Σημειώσεις για το Έθνος των Ελλήνων το Ιερό

makedonomaxoi

Leon Kokotas για το avantgarde

I.

Μόνο τρελοί ή ηλίθιοι μπορούν να ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχουν έθνη. Αν αφαιρέσουμε από το λεξιλόγιο την λέξη «έθνος», η ιστορία του κόσμου για τους τελευταίους 3 αιώνες τουλάχιστον σταματά να έχει νόημα.

Τα έθνη με την ιστορική τους σημασία, δηλαδή ως έθνη-κράτη, είναι το ιστορικό εργαλείο μετάβασης από τα Παλαιά Καθεστώτα στον κόσμο της αστικής τάξης. Η ίδια η ιστορία της Ευρώπης, για τον 19ο αιώνα τουλάχιστον [1], είναι σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα η ιστορία των εθνικών αγώνων. Το ένα στρατόπεδο μέσα σε αυτούς τους αγώνες είναι η δική μας μεριά, δηλαδή η επιθυμία των υποτελών για ελευθερία, ισότητα και δικαιοσύνη που την βρίσκουμε αποτυπωμένη σε κάθε εθνικό πολιτικό πρόγραμμα.

ΙΙ.

Οι εθνικοί αγώνες της περιόδου που αναφέρω, που είναι επαναστάσεις, δεν αποκλείουν αλλά συμπεριλαμβάνουν, πράγμα που είναι προφανές στα γραπτά των μεγάλων επαναστατών της εποχής, όπως ο Ρήγας για παράδειγμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ένα «κρίσιμο υπόστρωμα», μια κοινωνική και πολιτισμική βάση στην οποία εδράζεται το επιτελείο που εγχειρεί την επανάσταση. Δεν είναι όμως αυτό το «υπόστρωμα» πολιτισμού, δικτύων εξουσίας και πατρωνίας, παραπόνων κλπ που ενοποιεί σαν εγχείρημα την επαναστατική διαδικασία, αλλά η δεύτερη, που έρχεται να αποσαρθρώσει τον πολιτικό συσχετισμό και τον κοινωνικό ιστό, στοιχίζοντας και αποσαφηνίζοντας το πρώτο.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Ε. Σκοπετέα [2], σχολιάζοντας τη διαφορά ανάμεσα στην ελληνική και την σερβική επανάσταση, υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην επαγγελία μιας γενικευμένης βαλκανικής επανάστασης και στην ανταρσία στο πασαλίκι του Βελιγραδίου. Παρ’ όλα αυτά οι ομοιότητες είναι προφανείς και, αν αντιπαραβάλουμε την ραγδαία διεύρυνση του σερβικού προγράμματος ως αποτέλεσμα που προέκυψε από το πεδίο της μάχης – από την ανταρσία στην καθολική απελευθέρωση – με την συρρίκνωση της ελληνικής επανάστασης στον ελλαδικό χώρο, θα οδηγηθούμε στο συμπέρασμα ότι πρόκειται περί της αντίστροφης πορείας των δυο εθνικών προγραμμάτων. Εκεί που οι Σέρβοι αγωνιστές ανακαλύπτουν τις δυνατότητες τους, οι Έλληνες αγωνιστές φαίνεται να τις εξαντλούν.

Ένα είναι το χαρακτηριστικό που καθορίζει τόσο την επικράτεια του νέου κράτους, όσο και την ιδιότητα του πολίτη. Αυτό το χαρακτηριστικό είναι η συμμετοχή στην εξέγερση και οι πολίτες του νέου κράτους δεν είναι άλλοι από τους «συντρόφους στα όπλα». Η καρμπονάρικη συνείδηση αποτυπώνεται τόσο στο Σύνταγμα της Τροιζήνας, όσο και στην συζήτηση της Εθνοσυνέλευσης του 1844. «Επαρχίαι της Ελλάδος είναι, όσαι έλαβον και θα λάβωσι τα όπλα κατά της Οθωμανικής δυναστείας» [3]. Αν θέλει λοιπόν κάποιος να τοποθετηθεί για το «έτος ένα» της συγκρότησης του ελληνικού έθνους πρέπει να λάβει σοβαρά υπ’ όψη τον χρόνο και τον τρόπο που διατύπωσαν το πρόγραμμά τους αυτοί που το τόλμησαν.

III.

Πλανάται βέβαια ένα ερώτημα, αναφορικά με την σχέση που έχει το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον της εθνογέννεσης· την σχέση δηλαδή που έχει το αποτέλεσμα, με τις αντικειμενικές και τις υποκειμενικές συνθήκες και, κυρίως, αν υπάρχει μια ιστορική νομοτέλεια που προκαθορίζει με έναν τρόπο το αποτέλεσμα ή αν όλα αυτά τελικά είναι μια ατέρμονη συζήτηση επί των ενδεχομένων.

H συζήτηση αυτή είναι σημαντική μια που ο «πρώτος» που «έρχεται από πολύ παλιά» φαίνεται να θεμελιώνει αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα επί του εδάφους μιας περιοχής, εγείροντας ταυτόχρονα και «πολιτισμικό δικαίωμα». Αν ο τρόπος που εκλαμβάνεται η υπόθεσης των εξεγερμένων -υπόθεση που συνδέει τους ανθρώπους με το έδαφος και τον πολιτισμό μιας περιοχής- μπορεί να τους αποσπά από τον κόσμο των «βάρβαρων» εθνών, εντάσσοντάς τους εναλλακτικά στον πολιτισμένο κόσμο της χριστιανικής Ευρώπης μέσω της κλασσικής αρχαιότητας, τότε η υπόθεσή τους μπορεί να προκαλεί τη διεθνή συγκίνηση. Οι μορφωμένες ελίτ της Ευρώπης αναγνωρίζουν σε αυτή την επίκληση τον εαυτό τους, μέσα από τα μαθήματα των Αρχαίων Ελληνικών και του Θουκυδίδη που διδάχτηκαν στο Cambridge. H χριστιανική Ευρώπη του Θωμά του Ακινάτη ριγεί από συγκίνηση μπροστά στα πάθη της γης του Αριστοτέλη.

Η θεωρία της «κατασκευής των εθνών» αποδομεί αυτόν ακριβώς τον μυθοπλαστικό τρόπο σκέψης, την αντίληψη της ιστορίας σαν ευθύγραμμη κατασκευή, τη νομοτέλεια σαν αυθαιρεσία στην ιστορία. Δεν ισχυρίζεται ότι τα έθνη είναι μια αυθαίρετη κατασκευή, ένας υποκειμενισμός, ότι συγκροτούνται πάνω σε κάποια «μαύρη τρύπα» της ιστορίας, ισχυρίζεται ακριβώς το αντίθετο. Περιγράφει «καταστάσεις εξαίρεσης» στην ιστορία που μέσα από τον συνολικό μετασχηματισμό των «υλικών» του παλιού κόσμου προκύπτει ο νέος κόσμος, στην περίπτωσή μας τα έθνη-κράτη. Οι λέξεις και οι πράξεις έχουν το νόημα της εποχής τους και όχι το νόημα που θα τους αποδώσει καιρό μετά το κράτος μέσω της γραφειοκρατίας, του στρατού, της μαζικής εκπαίδευσης και του Πανεπιστημίου, των ιδεολογικών μηχανισμών του κράτους και της οικονομίας. Το κράτος είναι αυτό που συνθέτει αυτή την άρρητη γραμμή που συνδέει σε ένα συνεχές το παρελθόν με το παρόν, και μέσω του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη το κάνει τελικά να κοιτάζει και προς το μέλλον. Αυτή την συνέχεια είναι που περιγράφει ο Μπ. Άντερσον ως «Φαντασιακή κοινότητα». [4]

Ας δούμε μέσα από ένα παράδειγμα που παραθέτει ο Michael Herzfeld [5] πόσο αυθαίρετα και προβληματικά μπορεί να συνδέεται σε ένα σενάριο εθνογέννεσης -από τους οπαδούς του «συντελεσμένου έθνους» που έρχεται από μακριά- η λογιοσύνη της κλασσικής αρχαιότητας με το καρμπονάρικο επαναστατικό πνεύμα. Ο Ούγος Φώσκολος ήταν ένας Ιταλός «ελληνιστής» και η κλίση του προς την Ελλάδα ήταν φιλολογική και αρχαιοδιφική. Ο κλασικισμός του ήταν «λογοτεχνικός» και όχι «πατριωτικός». Τον Φώσκολο επισκέφθηκε ο καρμπονάρος κόμης Σαλβατόρε Σανταρόζα, στο δρόμο του για την Ελλάδα, όπου πήγαινε να πολεμήσει για την ελληνική υπόθεση, θέλοντας να τον ρωτήσει αν επιθυμεί τίποτε για την Ελλάδα. Τον καιρό εκείνο ο Φώσκολος καταπιανόταν με την μετάφραση του Ομήρου και η απάντησή του ήταν η εξής: «Άκου αυτούς τους στίχους του Ομήρου και πες μου αν σου αρέσουν». Η απάντηση του Φώσκολου πλήγωσε τον Σανταρόζα. Τον Σανταρόζα εξίσου πλήγωσε η απρόθυμη υποδοχή των Ελλήνων τον Μάιο του 1825 και ο ίδιος βρήκε έναν άθλιο και άδικο θάνατο στα χέρια των Οθωμανών σε μια σπηλιά κοντά στην Σφακτηρία.

IV.

Είναι λοιπόν η υπόθεση του σχηματισμού του ελληνικού έθνους η υπόθεση ενός «συντελεσμένου έθνους», δηλαδή όπως το διατυπώνει ο Ν. Σβορώνος «η κατακλείδα μιας σειράς σχηματισμών που βγαίνει ο ένας από τον άλλον σε μια συνεχή εξελικτική διαλεκτική πορεία…»; [6] Τελικά ο Ελληνισμός που είναι το υποκείμενο αυτής της κίνησης, φτάνει σε ένα στάδιο καθαρότητας μιας εθνικής συνείδησης και στην ιδιαίτερη φυσιογνωμία του Νεότερου Ελληνισμού ως σχηματισμένο έθνος; Χοντρικά, το σχήμα του Ν. Σβορώνου είναι γνωστό και παλιό. Για τα ελληνικά πράγματα συστήθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα από αυτούς -Ζαμπέλιος και Παπαρρηγόπουλος- που κλήθηκαν να αφηγηθούν συγκροτημένα την τρισχιλιετή παρουσία του ελληνισμού, από αυτούς δηλαδή που κλήθηκαν από το ελληνικό κράτος να συγγράψουν την επίσημη νεοελληνική ιστορία.

 Όπως αναφέρει ο Νίκος Σιγάλας [7] η ιστορία τους απέδιδε τον ελληνισμό σε ένα συνεκτικό σύστημα ιστορικών νόμων. Η αρχική ιδέα είναι του Droysen που ιδιοποιείται τη χεγκελιανή «συνέχεια του πνεύματος» -βασισμένη στην ταυτότητα των διαδοχικών μορφών του που εξασφαλίζει η έννοα της «μετάβασης-διατήρησης»- για να αποδείξει την συνέχεια του ελληνικού πνεύματος και κατ’ επέκταση του ελληνικού έθνους μετά την μάχη της Χαιρώνειας. Αυτή η «μετάβαση-διατήρηση»είναι το χεγκελιανό εργαλείο για την ερμηνεία της ιστορίας και αυτό που λέει είναι ότι σε κάθε του διαφορετική εκδήλωση το πνεύμα δεν αλλοτριώνεται, αλλά εξελίσσεται και ολοκληρώνεται, παραμένοντας θεμελιακά το ίδιο. Έτσι η τρισχιλιετής ιστορία των Ελλήνων είναι η ιστορία του ελληνικού πνεύματος και η ιστορία του ελληνισμού είναι η παγκόσμια ιστορία του πνεύματος. Ο Παπαρρηγόπουλος δένει, γεμίζοντας με γεγονότα το σχήμα των Drοysen-Ζαμπέλιου, χρησιμοποιώντας ως όχημα της μετάβασης τον «Χριστιανικό ελληνισμό», δένοντας το εθνικό εγχείρημα με το αυτοκρατορικό παρελθόν της ρωμιοσύνης.

Το σχήμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά βούληση, για να φτάσουμε στο τελικό συμπέρασμα του Ν. Σβορώνου: «Έτσι το νέο Ελληνικό Έθνος καθ’ όλο αυτό το μακροχρόνιο διάστημα από την εμφάνιση των πρώτων σημείων της εθνικής του συνείδησης ώς τον μεγάλο σταθμό που αποτελεί η εθνική του επανάσταση, κατόρθωσε βέβαια να συλλάβει και να εμβαθύνει ώς ένα σημείο τα διάφορα στοιχεία που το δημιούργησαν και το συνέχουν: αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, χριστιανικό ορθόδοξο και αυτοκρατορικό Βυζάντιο, την ιδιαίτερη λαϊκή του παράδοση και τον ρόλο της στη δημιουργία ενός ενιαίου εθνικού πολιτισμού, τη σημασία της ένταξής τους στο ενιαίο ρεύμα του ευρωπαϊκού πολιτισμού». [8]

 V.

Κάθε επανάσταση είναι βίαια ρήξη με το παρελθόν αλλά ταυτόχρονα είναι και ο μετασχηματισμός του εαυτού της σε αυτό που δεν είχε καν διανοηθεί. Η ελληνική επανάσταση συγκρούστηκε με το Οθωμανικό κράτος, σε μια περίοδο κρίσης του Ανατολικού Ζητήματος σε έναν κόσμο εχθρικό απέναντι στην ίδια την ιδέα της επανάστασης, μετά και την ήττα του Ναπολέοντα, στον κόσμο της Ιεράς Συμμαχίας. Αυτά που καθόρισαν τον σχηματισμό του έθνους, τουλάχιστον κατά το «έτος ένα», ήταν αυτά που φαίνονταν να επιβιώνουν της σύγκρουσης ή αυτά στα οποία αναγκάστηκαν να μετασχηματιστούν μετά την προσαρμογή της επανάστασης στο δύσκολο Διεθνές περιβάλλον. Ο Γιακωβινισμός ηττάται. Βεβαίως παραμένουν, οι προσαρμοσμένες στον ρεαλισμό και στο state building -περιβάλλον της ήττας της ίδιας- ιδέες της γαλλικής επανάστασης, υπάρχει η «περιρρέουσα ατμόσφαιρα» του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, τα γλωσσικά δίκτυα, ο Βαλκάνιος Χριστιανός Ορθόδοξος έμπορος, η Θρησκεία και η Χριστιανική παράδοση, τα πελατειακά δίκτυα, οι επιθυμίες, τα παράπονα και τα εγχειρήματα των «από τα κάτω». Κυρίως όμως είναι η «οικουμενικότητα» του επαναστατικού προγράμματος η οποία ηττάται στη διάρκεια του αγώνα και περιορίζεται εδαφικά, και τελικά συνθηκολογεί με την «οικουμενικότητα» της Ευρώπης με έναν τρόπο που διαμορφώνει αργότερα την ιδιοσυστασία του έθνους. Το «ευρωπαϊκό» είναι, στο βαθύτερο νόημα του, «το ελληνικό».

Αν αυτό είναι το πρώτο συγκροτητικό στοιχείο της εθνικής ταυτότητας, μετά το «έτος ένα», μετά την εγκατάλειψη του Καρμποναρισμού και τη ναυμαχία στο Ναυαρίνο, το δεύτερο είναι αυτό που περιγράφει εύστοχα και διεξοδικά η Ε. Σκοπετέα ως «Οι Έλληνες και οι εχθροί τους». [9] Το εθνικό πολιτικό πρόγραμμα, η γεωγραφία και ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα κράτη της περιοχής, τα δάνεια, ο κόσμος της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού αργότερα, το «αλύτρωτο» ή «ανεκπλήρωτο» της ελληνικής οικουμενικότητας, όλα αυτά τα υλικά είναι που τελικά διαμορφώνουν τις ανάγκες της εθνικής ταυτότητας. Από το «Ελληνο-Αλβανικό Βασίλειο» στην «Ελληνο-Οθωμανική Αυτοκρατορία» και το μίσος για τους Σλάβους, οι επιλογές της εξωτερικής πολιτικής, που πολλές φορές στη διάρκεια του 19ου αιώνα είναι «από τα κάτω» [10], όλα αυτά συνδιαμορφώνουν τον εθνικό χαρακτήρα. Τίποτε δεν κληρονομήθηκε, όλα τα υλικά του παρελθόντος μετασχηματίστηκαν, ξαναπλάστηκαν με φωτιά και ατσάλι τον 19ο και στις αρχές του 20ου αιώνα μέσα από την περιπέτεια της Μεγάλης Ιδέας.

Η Ελλάδα των Πρωτοκόλλων του Λονδίνου δεν ήταν ούτε εδαφικά, ούτε πληθυσμιακά, ούτε ιδεολογικά και, κυρίως από την άποψη των επιτευγμάτων σε ήσσονα θέση από την Ελλάδα του 1930. Οι ελίτ της χώρας συγκρούστηκαν διαπραγματευόμενες την ένταξη της χώρας και τη θέση της στο Διεθνές και το Τοπικό πλαίσιο και μπορούμε να πούμε ότι στα τέλη της δεκαετίας του ’30 η ατζέντα των «εθνικών θεμάτων», δηλαδή ο κατάλογος του «ελληνικού αλυτρωτισμού», είχε οριστικοποιηθεί και ήταν αυτός που παραμένει και σήμερα. Αν εξαιρέσουμε τα Δωδεκάνησα που «ενώθηκαν» με την Ελλάδα με την συνθήκη των Παρισίων το 1947 και την «στιγμιαία πρόταση» του Τσουδερού για τον αποικισμό της Λιβύης στη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής, τα «εθνικά ζητήματα» είναι η Βόρειος Ήπειρος και η Κύπρος. Τα υπόλοιπα είτε προέκυψαν ως επακόλουθα του χάρτη της Ευρώπης που άλλαξε μετά το 1990, είτε μπορούν να ειδωθούν ως προσαρτήματα της διαπραγμάτευσης για το Κυπριακό. Φαντάζομαι ότι δεν μπορούμε να θεωρήσουμε τυχαίο το γεγονός ότι στο Σύνταγμα των Ελλήνων το «έθνος» -τον 19ο αιώνα που υπήρχαν οι εκκρεμότητες με την ανασύσταση της Αυτοκρατορίας στη θέση του «έθνους» μπορεί να έμπαινε το «γένος»- δεν ταυτίζεται με το πολιτικό σώμα εντός της δοσμένης επικράτειας, τα όρια της οποίας, όπως ορίζει το Σύνταγμα, μπορεί να μεταβληθούν με νόμο του κράτους.

VI.

Μπορεί να ήταν τρεις οι δυνάμεις που ναυμάχησαν προκειμένου να σωθεί η επανάσταση, από την σύστασή του όμως το Ελληνικό Βασίλειο ήταν τμήμα της Δύσης. Για την ακρίβεια έμαθε με τον σκληρό τρόπο να είναι τμήμα της Δύσης, να προσαρμόζει το αλυτρωτικό του πρόγραμμα στις ανάγκες της Δύσης και πιο συγκεκριμένα της δύναμης που ήταν ηγεμονικά η Δύση τον 19ο αιώνα, δηλαδή της Μ.Βρετανίας. Η χώρα υπέφερε και η εθνική υπερηφάνεια ταπεινώθηκε με τα «Παρκερικά» και την «υπόθεση Πατσίφικο», έμαθε όμως με τον σκληρό τρόπο να διαπραγματεύεται τη διεθνή της θέση με δυτικό τρόπο και, ακόμη και στην περίπτωση της ήττας σε έναν πόλεμο που δεν ήταν ακριβώς η επιλογή του ηγεμόνα και εισέπραττε την ήττα (πόλεμος του 1897), οι επιπτώσεις της ήττας μετριάζονταν από την επέμβαση του ηγεμόνα.

Η χώρα βγήκε και επίσημα στη διεθνή σκηνή με την άδεια του ηγεμόνα με τα «Αιγυπτιακά», το 1882. Δυο πλοία του ελληνικού στόλου συνόδευσαν τον αγγλογαλλικό στόλο στο βομβαρδισμό της Αλεξάνδρειας που σήμανε την έναρξη της αποικιοκρατίας στην Αίγυπτο η οποία τερματίστηκε 70 χρόνια αργότερα.

Ο Κ. Ραγκαβής, απεσταλμένος της ελληνικής κυβέρνησης στην Αίγυπτο, περιγράφει με τον παρακάτω τρόπο την αποβίβαση 120 Ελλήνων πεζοναυτών στην Αλεξάνδρεια, συνδυάζοντας όπως σημειώνει ο Α. Καζαμίας τα εθνικά ιδεώδη με τα φθηνότερα οριενταλιστικά στερεότυπα της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας: «Αποβιβάσασα [η ελληνική αρχή] άγημα εξ’ 120 ανδρών […] ανέδειξεν εν μικρώ τουλάχιστον την ελληνικήν σημαίαν αληθή πρόσκοπον της φιλανθρωπίας και του πολιτισμού εν Ανατολή. […] Ουδόλως υπερβάλλω λέγων ότι Χάρις εις της Β. Κυβερνήσεως την θαυμασίαν γενναιοφροσύνην και την μεγαλεπίβολον πρόθεσιν, σπανίως η Ελλάς επετέλεσεν έργον επισπάσαν γενικοτέρους και δικαιοτέρους επαίνους…». [11]

Αν μετρήσουμε τους πολέμους της Ελλάδας από το 1897 μέχρι το 1922 και συμπεριλάβουμε σε αυτούς τον «Μακεδονικό Αγώνα» και την εκστρατεία στην Ουκρανία μάς κάνουν το σύνολο 6, αριθμός τεράστιος σε σχέση με την οικονομική δυνατότητα και το μόνιμο σχεδόν καθεστώς χρεοκοπίας και διεθνούς οικονομικού ελέγχου. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1911, με τη χώρα σε καθεστώς δημοσιονομικής επιτήρησης, ο Ε. Βενιζέλος δανείζεται ένα μεγάλο ποσό από τις γαλλικές χρηματαγορές με τη δικαιολογία ότι θα το χρησιμοποιήσει για τα αναγκαία για την ελληνική οικονομία δημόσια έργα, ενώ ήταν γνωστό σε όλους ότι η Ελλάδα προετοιμαζόταν και εξοπλιζόταν για πόλεμο. Η διαπραγμάτευση για την συμμετοχή της χώρας στον Πρώτο Παγκόσμιο τής προσέφερε μεταξύ άλλων την Κύπρο και τη Βόρεια Ήπειρο, ο Βενιζέλος όμως προτίμησε την Μικρά Ασία, αλλά και εκεί, όταν το καράβι έπεσε στα βράχια, όπως χαρακτηριστικά περιγράφει ο Γ.Δαφνής [12], η Μ. Βρετανία ήταν «από δίπλα» στην Λωζάννη, για να μετριάσει τις συνέπειες μιας συντριπτικής στρατιωτικής ήττας.

VII.

Η χώρα αυτή δεν ήταν ούτε «ψωροκώσταινα» ούτε «χωροφύλακας» του ιμπεριαλισμού, όπως συνηθίζουν να γράφουν όλοι αυτοί που βαφτίζουν κατά καιρούς την Μεγάλη Ιδέα, εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Επιχείρησε να ανασυστήσει το όνειρο της Αυτοκρατορίας μέσα από την «Ελλάδα των δυο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» και ηττήθηκε, και μαζί με αυτήν ηττήθηκε και το σχέδιο του Βρετανικού ιμπεριαλισμού για την περικύκλωση της νεοσύστατης τότε Σοβιετικής Ένωσης. Δεν υπήρξε ποτέ αποικιοκρατική χώρα – αν και πολύ θα το ήθελαν ο Χαρ. Τρικούπης και ο Ελ. Βενιζέλος.

Η Ελλάδα είναι Δύση, ενταγμένη στην ιεραρχία του ιμπεριαλισμού σαν ένας από τους μικρούς ληστές, αυτό λέει η ιστορία της. Αυτό που λέει η ιστορία της και αυτό που πραγματικά είναι η χώρα το γνωρίζει το πολιτικό προσωπικό που διαπραγματεύεται διεθνώς τη θέση της χώρας, γιατί δεν ζει στον κόσμο των σκιών και των φαντασιώσεων που ζει μια «ορισμένη» αριστερά. Αυτή η αριστερά δεν χάνει την ευκαιρία είτε να δηλώνει εκστασιασμένη από την τρισχιλιετή παρουσία του ελληνικού έθνους, είτε να δηλώνει παρούσα στο σάλπισμα των εθνικών αγώνων, βαφτίζοντας τους αντι-ιμπεριαλιστικούς ή οτιδήποτε άλλο.

Πρόκειται για την πλήρη συνθηκολόγηση μπροστά στα επιτεύγματα του αντιπάλου. Γιατί τελικά, αν αυτοί που είναι ταγμένοι στην υπηρεσία της ανατροπής αυτού του συστήματος δηλώνουν μαγεμένοι από τα επιτεύγματά του και υποτάσσονται στην εθνική ενότητα, δεν ξέρω πια τι απομένει.

Ο Μαρξ θεωρούσε ότι το κλειδί για την επανάσταση στην Αγγλία ήταν η Ιρλανδία, δηλαδή το Ιρλανδικό ζήτημα. Έγραφε λοιπόν στον Κούγκελμαν στις 28/03/1870: « Τέλος, αυτό που συνέβαινε σε γιγάντια κλίμακα στην αρχαία Ρώμη, επαναλαμβάνεται στις μέρες μας στην Αγγλία. Ο λαός που καταπιέζει έναν άλλο λαό ξεχνάει τις δικές του αλυσίδες».

Σημειώσεις

[1] Δεν υποτιμώ την Κομμούνα η οποία ξεκίνησε σαν εθνικός αγώνας. Ο σκοπός μου είναι να τονίσω τα στοιχεία του εξισωτισμού και της κοινωνικής δικαιοσύνης που με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο είναι παρόντα στα εθνικά πολιτικά προγράμματα ή στις φαντασιώσεις των υποτελών που τα εκτελούν. Δεν είναι άσχετο με την υπόθεσή μας η ενασχόληση του αναρχισμού με το εθνικό ζήτημα για την περίοδο που συζητάμε κάτω από αυτή την οπτική.

[2] Ε. Σκοπετέα, «Το Πρότυπο Βασίλειο και η Μεγάλη Ιδέα, Όψεις του Εθνικού Προβλήματος στην Ελλάδα (1830-1880), Πολύτυπο, 1988, σελ 366-367

[3] Ο.π σελ 23

[4] Μπ. Άντερσον, «Φαντασιακές Κοινότητες. Στοχασμοί για τις Απαρχές και τη Διάδοση του Εθνικισμού», Νεφέλη, 1997

[5] M.Herzfeld, «Πάλι Δικά μας. Λαογραφία, Ιδεολογία και η Διαμόρφωση της Σύγχρονης Ελλάδας», Αλεξάνδρεια, 2002

[6] Ν.Γ.Σβορώνος, «Το Ελληνικό Έθνος. Γένεση και Διαμόρφωση του Νέου Ελληνισμού», Πόλις, 2017, σελ 22

[7] Ν. Σιγάλας «Ο Σχηματισμός της Νεοελληνικής Έννοιας Ελληνισμός», περιοδικό «Τα Ιστορικά», Τόμος 18ος, Τεύχος 34, Ιούνιος 2001, σελ 28-32

[8] ο.π Ν.Γ Σβορώνος, σελ 107-108.

[9] Ε. Σκοπετέα, «Οι Έλληνες και οι Εχθροί τους» στο συλλογικό «Ιστορία της Ελλάδας του 20ου Αιώνα», Βιβλιόραμα, Τόμος Α2, σελ 9-30.

[10] Βλ. χαρακτηριστικά την Εθνική Εταιρεία και τον πόλεμο του 1897 στο Γ.Ν Γιανουλόπουλος, «Η Ευγενής μας Τύφλωσις. Εξωτερική Πολιτική και Εθνικά Θέματα από την Ήττα του 1897 έως τη Μικρασιατική Καταστροφή», Βιβλιόραμα, 2003.

[11] http://www.eens-congress.eu/?main__page=1&main__lang=de&eensCongress_cmd=showPaper&eensCongress_id=122

[12] Γ.Δαφνής, «Η Ελλάδα μεταξύ δυο πολέμων 1923-1940», Β’ Έκδοση, Κάκτος,1997, σελ 47-75.

Advertisements

9 responses to “Σημειώσεις για το Έθνος των Ελλήνων το Ιερό

  1. Πρωτη φορα δεν καταφερα να βγαλω αρθρο.. Θα σταματαγα στην πρωτη προταση αλλα εκανα τον κοπο να διαβασω μονο το Ι. Μονο σε αυτες τις λιγες προτασεις ταυτιζεται το εθνος κρατος με τις αστικες επαναστασεις και τη διεκδικηση ατομικων ελευθεριων.. Ενω αυτο προκειπτει σαν κενο-νεο στην εξελικτικη του αφηρημενου παλιου.. Μπαινει μια αφηγηση με κεντρο την ευρωπη υποθετω αγνοωντας τον κοσμο.. Αγνοει το ρολο του ιμπεριαλισμου και της αποικιοκρατιας (Αυτοκρατορια) στη διαμορφωση της παγκοσμιας αγορας εμπορευματων και ιδεων (πχ βρετανικη αυτοκρατορια).. Φανταζομαι στη συνεχεια δε θα ψαχτει για ιστορικα και μη εθνη ή πολεμους στο σχηματισμο αυτων των ιερων εθνων κρατων, προιον ισοτιμης βουλησης των μαζων για ελευθερια..Επισης ειμαι σιγουρος πως στη συνεχεια δε θα υποβαλει σε κριτικη ολη τη συγχρονη μαρξιστικη σκεψη που αναζηταει σε ξεπερασμενα εργαλεια και κριτηρια την αναβιωση των εθνων-κρατων σαν μοχλους της ταξικης παλης..Τελος παντων κουκουδιστικο κειμενο και πολυ ασχοληθηκα. Απλα να σημειωσω πως η καταρα της Αποικιοκρατικης (ολλανδικης) τελειοποιησης του ΧΑΡΤΗ, δεν αναφερομαi σε logistics,συνεχιζει να στοιχειωνει ριζοσπαστικα μυαλα..
    ευχαριστω

    Μου αρέσει!

  2. Να σου πω και γω οτι καταφερα να διαβασω το σχολιο σου αλλα δεν καταλαβα σχεδον τιποτα. Το μονο που καταλαβα ειναι οτι μπορεις να εισαι αφοριστικος για κατι ακομα κι αν δεν «καταφερες» να το διαβασεις. Δεν θυμαμαι να εχω ξαναδιασει τετοιοα κριτική. Σιγουρα θα επαιρνε καποιο βραβειο προκαταληψης.
    Να σαι καλα. Κ.Μαραγκος

    Μου αρέσει!

  3. H πλήρης σύγχυση και η έλλειψη συγκεκριμένων αναλύσεων,ή ,απο την άλλη, οι ‘εξειδικευμένες μελέτες,που παραβλέπουν τα θεμελιώδη, αποτελούν πλέον τα χαρακτηριστικά των αναλύσεων που βαρεθήκαμε να διαβάζουμε σε πασης φυσεως αριστερά έντυπα. Τι να πουμε ,απο που ν αρχισουμε και που να τελειωσουμε. Βεβαια , το κάθε τι εχει την εξ΄ληγησή του. Βλέπω π.χ. το αποσπασμα του Σβορώνου. Λέει κάτι το συγκεκριμένο ? Αναμασά γενικόλογες φρασεις, που εχουν το προσόν να κανουν αποδεκτό τον συντακτη τους απο το «ακαδημαικο» κατεστημενο της στημενης ψευδολογίας,κατεστημενο στο οποίο ανήκε και αυτός και καθε άλλος που θέλει να ακολουθησει μια «καρριέρα» στο χώρο αυτόν. . Ουτε όλα όσα εγραψε που Μαρξ η ο Ενγκελς ειναι σωστα, ουτε όλα όσα εγραψε ο Λένιν ειναι σωστα και αλάθητα. Με αυτα και αυτα μετατράπηκε βαθμηδον ο μαρξισμός σε ενα ιδεολογικο πορνείο για καριερίστες και μωροφιλοδοξους (και χίλιους δυό ακόμη). Και κατέληξε να φτιάχνονται «ιδρυματα» δηθεν «μαρξιστικα», όπως το «Μπάτσης» και άλλα, για να προωθούνται οι καρριέρες καποιων τσόγλανων,που γλείφουν δεξια κι αριστερα ,και ,οπως οι συγκεκριμενοι, (που ανήκουν στην λεγομενη «νεορικαρντιανη σχολη»,ενα παρακλάδι της συγχρονης αστικης χυδαιας οικονομικης σκεψης) , να εξαπατούν τον ανιδεο κόσμο και να πλασσάρουν τον αστισμο ως … αριστερά! Και πανε μερικοι ,που θεωρουν τον εαυτο τους επαναστατη, και ανοιγουν «διαλογους» κλπ με τετοια τσογλάνια … Ο κοσμος εχει αηδιάσει πια με αυτο το θέατρο .

    Μου αρέσει!

  4. Για ποιες καριερες μιλας; Αναφερεσαι στους συντροφους της ΚΕΔ; Μιλας για τον συντακτη του συγκεκριμενου αρθρου; Ξερεις κατι, και εκτοξευεις κατηγορίες; Ποιος σου ειπε οτι κανει καποια ακαδημαϊκή καριέρα ή ότι επιδιωκει να κανει; Με τι αηδίασες απο το συγκεκριμενο αρθρο, και που «αηδιάζει και ο κόσμος»; Σου μοιαζει το συγκεκριμενο ιστολογιο να γλυφει «δεξια και αριστερά»; Γινε συγκεκριμενος, μιας και σου αρεσουν τα συγκεκριμενα. Αν τωρα θελεις να ριξεις λασπη και βρηκες εδαφος, μαλλον καποιο λαθος εχεις κανει. Προσπαθώ να ειμαι όσο πιο ψύχραιμος γίνεται, δεδομένου ότι το ύφος σου ειναι ακρως επιθετικό και προσβλητικό για ανθρωπους που προφανως μιλας έτσι γιατι δεν τους ξερεις.

    Μου αρέσει!

  5. Αυτα που γραφεις (ολα κατα τη φαντασία σου), επιβεβαιώνουν την αδυναμία του γενικώτερου χώρου να προσέξει ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ λέει ο «άλλος». Που είδες ότι αυτα που ανεφερα για «καρριέρες» ειχαν στοχο τον αρθρογραφο, που ειδες ότι η «ΚΕΔ» εμπίπτει σε αυτα που περιγραφω, απορώ. Κοιτα το σχόλιό μου πιο προσεκτικα, αν θελεις και θα δείς ότι στην πραγματικότητα ουτε κάν υπεισήλθα στο περιεχομενο των αποψεων του αρθρογράφου. Ουτε εχω καμμια αναγκη να «ριξω λασπη » σε κανεναν. Οι συγκεκριμενοι που χαρακτηρισα «τσογλανια» – και το επαναλαμβάνω- ειναι αυτοι του «Μπατσης», και αλλοι όμοιοί τους. Σου δινω δικιο στο ότι η κατ΄ανάγκην αποσπασματικότητα ενος σχολίου,δημιουργεί παρεξηγήσεις.

    Μου αρέσει!

  6. Πραγματικα συγνωμη αν το σχολιο μου πικρανε.. Αυτη ειναι η μονη σελιδα (και συλλογικοτητα) που εμπιστευομαι. Συχνα τα παρορμητικα και αυθορμητα μου σχολια δειχνουν μια πικρια. Δεν ειμαι κριτικος μαρξιστικος λογοτεχνιας ή δηθεν επαρκεστερος απ οποιονδηποτε συναγωνιστη/α. Ενας αγραμματος μεροκαματιαρης ειμαι που περιμενει παθητικα αλλα με αγωνια την επομενη αναρτηση. Εξαλλου τα σχολια μου δε βγαζουν καν νοημα..
    Τωρα αν νιωθω ταξικα και πολιτισμικα καταπιεσμενος απο καθε εταιρικο brand (εθνος-κρατος) ή βρισκω παρωχημενη οποιαδηποτε αναλυση της μαρξιστικης παραδοσης στον 21ο αιωνα που να θελει να κανει «πολιτικη για την ταξη» χρησιμοποιωντας (καπιεσμενα, ιστορικα, προοδευτικα. κλπ) εθνη ειναι απολυτως δικο μου προβλημα. Δε φοβαμαι να παιρνω θεση στα διλημματα αλλα δε και χρειαζομαι εθνοφαντασιακες πατεριτσες.
    Φωτια και τσεκουρι σε εθνικιστες και πατριωτες
    Την εκτιμηση μου στον σ.Μαραγκο

    Μου αρέσει!

  7. Ενταξει, επειδη δε μου αρεσουν τα μυστικα.. Πριν επιχειρησω να διαβασω αυτο το κειμενο (και δεν το καταφερα ποτε μου μετα την πρωτη περιοδο Ι) συνεβη να εχω μια αντιπαραθεση σε φορουμ με (διεθνεις) χρυσαυγιτες σε ιστορικο μου σχολιο για την αμακεδονιτικη Μακεδονια τα τελευται 50,000 χρονια ενω παραλληλα ημουν υπερ των Νοτιων Σλαβων, Αυτο μαλλον πυροδοτησε τον εκνευρισμο μου αντικριζοντας αυτο συγκεκριμενο πατριωτικο αρθρο της ιστοσελιδας..
    Τι μου απαντησαν οι νεοναζι του κοσμου?
    http://marxists.anu.edu.au/archive/marx/works/1849/01/13.htm
    οσοι με καταλαβαν εχει καλως:)
    take care

    Μου αρέσει!

  8. red reader
    το κείμενο δεν είναι πατριωτικό, κάθε άλλο θα έλεγα. Ο ρόλος που έπαιξε η εθνογέννεση στην Ευρώπη τον 19ο και τον 18ο αιώνα δεν είναι μια διαπίστωση δική μου, είναι επιστημονικό συμπέρασμα. Το να το αρνείσαι, είναι σαν να αρνείσαι ότι η γη γυρίζει κλπ, κλπ. Είναι άλλος ο τρόπος που αντιμετωπίζουν το θέμα οι δεξιοί και οι αριστεροί πατριώτες και άλλος ο τρόπος που στεκόμαστε εμείς απέναντί του και εκεί είναι και η διαφορά. Το κείμενο του Ένγκελς έχει ενδιαφέρον και να το διαβάσεις. Κάθε κείμενο όμως πρέπει να το διαβάζουμε στην εποχή του για να μπορούμε να κατανοούμε τα επίδικα. Τα υπόλοιπα σε σχέση με το έθνος και την τάξη, τα είπε ο Μαρξ στο Μανιφέστο του ΚΚ και μπορείς να διαβάσεις τον τρόπο που τα σχολιάσαμε στο κείμενο μας για την Καταλωνία.

    Μου αρέσει!

  9. Εγώ βρήκα χρήσιμο το άρθρο. Έχω απλώς μια απορία. «Η χώρα αυτή δεν ήταν ούτε «ψωροκώσταινα» ούτε «χωροφύλακας» του ιμπεριαλισμού […] Η Ελλάδα είναι Δύση, ενταγμένη στην ιεραρχία του ιμπεριαλισμού σαν ένας από τους μικρούς ληστές». ΟΚ το δέχομαι. Έχει κάποια συνεπαγωγή για την επανάσταση; Θα είχε την δεκαετία του 1930 όταν έγραφε ας πούμε ο Π. Πουλιόπουλος;

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s