είχαν εξαρχής την στήριξη σύσσωμης της κεντροαριστερής και αριστερής αντιπολίτευσης που στις εκλογές του 2018 κατέβηκαν ως ενιαίο εκλογικό μπλοκ κατά του Πινιέρα. Η νεολαία του ΚΚ Χιλής έδωσε δυναμικό παρόν, όπως και άλλα μικρότερα αριστερά κόμματα. Μάλιστα μετά τα σχέδια για νέο Σύνταγμα πολιτικοί με επικεφαλής την βουλευτή του ΚΚ Χιλής Κάρμεν Χερτζ δήλωσαν πως θα κινήσουν διαδικασία αποπομπής του Πινιέρα, ενώ η παρουσία της Καταλίνα Πέρεζ, ηγέτιδας του κόμματος της Δημοκρατικής Επανάστασης ήταν καθοριστική ως προς το αίτημα το νέο Σύνταγμα να περιλαμβάνει διατάξεις κοινωνικού χαρακτήρα.

Αλλά και σε επίπεδο βάσης εύκολα μπορεί να διακρίνει κανείς πως δεν πρόκειται γενικά για τον λαό που εξεγείρεται αυθόρμητα σε μια λογική tabularasa. Οι διαδηλωτές εκτός από τη χιλιανή σημαία κουβάλησαν μαζί τους σημαίες κομμάτων και ιθαγενικών μειονοτήτων, πόστερ με τον Τσε. Τα τραγούδια του Βίκτορ Χάρα κυριαρχούσαν. Σε συνεντεύξεις τους πολλές φορές έκαναν αναφορές2 στους αντιδικτατορικούς αγώνες ενάντια στο καθεστώς Πινοσέτ και κεντρικό σημείο αναφοράς αποτέλεσε η κοινωνική ανισότητα και η ανάγκη αναδιανομής του πλούτου με συνθήματα κατά των πλουσίων. Στην αρένα της ταξικής πάλης προστέθηκε το φεμινιστικό κίνημα, με ιδιαίτερα μεγάλη δυναμική μετά τις αποκαλύψεις για σεξουαλική παρενόχληση και βιασμούς από αστυνομικούς.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για mass protests in chile

Σημαίες της Χιλής, αλλά όχι μόνο της Χιλής

Δεν μιλάμε λοιπόν για εκατομμύρια διαδηλωτές που είδαν το φως των κοινωνικών αγώνων και μπήκαν ξαφνικά. Μιλάμε για τον δικό μας κόσμο, τον δικό μας «στρατό» στις μάχες ενάντια στην καταπίεση του 2019. Ανθρώπους που είχαν συγγενείς διωκόμενους ή δολοφονημένους από τα καθάρματα του Πινοσέτ, νέους ριζοσπαστικοποιημένους γύρω από κοινωνικού χαρακτήρα κινήματα με αιτήματα για μια καλύτερη ζωή για τις υποτελείς τάξεις. Προοδευτικό κόσμο που βαρέθηκε να ζει με ψίχουλα έχοντας στον σβέρκο του θαυμαστές της χούντας (αρκετοί υπουργοί της κυβέρνησης υπήρξαν υποστηρικτές του Πινοσέτ, ένας εξ αυτών ο τωρινός Υπουργός Δικαιοσύνης και υπερασπιστής του «κοινωνικού έργου» της παιδοφιλικής οργάνωσης Colonia Dignidad).

Το 5% λοιπόν που πήρε τους δρόμους εναντίον του Πινιέρα (και όσοι ακόμη συμμετείχαν όλο αυτό το διάστημα) δεν έπεσαν από τον ουρανό, δεν προέκυψε από παρθενογένεση ούτε αφορά τον καθέναν. Αφορά όσους ανήκουν στην ευρύτερη Αριστερά, πολιτικά και πολιτισμικά, ως μέρη συλλογικοτήτων που μάχονται και αγωνιούν για τους καταπιεσμένους. Η δράση τους διαμεσολαβείται πολιτικά από φεμινιστικές οργανώσεις και κόμματα της ευρύτερης Αριστεράς που ασφυκτιούν με τον μετριοπαθή κορσέ του μεταπολιτευτικού πολιτικού διακανονισμού.

Όχι, δεν είναι απλά λαός, είναι φεμινίστριες

Κρεσέντο βίας

Κύριο χαρακτηριστικό της προσπάθειας του κρατικού μηχανισμού να καταπνίξει την εξέγερση ήταν η άσκηση υπέρμετρης βίας από πλευράς των αστυνομικών και του στρατού. Δεν είναι μόνο οι 26 θάνατοι, οι 11000 τραυματίες και 7200 συλληφθέντες. Ήταν ότι πολλοί θάνατοι συνοδεύτηκαν από βιασμούς και σεξουαλική παρενόχληση , ότι συλληφθέντες ξυλοκοπήθηκαν, ότι 222 έχασαν το μάτι τους. Εκτός των κρατικών μηχανισμών φυσικά κινητοποιήθηκαν οι πρόθυμοι ακροδεξιοί, όπως το ακροδεξιό κάθαρμα στην Κονσεψιόν που έπεσε πάνω σε διαδηλωτές σκοτώνοντας 2 άτομα, ανάμεσά τους ένα 4χρονο παιδί. Η λογική των καθαρμάτων(ένστολων ή ακροδεξιών εθελοντών της βίας) ήταν απλή: όσο περισσότερο αίμα χυθεί, όσο περισσότερο εξευτελιστούν οι διαδηλωτές τόσο πιθανότερο να αποθαρρυνθούν από το να κατεβαίνουν στους δρόμους. Είχαν το αντίθετο αποτέλεσμα και το μόνο που κατάφεραν είναι να δείξουν για μια ακόμη φορά ποιο είναι το ποιόν του βαθέως κράτους. Βιαστές, δολοφόνοι, τραμπούκοι με κώδικα υποκόσμου3

Αποτέλεσμα εικόνας για mass riots in chile

Η γλυκιά αναγκαστικότητα της βίας που oι εδώ δεξιοί ονειρεύονται ως καθημερινότητα

Μέχρι που φτάνει;

Κατά τη γνώμη μας υπάρχει μια παγίδα ως προς την πρόσληψη των εξελίξεων στη Χιλή, μοτίβο που βλέπουμε συχνά να επαναλαμβάνεται ανεξαρτήτως εξέγερσης. Είναι εκείνη η ανάγνωση που υποτιμά τις εξελίξεις και δυσαρεστείται που δεν ξεδιπλώνεται άμεσα και επιθετικά ένα επαναστατικό πρόγραμμα, ικανό να κάνει την πολυπόθητη μετάβαση από τους λαϊκούς αγώνες στην σοσιαλιστική ανατροπή μέσα στον πυρετό της σύγκρουσης. Χαίρεται με το πλήθος των εξεγερμένων, με το «πανηγύρι των λαών» και όλα τα συναφή, αλλά πέφτει σαν το μικρό παιδί με τα μούτρα στο γλυκό. Για αυτήν την εκδοχή επαναστατικής Αριστεράς οι λαοί αγωνίζονται για δημοκρατία «από τη Χιλή μέχρι το Χονγκ-Κονγκ» και η Αριστερά δεν έχει να κάνει τίποτα άλλο παρά να τους αγκαλιάσει και να τους δείξει τον σωστό δρόμο.

Εμείς από την άλλη προτιμούμε τις επιφυλάξεις του Λένιν. Συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης. Μας ενδιαφέρει ποιοι και με τι συνθήματα παλεύουν απέναντι σε ποιόν. Αν οι διαδηλωτές έχουν σκοπό να διευρύνουν τα όρια της αστικής δημοκρατίας προς όφελος των καταπιεσμένων και των υποτελών, όσων έχουν πληρώσει πολλαπλά την καπιταλιστική βαρβαρότητα λέμε ναι, στηρίζουμε τους αγώνες δίχως υποσημείωση, παρακολουθώντας τους εκεί συντρόφους δίχως φιρμάνια και βεβαιότητες από την ασφάλεια του γραφείου μας. Αν απεναντίας οι διαδηλωτές κρατάνε αμερικανικές σημαίες και πόστερ του Τραμπ (βλέπε Χονγκ-Κονγκ) δεν δίνουμε δεκάρα για το ξύλο που θα μαζέψουν όσοι ονειρεύονται μια επιστροφή στο προ του 1997 καθεστώς.

Σε αυτό το πλαίσιο ανάλυσης η εξέγερση της Χιλής έχει όλα τα χαρακτηριστικά της μεριάς μας. Τις σωστές σημαίες, τα σωστά συνθήματα, τους σωστούς ανθρώπους να μισεί, τις σωστές μνήμες να ανατρέχει. Το αν θα καταφέρει να αποσπάσει περισσότερα δικαιώματα για όσους εκπροσωπεί θα το δούμε. Είναι υπόθεση ηγεσίας και βάσης, εγχώριου και διεθνούς παράγοντα. Αν ο Ντούκε στην Κολομβία κλειδωνίζεται και ο Μαδούρο είναι πιο ασφαλής από ότι 6 μήνες πριν, αν το Μεξικό και η Αργεντινή παίζουν τον ρόλο του αντινεοφιλελεύθερου συμπαραστάτη, η Αριστερά τα φτωχότερα στρώματα έχουν καλές πιθανότητες να κερδίσουν πράγματα. Μπορεί να μην κηρύξουν χιλιανά Σοβιέτ και μάλλον δεν έχουν την όρεξη να λύσουν το ζωνάρι για εμφύλιο πόλεμο και επανάσταση, αλλά το να μετατοπιστεί η ατζέντα στην δική μας πλευρά προγραμματικά και ιδεολογικά δεν είναι παρά η προϋπόθεση για να συνεχιστεί η μάχη με καλύτερους όρους. Και αυτό είναι κάτι που μας αφορά.

Σημειώσεις

1. Για τους λάτρεις του οικονομικού ντετερμινισμού η χώρα παρέμενε η πιο πλούσια της Ν.Αμερικής ,με αξιοπρεπείς ρυθμούς ανάπτυξης και τα όποια μηνύματα εξέγερσης λαμβάναμε από το πάντα δυναμικό φοιτητικό και μαθητικό κίνημα που διεκδικούσε παραδοσιακά μεγαλύτερη συμμετοχή του κράτους στην σε μεγάλο βαθμό ιδιωτικοποιημένη εκπαίδευση δεν αρκούσαν για να στρώσουν τον δρόμο για πιο δομικές ανατροπές.

2. https://www.theguardian.com/world/2019/oct/30/chile-protests-portraits-protesters-sebastian-pinera

3. https://www.youtube.com/watch?v=yWSG9YQ_W9o

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s