Βραζιλία: Η (πιο σκληρή) Δεξιά αντεπιτίθεται

haddad-bolsonaro

Φ.Τ., Βαγγέλης Μαρινάκης για το avantgarde

Λίγους μήνες πριν τις προεδρικές εκλογές της Βραζιλίας η προοπτική της νίκης ενός ακροδεξιού, ρατσιστή, μισογύνη, νοσταλγού της δικτατορίας και υποστηρικτή των σκληρότερων αστυνομικών μεθόδων φάνταζε απίθανη. Αντιθέτως, ως και την αρχή του καλοκαιριού φαβορί των εκλογών ήταν ο φυλακισμένος για οικονομικά σκάνδαλα Ινάσιο Λούλα Ντα Σίλβα, πρώην πρόεδρος της χώρας το διάστημα 2003-2011 με το κεντροαριστερό Κόμμα των Εργατών (PT), και μακράν ο δημοφιλέστερος πολιτικός της χώρας. Η υποψηφιότητα του ακροδεξιού καθάρματος Ζαΐρ Μπολσονάρου αν και είχε δυναμική, από τα τέλη του περασμένου έτους δεν ξεπερνούσε το φράγμα του 20%, ενώ μέχρι και την απαγόρευση της υποψηφιότητας Λούλα από το Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο [1] ο πρώην Πρόεδρος συγκέντρωνε με άνεση ποσοστά της τάξης του 40%. Η ανακοίνωση της στήριξης του Λούλα στον Φερνάντο Αντάντ ως διαδόχου για λογαριασμό του PT έδωσε μια ώθηση στον τελευταίο, ο οποίος κέρδισε αρκετούς (αν και όχι όλους) οπαδούς του Λούλα [2], αλλά η διαφορά με τον Μπολσονάρου και τον ακροδεξιό εσμό που αυτός εκπροσωπεί στον δεύτερο γύρο της 28ης Οκτώβρη παραμένει μεγάλη.

Τι συνέβη όμως και από αουτσάιντερ ο Μπολσονάρου κατέληξε να είναι το απόλυτο φαβορί για τη θέση της Προεδρίας; Τι σηματοδοτεί μια νίκη Μπολσονάρου για τις υποτελείς τάξεις και την πορεία της ταξικής πάλης στο εσωτερικό της μεγαλύτερης χώρας μετά τις Η.Π.Α. στο δυτικό ημισφαίριο; Τι σημαίνει μια επικράτησή του για την γειτονική Βενεζουέλα, την Αριστερά της Λατινικής Αμερικής, την ηγεμονία της Ουάσιγκτον και την υπόθεση του σοσιαλισμού ευρύτερα; Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Πριν & προς τις εκλογές

Να θυμίσουμε πως τα τελευταία δύο χρόνια δεν ήταν καθόλου ανέφελα για τη χώρα. To 2016, η Γερουσία αποφάσισε την παραπομπή της Προέδρου Ντίλμα Ρούσεφ σε δίκη με κατηγορίες για ανάμειξη στο σκάνδαλο Petrobras κατά τη διάρκεια της συμμετοχής της στο ΔΣ της ημικρατικής εταιρείας. Ακολούθησε η καθαίρεσή της και η ανάληψη της Προεδρίας από τον Μισέλ Τεμέρ, την επιτομή της παραδοσιακής Δεξιάς, γεγονός που αντιμετωπίστηκε ως πραξικόπημα από την αριστερά στην Βραζιλία . Πληροφοριοδότης της CIA (όπως αποκάλυψαν τα Wikileaks [3]), διόρισε το πιο λευκό υπουργικό συμβούλιο στην πρόσφατη ιστορία μιας χώρας που ο μισός της πληθυσμός είναι μαύρος και φρόντισε να εφαρμόσει μια σειρά μέτρων σκληρής και μακροχρόνιας λιτότητας [4] σε βάρος του κράτους πρόνοιας, της δημόσιας υγείας και παιδείας.

Το πιο αστείο της υπόθεσης είναι πως η κυβέρνηση Τεμέρ που υποτίθεται θα αποκαθιστούσε την τιμή του πολιτικού κόσμου περιλάμβανε επτά υπουργούς αντιμέτωπους με κατηγορίες για διαφθορά και χρηματισμό, ενώ ο μεγιστάνας Μαρτσέλο Όντεμπρεχτ θα αποκάλυπτε αργότερα πως διοχέτευσε παράνομα κεφάλαια στην προεκλογική του εκστρατεία του Τεμέρ το 2015. Παράλληλα, θα του απαγγέλονταν κατηγορία από τον Γενικό Ανακριτή για χρηματισμό από τον διατροφικό κολοσσό JBS SA για προνομιακή φορολογική μεταχείριση της εταιρείας [6].

Η κυβέρνηση Τεμέρ έχοντας ως προτεραιότητα την επιβολή ενός καθεστώτος έκτακτης ανάγκης με σκοπό να αλλάξει την αναδιάταξη του ταξικού συσχετισμού προς όφελος της άρχουσας τάξης και των συμμάχων της που συνιστούν το κυρίαρχο μπλοκ εξουσίας δεν είχε καμία διάθεση να ασχοληθεί με την ασφάλεια και τη καθημερινότητα των λαϊκών στρωμάτων που βρίσκονται αντιμέτωπα με τον αιματηρό πόλεμο των συμμοριών και την ακραία φτώχεια, έναν φαύλο κύκλο ανέχειας που τροφοδοτεί και τροφοδοτείται από τον κόσμο του εγκλήματος. Το μόνο που έκανε ήταν να θέσει την αστυνομία του Ρίο υπό στρατιωτική διοίκηση [7] και γενικά να εγκαινιάσει μια περίοδο όξυνσης της καταστολής που το μόνο αποτέλεσμα που είχε ήταν να προσθέσει περισσότερη βία σε αυτήν την αστυνομίας, με συντριπτικό το ποσοστό θυμάτων μεταξύ των αμάχων, φτωχών και μαύρων πολιτών [8]. Όσον αφορά τη θέση της χώρας διεθνώς και την πρόσδεσή της στους σχεδιασμούς της Αυτοκρατορίας, ήταν επί Τεμέρ που η Βραζιλία πήρε μέρος σε ασκήσεις από κοινού με τον αμερικανικό στρατό λίγα χιλιόμετρα από τις ακτές της Βενεζουέλας [9].

Φυσικά, τα προβλήματα για την εργατική τάξη και τους καταπιεσμένους δεν ξεκίνησαν επί Τεμέρ, ούτε η Ρούσεφ και το Κόμμα των Εργατών είναι ακριβώς θύματα. Το αντίθετο, ήταν πρώτη η Ρούσεφ που όταν ξέσπασε η κρίση του 2014 πήρε μέτρα λιτότητας και απέτυχε να περιορίσει την ανεργία και την ακραία φτώχεια στηριζόμενη εν πολλοίς στην συνταγή της εξαγωγής πρώτων υλών και της πετρελαιοβιομηχανίας (με τις γνωστές της οδυνηρές διακυμάνσεις).

Ποιος είναι ο Μπολσονάρου και τι πρεσβεύει

Αυτό το μείγμα επιδείνωσης του βιοτικού επιπέδου, ακραίας καταστολής, κυβερνητικής διαφθοράς  και απαξίωσης του πολιτικού συστήματος έστρωσε το χαλί στον Μπολσονάρου και την ακροδεξιά παρέα του, που αποτελούν τον ορισμό της αστικής αντίδρασης. Μπορεί ο ίδιος να προβάλλει το προφίλ του ως αουτσάιντερ που δεν προέρχεται από πολιτικά τζάκια αλλά από μια οικογένεια με ταπεινά εισοδήματα, επιχειρώντας να δελεάσει τους ψηφοφόρους που απορρίπτουν το κατεστημένο πολιτικό σύστημα και την σύμφυτη με αυτό διαφθορά, όμως δεν πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός ότι δεν είναι καμιά νέα φυσιογνωμία που τώρα εμπλέκεται με την πολιτική αλλά υπήρξε βουλευτής των Χριστιανοδημοκρατών στην κάτω Βουλή επί 28 χρόνια, και μάλιστα μέχρι χτες θεωρούνταν γραφικός και απομονωμένος, με μηδενική επίδραση στην βραζιλιάνικη νομοθετική και πολιτική πραγματικότητα. Η πιο γνωστή του πολιτική πράξη ήταν όταν το 1987, κατά την μετάβαση από την στρατιωτική δικτατορία στην δημοκρατική διακυβέρνηση, πέτυχε να εκφράσει την δυσαρέσκεια (και να κερδίσει την εύνοια) των σκληροπυρηνικών στρατιωτικών διαμαρτυρόμενος για τους χαμηλούς μισθούς στο στρατό, γεγονός που τον «ηρωοποίησε», καθώς του κόστισε 15 μέρες στην φυλακή.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το προφίλ ηγέτη που ενσαρκώνει ο Μπολσονάρου, καθώς θυμίζει έντονα τον «χαρισματικό» Χίτλερ με την μυστικιστική σαγήνη και τον παραληρηματικό, ασυνάρτητο λόγο και ασφαλώς τον Τραμπ, με το απροκάλυπτα προκλητικό, ωμό και πολωτικό ύφος του. Κάθε εποχή έχει τους ηγέτες που της αξίζουν και στη σημερινή, που κυριαρχεί ο κανιβαλισμός και η ρητορική μίσους, οι ηγέτες που έχουν πέραση φαίνεται είναι καρικατούρες αυτού του φυράματος. Άλλωστε, δεν είναι μόνο οι πολιτικοί αναλυτές που τον παρομοιάζουν με τον Τραμπ, αλλά ο ίδιος επιδιώκει να χτίσει ένα προφίλ «Τραμπ των τροπικών» και δεν διστάζει να κοπιάρει στοιχεία της τακτικής του Τραμπ, πιστεύοντας ακριβώς ότι αυτή η φόρμουλα θα τον οδηγήσει στην νίκη και θα του εξασφαλίσει τον προεδρικό θώκο.

Μάλιστα, ο  πρώην υπεύθυνος για την πολιτική στρατηγική του Τραμπ, Στηβ Μπάνον, συμφώνησε να συνδράμει τον Μπολσονάρου. Υπενθυμίζουμε ότι κατά την μονοετή θητεία του ως σύμβουλος στρατηγικής του Τραμπ, ο Μπάνον άσκησε πιέσεις για πιο σκληρές μεταναστευτικές πολιτικές, όπως το διαβόητο τείχος στα σύνορα με το Μεξικό και η απαγόρευση εισόδου Μουσουλμάνων, που εγγράφονται στο πλαίσιο της λευκής- εθνικιστικής του ατζέντας, ενώ τώρα ετοιμάζεται να βοηθήσει την Μαρίν Λεπέν στην προεκλογική της καμπάνια.

Ο Μπολσονάρου είναι διαβόητος για τις εμπρηστικές, ανερυθρίαστες δηλώσεις που έχει κάνει κατά καιρούς που απηχούν τις μισογυνικές, ομοφοβικές του απόψεις και τα χρηστά οικογενειακά του ήθη (βλέπε απόψεις κατά της άμβλωσης). Σταχυολογώντας μερικές μόνο από τις πιο γλαφυρές, έχει δηλώσει ότι οι αστυνομικοί θα έπρεπε να έχουν την δικαιοδοσία να σκοτώνουν ανθρώπους που είναι ύποπτοι και ότι οι ακτιβιστές για τα δικαιώματα των ιθαγενών και το αίτημα για γη θα έπρεπε να θεωρούνται τρομοκράτες, ενώ οι εξαθλιωμένοι φτωχοί στις φαβέλες είναι για κείνον «χοντρά παράσιτα» που θα έπρεπε να στειρωθούν [10].

Όλη αυτή η αντιδραστική ρητορική μίσους πάει χέρι χέρι με τον πιο ασυγκράτητο εθνικισμό, όπως αντανακλάται στα συνθήματα «Η Βραζιλία πάνω από όλα, ο Θεός πάνω από όλους», ενώ δεν φείδεται δηλώσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης του τύπου «Μαζί θα ξαναχτίσουμε την Βραζιλία μας», «Να ξανακάνουμε την Βραζιλία μεγάλη! Ας ξανανιώσουμε περήφανοι για την πατρίδα μας και πάλι». Πολλές φορές έχει προβεί σε δηλώσεις θαυμασμού του Πινοσέτ (που το λάθος του ήταν ότι βασάνιζε μόνο αντί να σκοτώνει τους πολιτικούς του αντιπάλους) και έχει εκφράσει την νοσταλγία του για την περίοδο 1964- 1985, όταν η Βραζιλία ήταν υπό στρατιωτική δικτατορία. Μια άλλη φορά πάλι εξέφρασε τον θαυμασμό του για τον πρώην Πρόεδρο του Περού Φουτζιμόρι και την «υποδειγματική» χρήση του στρατού για την καταστολή της νομοθετικής και της δικαστικής εξουσίας. Επίσης τάσσεται υπέρ της θανατικής ποινής και των βασανιστηρίων.

Όλα αυτά κάνουν τα σεπτά αστικοδημοκρατικά δυτικά ΜΜΕ να σοκάρονται και να ανατριχιάζουν! Στην πραγματικότητα, δεν είναι παρά αυτό που συμβαίνει όταν αποκαλυφτούν πια τα όρια της αστικής δημοκρατίας και ο καπιταλισμός στο αποκορύφωμα της κρίσης του απολέσει το προσωπείο του «κράτους δικαίου» και το φύλλο συκής του «πλουραλισμού και της ανοχής και των δικαιωμάτων» και φανεί όπως είναι: αιμοσταγής και βάρβαρος.

Η επίσημη ιδεολογική ταυτότητα του κόμματος είναι ένα συνονθύλευμα συντηρητισμού, οικονομικού φιλελευθερισμού, στήριξης των ιδιωτικοποιήσεων και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, της αποκέντρωσης στην διακυβέρνηση και της περιορισμένης κυβέρνησης που θυμίζει το κράτος νυχτοφύλακα του κλασικού φιλελευθερισμού [11]. Το κόμμα είναι (εννοείται) ανοιχτά αντικομμουνιστικό και τα μέλη του απαγορεύεται να συνάπτουν συμμαχίες με αριστερά πολιτικά κόμματα [12]. Το αντικομμουνιστικό μένος εμποτίζει τον Μπολσονάρου που προειδοποιεί ότι «η Βραζιλία βρίσκεται στο χείλος μιας διεφθαρμένης, κομμουνιστικής αβύσσου και μπορεί να πάρει ένα μόνο από τα δύο μονοπάτια που ανοίγονται μπροστά της: Το ένα είναι το μονοπάτι που προτάσσει αυτός, της ανάπτυξης, της ελευθερίας, της οικογένειας, της χρηστότητας και της θεοσέβειας. Το άλλο είναι του Αντάντ: το μονοπάτι της “Βενεζουελοποίησης” και κλείνει λέγοντας ότι «δεν θα αφήσουν αυτού του είδους τους ανθρώπους» (δηλαδή το Κόμμα των Εργατών του Αντάντ) να ανακαταλάβουν το Παλάσιου ντου Πλανάουλτου, το Προεδρικό Μέγαρο.

Όσον αφορά την εξωτερική πολιτική, είναι υπέρμαχος της σύσφιξης σχέσεων με τις ΗΠΑ [13] και το Ισραήλ [14], μάλιστα έχει υποσχεθεί ότι όταν έρθει στα πράγματα θα κλείσει την πρεσβεία της Παλαιστίνης στη Μπραζίλια. Επιθυμεί την περαιτέρω επέκταση της συνεργασίας και του οικονομικού συντονισμού με τις ΗΠΑ. Ο ίδιος δηλώνει: «Είμαι θαυμαστής του σχεδίου του Τραμπ. Θέλει μια μεγάλη Αμερική, εγώ θέλω μια μεγάλη Βραζιλία» και τονίζει «Όπως ο Πρόεδρος Τραμπ, πιστεύουμε στο δίκαιο και ισορροπημένο διμερές εμπόριο, στις επενδύσεις στην άμυνα και στα ισχυρά σύνορα. Μαζί, η Βραζιλία και οι ΗΠΑ μπορούν να χειριστούν μερικά από τα πιο πιεστικά προβλήματα στο δυτικό ημισφαίριο- όπως την Βενεζουέλα». Στο ίδιο στυλ, άλλο ένα πεδίο όπου μπορεί να λάμψει η συνεργασία των δύο χωρών είναι «το φρενάρισμα της Κίνας που επιχειρεί να κερδίσει πάτημα οικονομικά και πολιτικά στο (δυτικό) ημισφαίριο». Πέρα από την ευθυγράμμιση με τον Τραμπ, ο Μπολσονάρου ανακοίνωσε την πρόθεσή του να αποσυρθεί από τις πολυμερείς συμφωνίες όπως η Συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή και το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.

Όσο για τις προεκλογικές υποσχέσεις του Μπολσονάρου για το ξεπέρασμα της οικονομικής κρίσης που σοβεί ήδη από το 2014 στην Βραζιλία, μάλλον αρκείται στην δαιμονοποίηση των προηγούμενων κυβερνήσεων του Κόμματος των Εργατών, πράγμα εξόχως βολικό, αφού έτσι μπορεί να εξαργυρώσει την φτωχοποίηση και την αγανάκτηση των πληττόμενων μικροαστικών στρωμάτων σε ψήφους. Tαυτόχρονα, υπόσχεται φοροαπαλλαγές στη μεσαία τάξη της χώρας και διεύρυνση οπλοκατοχής στους πανίσχυρους μεγαλογαιοκτήμονες που τροφοδοτούν τους διατροφικούς κολοσσούς, ενώ η εμμονή του στο σλόγκαν «τάξη & ασφάλεια» προμηνύει τα χειρότερα για το εργατικό κίνημα και τις διεκδικήσεις του.

Περιττό να πούμε πως η καμπάνια του Μπολσονάρο ήταν γεμάτη αντικομμουνισμό, εργασιακή τρομοκρατία, λατρεία των δυνάμεων ασφαλείας και ομοφοβία και πιέσεις από τους εργοδότες στους εργαζόμενους να στηρίξουν εκλογικά το PLS. Η καμπάνια του αν και απαλλαγμένη από τις παλαιότερες δηλώσεις στήριξης στην βραζιλιάνικη εικοσαετή χούντα στηρίχθηκε στην στήριξη ακροδεξιών παραστρατιωτικών οργανώσεων [9] και του ευαγγελικού λόμπι [10]. Ο Μπολσονάρου κατάφερε να αναδυθεί ακριβώς επειδή χαίρει της στήριξης των μεγαλογαιοκτημόνων στα χέρια των οποίων είναι συγκεντρωμένος ο πλούτος της Βραζιλίας, ενός από τους τρεις πυλώνες του λεγόμενου «BBB» (Βίβλος, Βόδι, Σφαίρα (ball15)). Ασφαλώς, ο στρατός είναι στο πλευρό του, όπως μαρτυρά η επιλογή του Αντόνιο Μουράου ως συνυποψηφίου, ο οποίος δεν δίστασε να δείξει την πρόθεση του στρατού να εκφράσει και έμπρακτα την στήριξη του στο πρόσωπο του Μπολσονάρου και με πραξικόπημα αν χρειαστεί. Τέλος, και το χρηματιστικό κεφάλαιο της χώρας χαιρέτισε τις θετικές για τον Μπολσονάρου δημοσκοπήσεις, χάρη στις οποίες είδε τις μετοχές να εκτινάσσονται.

Εκτός όμως από τους επιχειρηματίες και τους επενδυτές που έλκονται από τις υποσχέσεις του Μπολσονάρου για περικοπή των δημόσιων δαπανών και μείωση του χρέους μέσω ιδιωτικοποιήσεων, ποια είναι η «λαϊκή» εκλογική βάση του; Φαίνεται πως ο ακροδεξιός υποψήφιος απολαμβάνει ευρεία στήριξη κυρίως σε μεσαία και ανώτερα κοινωνικά στρώματα με υψηλά εισοδήματα και υψηλή μόρφωση που έχουν αγανακτήσει με την έκρηξη της εγκληματικότητας και τα σκάνδαλα διαφθοράς [16]. Επίσης, φαίνεται πως έχει έχει μεγαλύτερη απήχηση στους άντρες (άλλωστε οι γυναίκες ήταν που πρωτοστάτησαν στις διαδηλώσεις κατά του Μπολσονάρου με το σύνθημα EleNão) [17]. Καθώς προβάλλει ένα προφίλ αντικαθεστωτικού σταυροφόρου, κατορθώνει να ενσαρκώσει την εξέγερση εναντίον των πολιτικών ελίτ. Πολλοί χαιρετίζουν στο πρόσωπό του αυτό τον φορέα αλλαγής, εξυγίανσης και αποκατάστασης της τάξης και της ανάπτυξης – ακόμη και με την ωμή βία! Προφανώς οι ψηφοφόροι του είναι συντηρητικοί οι οποίοι συγκινούνται από την πυγμή με την οποία υπόσχεται να συντρίψει τα βδελύγματα που φταίνε για την ηθική, κοινωνική και οικονομική κατάρρευση της χώρας. Για την ακρίβεια, όσο πιο ριζοσπαστικός είναι ο αντιδραστικός του λόγος, τόσο μεγαλώνει η σαγήνη που ασκεί σε αυτό το ακροατήριο.

H κατάρρευση του παλαιοκομματισμού και το φαινόμενο Λούλα

Πρέπει να σημειωθεί ότι το Κόμμα των Εργατών δεν είναι άμοιρο ευθυνών  καθώς με την πολιτική διαταξικής συνεργασίας και συμφιλίωσης (όπως αποτυπώνεται και στην εκλογική συνεργασία και συγκυβέρνηση με τον Τεμέρ και το BDM) καλλιέργησε μικροαστικές αυταπάτες σε μεσαία στρώματα.  Δεδομένης μάλιστα της φθοράς του στον απόηχο των σκανδάλων διαφθοράς, της φυλάκισης του Λούλα αλλά και του εκφυλισμού της σοσιαλδημοκρατικής αντιπολίτευσης, ο Μπολσονάρου κατορθώνει να διεμβολίζει την εκλογική βάση και του PT καθώς εκφράζει μεγάλο μέρος της λαϊκής δυσαρέσκειας.

Ο Λούλα αποτέλεσε όχι μόνο την ελπίδα της ευρύτερης Αριστεράς για την ανάσχεση της δεξιάς αντεπίθεσης, αλλά της εργατικής τάξης και των αποκλεισμένων για μια επαναφορά στα προ κρίσης επίπεδα. Πριν το ξέσπασμα της κρίσης το Κόμμα των Εργατών έδωσε έμφαση στην σταθεροποίηση της οικονομίας και στην μείωση της φτώχειας καθώς και στην μείωση της ανισότητας εισοδημάτων (που ας σημειωθεί ότι είναι από τις υψηλότερες διεθνώς), μέσω αυξήσεων στους μισθούς και προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας όπως το περίφημο bolsa familia, επιτυγχάνοντας σε έναν βαθμό βελτίωση στην κοινωνική ένταξη στην Βραζιλία18. Πράγματι, κατά την περίοδο 2001 -2011, το ποσοστό του πληθυσμού που διαβιούσε σε συνθήκες φτώχειας μειώθηκε από 37.5% σε 20.9%, και αντίστοιχα το ποσοστό του πληθυσμού που διαβιούσε σε συνθήκες ακραίας φτώχειας έπεσε από 13.2% σε 6.1%. Ο αριθμός των εκτεθειμένων σε πείνα μειώθηκε από 22.8 σε 13.6 εκατομμύρια. Σημαντικό επίτευγμα ήταν επίσης η βελτίωση της πρόσβασης στην παιδεία. Ο Λούλα αντιπροσωπεύει την ανάμνηση τής –για τα δεδομένα της χώρας- καλύτερης περιόδου για τον κόσμο της εργασίας, τους μιγάδες, τους μαύρους, τις γυναίκες, την ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα. Για αρκετούς Βραζιλιάνους που μπόρεσαν να ξεφύγουν από τις φαβέλες είναι δευτερεύον το αν ο πρώην Πρόεδρος είναι διεφθαρμένος σε σχέση με το τι σήμαινε για αυτούς το να μπορέσουν να αισθανθούν επιτέλους πολίτες. Αυτή η έντονη ταύτιση των υποτελών τάξεων με το πρόσωπο του Λούλα συνιστά και τον λόγο που η απόσυρση της υποψηφιότητας του σήμανε την αρχή της πτώσης για το Κόμμα των Εργατών. Ο κομματικός διάδοχος Φερνάντο Αντάντ, οικονομολόγος, καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας  και πρώην δήμαρχος του Σάο Πάολο, δεν είναι το ίδιο αγαπητός ή αναγνωρίσιμος όσο ο Λούλα, μια προσωπικότητα – επιτομή των λαϊκών αγώνων για δημοκρατία και δικαιώματα.

Σε αυτή την προσπάθεια ανάσχεσης της υποψηφιότητας Λούλα (και της χαμένης ευκαιρίας που συνιστούσε μια επικράτησή του για την ελίτ της χώρας) το βαθύ κράτος της χώρας δεν έμεινε αμέτοχο. Πολύτιμες υπηρεσίες στην Δεξιά και την υποψηφιότητα Μπολσονάρο εν προκειμένω προσέφερε η δικαστική εξουσία. Μετά την παραπομπή και την καθαίρεση Ρούσεφ -χωρίς ωστόσο περαιτέρω στοιχεία ικανά να οδηγήσουν σε φυλάκιση- λίγες ημέρες πριν τις εκλογές ο Πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου Ντίαζ Τοφόλι σε μια απόφαση που στερείται νομιμότητας αρνήθηκε στον Λούλα το δικαίωμα να δώσει συνέντευξη μέσα από τις φυλακές [19], ανατρέποντας εντός ωρών την απόφαση άλλου δικαστή του ίδιου Δικαστηρίου. Ήταν το ίδιο Δικαστήριο (Supreme Federal Tribunal ή STF) που παρά τις παραινέσεις του ΟΗΕ για σεβασμό των πολιτικών δικαιωμάτων του Λούλα, αρνήθηκε στον τελευταίο το δικαίωμα της καθόδου στις εκλογές. Είναι φανερό πως ο δικαστής Τοφόλι, ο οποίος σε πρόσφατη συνέντευξή του χαρακτήρισε το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1964 «κίνημα», προσφέρει εξαιρετικές υπηρεσίες στην άρχουσα τάξη της χώρας στην προσπάθειά της να εμποδίσει το Κόμμα Των Εργατών να κερδίσει τις εκλογές. Είπαμε, αυτή τη φορά όλα τα χαρτιά είναι με το μέρος τους και δεν θα ρισκάρουν ούτε την πιθανότητα να ξαναδούν ακόμη και αυτή την ξεφτισμένη Κεντροαριστερά να κερδίζει εκλογές, θέτοντας σε κίνδυνο όσα έχουν κερδίσει σε βάρος των εργαζομένων.

Ένα άλλο στοιχείο που πρέπει να συγκρατήσουμε είναι η κατάρρευση της παραδοσιακής κεντροδεξιάς. Ενδεικτική ως προς τα παραπάνω είναι η σύγκριση των αποτελεσμάτων της εκλογικής αναμέτρησης του α΄ γύρου της 7 Οκτώβρη [20] με τα αντίστοιχα των εκλογών του 2014 [21]. Επιβεβαιώνει την μετακίνηση μεγάλης μερίδας ψηφοφόρων από το παραδοσιακά σοσιαλφιλελεύθερο PSDB προς το PLS. Σημειωτέον ότι ο Αλκμίν είναι ο αγαπημένος του πολιτικού και οικονομικού κατεστημένου, με την εύνοια της μπουρζουαζίας του Σάο Πάολο και των σπεκουλαδόρων του χρηματιστηρίου, ο οποίος αντιπροσωπεύει την ιστορική ηγεσία της  αντιπολίτευσης απέναντι στο PT και διαθέτει την πλειοψηφία στην κάτω Βουλή χάρη στην οποία λαμβάνει την μερίδα του λέοντος στις χρηματοδοτήσεις για την πολιτική του καμπάνια και σχεδόν τον μισό χρόνο τηλεοπτικής πολιτικής διαφήμισης. Πράγματι, ενώ στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του 2014 το PSDB με υποψήφιο τον Νέβες είχε συγκεντρώσει 33%, ο Αλκμίν, ο οποίος στήριξε τις μεταρρυθμίσεις Τεμέρ, πράγμα που προφανώς του κόστισε σε ψήφους, στις 7 Οκτώβρη δεν κατάφερε να πάρει παρά 4,76%, με αποτέλεσμα να προσδεθεί στον Μπολσονάρου και να δηλώσει την στήριξή του στον δεύτερο γύρο [22].

Από την άλλη, το PMDB, παραδοσιακό  κόμμα της κεντροδεξιάς, ενώ στις εκλογές του 2014 είχε κατέβει με τον Τεμέρ σε εκλογικό συνασπισμό με το PT και είχαν από κοινού αποσπάσει 41%, σε αυτές τις εκλογές -και με την ονομασία του BDM- και με ηγέτη τον Μεϊρέγιες πήρε μόλις 1,2%, γεγονός που ελάχιστα μας ξαφνιάζει αν σκεφτούμε πόσο λαομίσητος κατέστη ο προηγούμενος ηγέτης του κόμματος Τεμέρ με τις αντιλαϊκές μεταρρυθμίσεις που επέβαλε. Πρέπει να επισημάνουμε και την δημιουργία νέων δεξιών κομμάτων, όπως το Partido Novo τα οποία πιθανόν απορρόφησαν κάποιους ψηφοφόρους με δεξιά πολιτική ταυτότητα, συμβάλλοντας έτσι περαιτέρω στην αποδυνάμωση του BDM. Εντυπωσιακή είναι και η ελεύθερη πτώση της Marina Silva, η οποία από 21% που πήρε το 2014 με το PSB, έπεσε στο 1% κατεβαίνοντας στις 7 Οκτώβρη με το Sustainability Network. Η συσπείρωση συντηρητικών ψηφοφόρων των κατώτερων λαϊκών στρωμάτων, των ολιγαρχών των media και του αγροτοδιατροφικού τομέα και των σωμάτων ασφαλείας γύρω από το πρόσωπο του Μπολσονάρου δεν άφησε χώρο για την παραδοσιακή Δεξιά, ειδικά σε μια περίοδο που η πτώση του PT λειτουργεί στην προοπτική επανακατάληψης της εξουσίας.

Τι σημαίνει μια νίκη Μπολσονάρου

Εάν επιχειρήσουμε μια πολιτική ανάλυση βασισμένοι στην γεωγραφική απεικόνιση των εκλογικών αποτελεσμάτων του πρώτου γύρου στην Βραζιλία [23], εύκολα διαπιστώνουμε ότι ο Μπολσονάρου επικράτησε στις 17 από τις 27 πολιτείες και κυρίως στο νότο (σαρώνοντας στη Σάντα Καταρίνα με 66%) και στα κεντροδυτικά (Ντιστρίτο Φεντεράλ 58%), στα μεγάλα αστικά κέντρα και στις πολιτείες της οικονομικής ολιγαρχίας, στο Ρίο ντε Τζανέιρο (60%) και στο Σάο Πάολο (53%). Από την άλλη ο Αντάντ εξασφάλισε σχεδόν το 60% των ψήφων στην Πολιτεία Μπαΐα, που έχει τον μεγαλύτερο πληθυσμό στο βορειοανατολικό τμήμα της χώρας και τον τέταρτο υψηλότερο σε εθνικό επίπεδο [24]. Στις βορειοανατολικές πολιτείες το PT και η αριστερά έχει παραδοσιακά ερείσματα (βλέπε και επικράτηση Γκόμες με το PDT στην βορειοανατολική Ceará με 41%), καθώς είναι η πιο φτωχή περιοχή της χώρας. Πάντως, τόσο το PDT του Σίρο Γκόμες όσο και το PSOL του Γκιγιέρμε Μπούλος δήλωσαν την στήριξή τους στον Αντάντ για τον δεύτερο γύρο.

Όλες αυτές οι εξελίξεις που συνιστούν το πλαίσιο στο οποίο εγγράφεται η έκρηξη δημοτικότητας του Μπολσονάρου δεν είναι παρά η συνέχεια του πραξικοπήματος που λαμβάνει χώρα στην Βραζιλία ήδη από την αποπομπή της Ρούσεφ και την φυλάκιση του Λούλα. Τα γεγονότα αυτά δεν μπορούν να ειδωθούν αποκομμένα από την διεθνή πολιτική του ιμπεριαλισμού, που προκάλεσε κατά συρροή πραξικοπήματα όπως αυτό στην Ονδούρα το 2009 και στην Παραγουάη το 2012. Εντάσσονται μάλιστα σε μια γενικότερη στροφή προς τα (ακρο)δεξιά που συντελείται όχι μόνο στην Λατινική Αμερική, αλλά παγκοσμίως. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του υιού Μπολσονάρου, ο οποίος ακολουθεί πιστά την οικογενειακή παράδοση και εκλέχτηκε Γερουσιαστής, σύμφωνα με την οποία αναγνωρίζουν τον εαυτό τους ως μέρος ενός «διεθνούς κινήματος» που συμπεριλαμβάνει τον Γκερτ Βίλντερς και την Μαρίν Λεπέν, καθώς και τον Ντόναλντ Τραμπ.

Κάπου εδώ στεκόμαστε με απορία και απογοήτευση, βλέποντας ηγέτες κοινωνικών κινημάτων με αναφορά στον Μαρξισμό σαν το Κίνημα Ακτημόνων, να υποτιμούν  την απειλή που συνιστά μια νίκη Μπολσονάρου, υποβαθμίζοντάς την σε μια αποδοκιμασία των παλιών πολιτικών επί το συντηρητικότερο [25]. Αν και δεν φαίνεται να πληροί τα κριτήρια του φασισμού όπως τον έχουμε στο μυαλό μας από την ευρωπαϊκή εμπειρία του Μεσοπολέμου (δηλαδή τα τάγματα εφόδου ως συνέπεια ενός μαύρου μαζικού κινήματος), η επικράτηση Μπολσονάρου στον πρώτο γύρο φαίνεται να έχει ανοίξει την όρεξη σε κάθε φασιστικό κατακάθι.  Συμμορία νεοναζί υποστηρικτών του Μπολσονάρο χαράζει σβάστικα σε 19χρονη που φοράει μπλούζα με το σύνθημα #Elenao, γνωστός δάσκαλος καποέιρα και αντιφασίστας δολοφονείται μετά από συγκέντρωση υπέρ του Αντάντ, ενώ τρανς τραγουδίστρια δέχεται επίθεση στο Ρίο από αγνώστους που φώναζαν «πως ο Μπολσονάρου θα καθαρίσει τη βρώμα από τους δρόμους» [26].

Κι όμως ο Ζοάο Πέντρο Στέντιλε μας λέει «πως δεν υπάρχει λόγος να απελπιζόμαστε στην περίπτωση μιας κυβέρνησης υπό τον Μπολσονάρου. Το αντίθετο! Θα πρέπει να δυναμώσουμε τη δουλειά μας στη βάση, την ιδεολογική δουλειά». Είναι να απορείς με το ότι αυτά λέγονται από στέλεχος αριστερού κινήματος ο οποίος καθησυχάζει για το ότι όσοι ψηφίζουν Μπολσονάρου δεν συμφωνούν με τις πιο επιθετικές του απόψεις. Ησυχάσαμε τώρα! Δηλαδή συμφωνούν μόνο με το 50 ή 60% του προγράμματός του και αυτό θα πρέπει να μας κάνει αισιόδοξους; Λέει κάτι αυτό για όσους από την επόμενη μιας Προεδρίας Μπολσονάρου θα φοβούνται την κάθε φασιστική συμμορία ή τον μπάτσο-σερίφη; Ευτυχώς η συντριπτική πλειοψηφία της βραζιλιάνικης Αριστεράς δεν κινείται στο ίδιο πνεύμα, προφανώς γιατί καταλαβαίνει τι την περιμένει για την επόμενη τετραετία.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι αν κερδίσει τις εκλογές ο Μπολσονάρου, τότε ο συσχετισμός που διαμορφώνεται θα είναι εξαιρετικά δυσμενής για τον κόσμο της εργασίας και τις δυνάμεις της Αριστεράς, σε επίπεδο Βραζιλίας και Λατινικής Αμερικής. Ήδη υφαίνονται οι δεσμοί του Μπολσονάρου με άλλες ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις στην Λατινική, όπως φαίνεται από τις επαφές και την στήριξη   του Μπολσονάρου στον ακροδεξιό συνασπισμό SLP στην Βολιβία με σκοπό εμποδίσουν τον Μοράλες να ξαναθέσει υποψηφιότητα για θητεία το 2019 [27]. Ήδη είναι δεδομένη η στήριξη από Πινιέρα [28], μετά δε τον εκλογικό του θρίαμβο και ο Μάκρι απρόθυμα εκδηλώνει την συμπάθειά του [29].Οι πιέσεις προς την Βενεζουέλα είναι αυτονόητες αλλά και εντός της Βραζιλίας, ο Μπολσονάρου πόλωσε τους υποστηρικτές του κατά την διάρκεια της προεκλογικής του καμπάνιας λέγοντας ότι οι αριστεροί πρέπει να τουφεκιστούν [30].

Η μάχη με το ένα ή άλλο σενάριο περνάει μέσα από τον δρόμο ενός ενιαίου μετώπου πάλης που θα ανοίξει δρόμους πέρα από την ταξική συμφιλίωση που πρεσβεύει το Κόμμα των Εργατών, και την φιλελεύθερη ιμπεριαλιστική ελεημοσύνη του Δημοκρατικού Κόμματος των ΗΠΑ και της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας στην οποία στρέφει το βλέμμα για διεθνή στήριξη. Ας ελπίσουμε αρχικά πως οι προβλέψεις θα διαψευστούν και ο Αντάντ θα κερδίσει τον δεύτερο γύρο των εκλογών. Ωστόσο, η Αριστερά και το εργατικό κίνημα θα πρέπει να  προετοιμασμένοι για το χειρότερο σενάριο, αυτό δηλαδή μιας Βραζιλίας με Πρόεδρο έναν ακροδεξιό Καίσαρα που έχει στο πρόγραμμά του ό,τι χειρότερο για τις υποτελείς τάξεις.

_____________________________________

Πηγές

1, https://www.theguardian.com/world/2018/sep/01/brazilian-court-bars-lula-from-presidential-election

2, https://www.everycrsreport.com/reports/IN10976.html

3, https://www.globalresearch.ca/brazils-new-president-michel-temer-is-a-us-intelligence-asset/5525098

4, https://www.theguardian.com/world/2016/dec/13/brazil-approves-social-spending-freeze-austerity-package

5, https://www.reuters.com/article/us-brazil-corruption-idUSKCN10I01X

6, https://www.cnbc.com/2017/06/26/brazil-president-michel-temer-charged-with-corruption.html

7,https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-02-16/brazil-military-takes-control-of-rio-de-janeiro-public-security

8,https://www.telesurtv.net/english/news/Brazilian-Soldier-Kills-Civilian-in-Rios-Favela-Stirs-Protest-20180513-0015.html

9, https://www.reuters.com/article/us-brazil-usa-military/u-s-military-joins-brazil-army-exercises-in-amazon-idUSKBN1D8347

10, https://www.opovo.com.br/noticias/politica/2018/06/bolsonaro-defendeu-esterilizacao-como-forma-de-combater-miseria-e-crim.html

11, Em que acreditamos: conservadorismo, liberalismo económico, privatizaciones, iniciativa privada, decentralizacion, gobierno limitado,

12, https://www.psl.org.br/ 5 https://www.psl.org.br/

13, Wierson, Arick (October 7, 2018). «Will Brazil’s Jair Bolsonaro Become Trump’s New Best Friend?». The Observer. Retrieved October 11, 2018.

14,Staff (October 6, 2018). «Brazil’s Workers’ Party likens pro-Israel presidential front-runner to Hitler». The Times of Israel. Retrieved October 11, 2018.

15, http://www.iefimerida.gr/news/450379/epistrefei-o-thymomenos-leykos-andras-giati-saronei-i-akrodexia-sti-vrazilia#ixzz5TkgS2zyl

16, http://www.timesofisrael.com/brazils-workers-party-likens-pro-israel-presidential-front-runner-to-hitler/

17, https://www.as-coa.org/articles/poll-tracker-brazils-2018-presidential-election

18, https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2013/nov/05/bolsa-familia-brazil-cash-transfer-system

19, https://www.liberationnews.org/brazils-highest-court-tears-up-constitution/

20, https://en.wikipedia.org/wiki/Brazilian_general_election,_2018

21, https://en.wikipedia.org/wiki/Brazilian_general_election,_2014  

22, https://oglobo.globo.com/brasil/vicedealckmindeclaraapoiobolsonaronosegundoturno-23140458

23 ,https://especiais.g1.globo.com/politica/eleicoes/2018/apuracaoestadopresidente/

24, https://www.cnn.gr/news/kosmos/story/149848/proedrikes-ekloges-sti-vrazilia-aixmes-gia-notheia-kai-anodos-tis-akrodexias

25,https://www.globalresearch.ca/round-two-of-the-brazilian-election-interview-with-joao-pedro-stedile-of-the-landless-workers-movement-mst/5656701

26, https://www.bbc.com/news/world-latin-america-45829440

27, https://www.telesurtv.net/english/news/Bolsonaro-Supports-Bolivias-Right-Wing-Anti-Morales-Coalition-20181008-0010.html

28, http://www.portaltnu.com.uy/video.php?vid=5001

29, https://www.perfil.com/noticias/columnistas/macri-bolsonaro-una-incomoda-alianza.phtml

30, https://g1.globo.com/politica/eleicoes/2018/noticia/2018/09/05/pgr-pede-a-bolsonaro-para-explicar-declaracao-sobre-fuzilar-a-petralhada.ghtml

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s