Ο Τραμπ και η αναβίωση του ιμπεριαλιστικού οικονομικού εθνικισμού (3/3)

1039452634

Sam Williams

Πηγή: https://critiqueofcrisistheory.wordpress.com/the-u-s-elections-and-the-decline-of-empire/trump-and-the-resurgence-of-imperialist-economic-nationalism/

Μτφρ: N.K., N.X., Φ.Τ. για το avantgarde

Εδώ το πρώτο μέρος, εδώ το δεύτερο.

Η παγκόσμια αγορά και ο σχηματισμός της εγχώριας αγοράς

Το αστικό έθνος-κράτος αναπτύσσεται με βάση την παγκόσμια αγορά. Το αστικό έθνος- κράτος μπορεί να θεωρηθεί ως μια ένωση των καπιταλιστών που χρησιμοποιεί την εξουσία του κράτους για να κατακτήσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μερίδιο της παγκόσμιας αγοράς εις βάρος των άλλων εθνών-κρατών. Αρχικά, οι μέθοδοι αυτές περιελάμβαναν μέτρα για τον περιορισμό της ικανότητας μεταφοράς χρυσών και αργυρών νομισμάτων και αργότερα άλλων μορφών συναλλάγματος έξω από τη χώρα. Σήμερα, αυτά τα μέτρα ονομάζονται “έλεγχοι κεφαλαίου”. Προστατευτικοί δασμοί και άλλοι εμπορικοί περιορισμοί χρησιμοποιήθηκαν από το κράτος για να εξασφαλιστεί ότι οι ντόπιοι καπιταλιστές είχαν το μονοπώλιο σε εκείνο το μερίδιο της παγκόσμιας αγοράς που κυβερνάται πολιτικά από το  “δικό τους” έθνος-κράτος. Το τμήμα της παγκόσμιας αγοράς που ελέγχεται από ένα συγκεκριμένο έθνος-κράτος ονομάζεται “εγχώρια αγορά”.

Η εγχώρια αγορά αναπτύσσεται σε σημαντικό βαθμό από τον έλεγχο των ξένων αγορών. Οι μερκαντιλιστές οικονομολόγοι, που κυριάρχησαν στην οικονομική σκέψη κατά τις πρώτες μέρες του καπιταλισμού, τόνισαν τη σημασία ενός θετικού εμπορικού ισοζυγίου και ισοζυγίου πληρωμών. Με άλλα λόγια, τα χρήματα που έμπαιναν στη χώρα μέσω θετικών ισοζυγίων εμπορίου και πληρωμών ήταν ζωτικής σημασίας για τη διεύρυνση της εγχώριας αγοράς. Ως προς αυτό, οι μερκαντιλιστές ήταν και παραμένουν σωστοί έναντι στην οικονομική φιλελεύθερη έννοια του “συγκριτικού πλεονεκτήματος” που κυριαρχεί σήμερα στην παγκόσμια οικονομία. Και δεδομένου ότι το κράτος είναι μια οργάνωση βίας – της οποίας βασικός ρόλος είναι η υπεράσπιση, ακόμη και με τη βία αν χρειαστεί, της εξουσίας της καπιταλιστικής τάξης πάνω στην εργατική τάξη – ο οικονομικός ανταγωνισμός μεταξύ εμπλεκόμενων στην καπιταλιστική παραγωγή κρατών τείνει να οδηγεί  σε πολεμικές συρράξεις, όπως άλλωστε βλέπουμε να συμβαίνει.

Στη «Γενική θεωρία» του, ο Τζον Μέιναρντ Κέινς (John Maynard Keynes), ο οποίος ήταν ένθερμος μελετητής της μερκαντιλιστικής σκέψης – σε αντίθεση με τους περισσότερους πανεπιστημιακής μόρφωσης οικονομολόγους της σημερινής εποχής που διδάσκονται μόνο τον οικονομικό φιλελευθερισμό – συνειδητοποίησε ότι οι μερκαντιλιστές είχαν μια πολύ πιο ρεαλιστική άποψη για το εξωτερικό εμπόριο από τη φιλελεύθερη οικονομική θεωρία του “συγκριτικού πλεονεκτήματος”. Η μερκαντιλιστική σκέψη εκφράζει την απαραίτητα ανταγωνιστική φύση του διεθνούς εμπορίου υπό το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα.

Στο βαθμό που η εγχώρια αγορά μιας δεδομένης χώρας αναπτύσσεται μέσα από ένα θετικό ισοζύγιο εμπορίου και πληρωμών, η επίπτωση είναι ότι οι εγχώριες αγορές των ανταγωνιστών της θα συρρικνωθούν μέσω της ίδιας διαδικασίας. Αν και αυτό δεν είναι ένα “παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος” δεδομένου ότι η παγκόσμια αγορά αναπτύσσεται με το χρόνο – αν και με βραδύτερο ρυθμό από την ικανότητα του βιομηχανικού καπιταλισμού να παράγει – ο ανταγωνισμός για τις αγορές αποκτά επομένως το χαρακτήρα ενός αγώνα ζωής και θανάτου που κάθε τόσο οδηγεί σε πολεμικές συρράξεις.

Ωστόσο, ο Κέινς διατύπωσε μια δική του φαντασίωση. Πίστευε περίτρανα ότι το καπιταλιστικό κράτος μπορούσε μέσω ενός συνδυασμού δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής να διαχειριστεί τη ζήτηση κατά τέτοιο τρόπο που θα μπορούσε να επιτευχθεί η πλήρης απασχόληση των εργαζομένων και των μηχανών μέσα στα σύνορα του κάθε έθνους-κράτους. Με τον τρόπο αυτό, ο παλιός ισχυρισμός του Ρικάρντο ότι το σύνολο του κεφαλαίου ενός έθνους μπορεί να είναι πάντοτε επικερδώς εκμεταλλεύσιμο στο εσωτερικό θα μπορούσε να εφαρμοστεί έστω και μέσω πολιτικών διαφορετικών από αυτές που πρότεινε ο Ρικάρντο. Με τον τρόπο αυτό, o Κέινς απάλλαξε το εξωτερικό εμπόριο από τον ανταγωνιστικό του χαρακτήρα.

Ως εκ τούτου, ο Κέινς πίστευε ότι η σωστή δημοσιονομική και νομισματική πολιτική θα μπορούσε όχι μόνο να εξοβελίσει το πρόβλημα της ανεργίας αλλά επίσης να αποτρέψει πολεμικές συρράξεις μεταξύ των καπιταλιστικών χωρών. Όπως έχουμε δει σε αυτό το blog και έχει αποδειχθεί εμπειρικά στη διάρκεια σχεδόν ενός αιώνα “πολιτικών σταθεροποίησης” εμπνευσμένων από το έργο του Κέινς, δεν είναι έτσι και δεν μπορούν να είναι έτσι τα πράγματα. Το συμπέρασμα είναι ότι όσο επιβιώνουν ο καπιταλισμός και τα έθνη-κράτη, το εξωτερικό εμπόριο δεν μπορεί να στερηθεί τον ανταγωνιστικό του χαρακτήρα. Ο Πρόεδρος Τραμπ δεν έπεσε από τον ουρανό.

Μια νομισματική τούρτα που αποτελείται από τρία στρώματα 

Πριν από το 1914, οι μεγάλες καπιταλιστικές δυνάμεις διατηρούσαν τα δικά τους αποθέματα χρυσού υπό τον φυσικό τους έλεγχό. Το τρέχον διεθνές νομισματικό σύστημα, αντιθέτως, μοιάζει με μία τούρτα αποτελούμενη από τρία στρώματα. Το κατώτατο στρώμα αποτελείται από ράβδους χρυσού που βρίσκονται υπό τον φυσικό έλεγχο της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών, τώρα με επικεφαλής τον Πρόεδρο Τραμπ. Αυτό το κατώτατο στρώμα περιλαμβάνει δύο επιμέρους τμήματα. Το ένα τμήμα είναι ο χρυσός που πράγματι βρίσκεται στην κατοχή του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ. Το άλλο τμήμα είναι ο χρυσός που ανήκει σε άλλες κυβερνήσεις ή κεντρικές τράπεζες αλλά βρίσκεται υπό τη φυσική κατοχή, τη φύλαξη και τον έλεγχο της κυβέρνησης των ΗΠΑ στο θησαυροφυλάκιο της Ομοσπονδιακής Αποθεματικής Τράπεζας της Νέας Υόρκης στο νότιο Μανχάταν, και ίσως και σε άλλες “μυστικές” τοποθεσίες.

Τα νομίσματα των άλλων χωρών – και της ευρωζώνης – δεν «υποστηρίζονται» άμεσα από χρυσό υπό το φυσικό τους έλεγχο αλλά από δολάρια ΗΠΑ. Τα δολάρια κατά κανόνα δεν φυλάσσονται με τη μορφή τραπεζογραμματίων αλλά μάλλον βραχυπρόθεσμων κρατικών ομολόγων που αποφέρουν στους κατόχους τους ένα χαμηλό επιτόκιο και μπορούν γρήγορα να μετατραπούν σε δολάρια  αν υπάρχει ανάγκη στην ανοικτή αγορά.

Ας υποθέσουμε ότι το τοπικό νόμισμα – για παράδειγμα, το κινεζικό γουάν – είχε να αντιμετωπίσει “έναν πανικό”, από τον οποίο το γουάν πράγματι απειλείται σήμερα. Αυτό θα συνέβαινε αν οι κάτοχοι γουάν, φοβούμενοι ότι το νόμισμα επρόκειτο απότομα να υποτιμηθεί έναντι του δολαρίου ΗΠΑ, άρχιζαν να χρησιμοποιούν γουάν για να αγοράσουν δολάρια προκειμένου να προστατευθεί η αξία του χρηματικού τους κεφαλαίου που μετριέται σε δολάρια ΗΠΑ στη διεθνή αγορά. Όπως όλες οι κεντρικές τράπεζες, η Τράπεζα της Κίνας θα μπορούσε πάντα να σταματήσει έναν τέτοιο πανικό αν ήταν πρόθυμη να μειώσει επαρκώς την ποσότητα του γουάν που κυκλοφορεί στο εσωτερικό της Κίνας. Ωστόσο, αυτό θα σήμαινε απότομη άνοδο των επιτοκίων, κατακόρυφη μείωση της ρευστότητας και συρρίκνωση της κινεζικής εγχώριας αγοράς – με άλλα λόγια, βίαιη ύφεση. Ωστόσο, όσο η Κινεζική Κεντρική Τράπεζα διατηρεί σημαντικά αποθεματικά σε δολάρια μπορεί να πουλήσει τα κρατικά της ομόλογα για δολάρια και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσει τα δολάρια για να αγοράσει πίσω γουάν – κόβοντας παράλληλα πρόσθετα γουάν βασισμένη στα αποθέματά της σε κρατικά ομόλογα ΗΠΑ. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να αποφύγει μία σημαντική συρρίκνωση της εγχώριας αγοράς με την προϋπόθεση ότι διατηρεί τα αποθεματικά της σε δολάρια.

 Λόγω της ραγδαίας αύξησης των κινεζικών εξαγωγών κατά τα έτη πριν από τη Μεγάλη Ύφεση του 2007-2009, η Κίνα δημιούργησε ένα τεράστιο απόθεμα αμερικανικών κρατικών ομολόγων. Καθώς αυξανόταν  η συσσώρευση δολαρίων, η Τράπεζα της Κίνας ήταν σε θέση να εκδώσει αυξανόμενες ποσότητες γουάν, γεγονός που τροφοδότησε την ανάπτυξη της  κινεζικής εγχώριας αγοράς. Ακόμη και κινεζικές επιχειρήσεις που δεν συμμετείχαν άμεσα στο εξωτερικό εμπόριο επωφελήθηκαν από την ανάπτυξη της εγχώριας αγοράς που το εμπόριο της Κίνας και τα πλεονάσματα του ισοζυγίου πληρωμών κατέστησαν δυνατή. Στη συνέχεια και ενώ η κρίση του 2007-2009 χτύπησε την παγκόσμια αγορά, η Κίνα ήταν σε θέση να ξεκινήσει ένα μαζικό “κεϋνσιανό” πρόγραμμα δημοσίων έργων που άμβλυνε σε μεγάλο βαθμό τις συνέπειες της παγκόσμιας ύφεσης στο εσωτερικό της Κίνας.

Αλλά ενώ η ικανότητα της Κίνας να συνεχίζει να αυξάνει τις εξαγωγές της ήρθε αντιμέτωπη με την αυξανόμενη αντίσταση που προκαλείται από το όλο και πιο περιορισμένο μέγεθος της παγκόσμιας αγοράς σε σχέση με την παραγωγική ικανότητα της κινεζικής βιομηχανίας, η Κίνα διαπιστώνει ότι η συσσώρευση των αμερικανικών κρατικών ομολόγων αρχίζει να φθίνει καθώς η Τράπεζα της Κίνας αναγκάζεται να πουλήσει αρκετά από αυτά για να αποτρέψει μια μαζική υποτίμηση του γουάν. Αυτό σημαίνει πως όταν ξεσπάσει η επόμενη αναπόφευκτη παγκόσμια ύφεση, η Κίνα θα έχει σημαντικά μειωμένη ικανότητα να αμβλύνει τις επιπτώσεις της ύφεσης στην εγχώρια αγορά της μέσω “κεϋνσιανών” μέτρων. Και η κατάσταση θα είναι πολύ χειρότερη για την Κίνα αν ο Πρόεδρος Τραμπ πραγματοποιήσει την απειλή του για την επιβολή δασμών ύψους 45% στα κινέζικα εμπορεύματα.

Μπορεί να θεωρηθεί νόμος του εξωτερικού εμπορίου ότι όσο μικρότερη είναι η οικονομία μιας χώρας σε σχέση με την παγκόσμια αγορά τόσο γρηγορότερα μπορούν να αυξηθούν οι εξαγωγές της και, επομένως, μπορεί να αναπτυχθεί και η εγχώρια αγορά της. Όσο η οικονομία της χώρας είναι αρκετά μικρή, το αυξημένο ποσοστό της παγκόσμιας αγοράς που θα πρέπει να ελέγχει εάν είναι να συνεχίσει να αναπτύσσεται μπορεί να συνίσταται από την συνολική ανάπτυξη της παγκόσμιας αγοράς. Αλλά καθώς η ταχεία ανάπτυξη συνεχίζεται, ο “νόμος των εκθετικών συναρτήσεων” αρχίζει να επιδρά και η ανάπτυξη μπορεί να διατηρηθεί μόνο εις βάρος των άλλων χωρών. Όχι μόνο επιβραδύνεται η ανάπτυξή της, αλλά ακόμη και η ικανότητα να διατηρήσει μειωμένο συντελεστή αρχίζει να συρρικνώνεται, εμπλέκοντάς την σε όλο και μεγαλύτερο ανταγωνισμό με τους εμπορικούς της εταίρους. Η εμπορική σχέση μεταξύ της Κίνας και των ΗΠΑ έχει φτάσει πλέον σε αυτό το σημείο.

Πώς το σύστημα του δολαρίου επιτρέπει στις ΗΠΑ να διατηρήσουν την εγχώρια αγορά τους

Οι ΗΠΑ είναι σε θέση να διαχειρίζονται τα εμπορικά ελλείμματα χρόνο με το χρόνο χωρίς την κατάρρευση της εγχώριας αγοράς τους λόγω της μοναδικής τους ικανότητας να δανείζονται, η οποία κατέστη δυνατή από το σύστημα του δολαρίου. Όταν οι κεντρικές τράπεζες άλλων χωρών αγοράζουν δολάρια, δεν σχηματίζουν μια στοίβα πράσινων χαρτονομισμάτων στα θησαυροφυλάκιά τους. Αν το έκαναν, η εγχώρια αγορά των ΗΠΑ θα συρρικνωνόταν ραγδαία ενόψει της συνέχισης των ελλειμμάτων του εμπορικού ισοζυγίου και του ισοζυγίου πληρωμών των ΗΠΑ. Αντί για αυτό, δανείζουν τα χρήματα πίσω με την αγορά βραχυπρόθεσμων εντόκων γραμματίων. Με αυτόν τον τρόπο,  τα χρήματα – και η νομισματικά πραγματική ζήτηση – που ρέουν έξω από τις ΗΠΑ όσο αυτές αγοράζουν  αγαθά που παράγονται στο εξωτερικό επιστρέφουν πίσω στις ΗΠΑ όσο οι κεντρικές τράπεζες αγοράζουν αμερικανικά κρατικά ομόλογα.

Ως συνέπεια αυτού, η νομισματικά πραγματική ζήτηση διατηρείται εντός της αγοράς των ΗΠΑ παρά τα τεράστια ελλείμματα του εμπορικού ισοζυγίου της χώρας. Συντηρείται έτσι ένα βιοτικό επίπεδο για μεγάλο μέρος της μεσαίας τάξης των ΗΠΑ που είναι όλο και περισσότερο δυσανάλογο σε σχέση με την πραγματική παραγωγική ικανότητα της χώρας – αν και από τη Μεγάλη Ύφεση και μετά σε μικρότερο βαθμό από πριν. Οι ΗΠΑ είναι σε θέση να το πετυχαίνουν αυτό επειδή οι διεθνείς τιμές των βασικών προϊόντων καθορίζονται σε δολάρια ΗΠΑ και τα διεθνή χρέη υπολογίζονται σε δολάρια ΗΠΑ, γεγονός που υποχρεώνει και τα κράτη και τις και μεγάλες εταιρείες να διατηρούν τεράστια αποθέματα ρευστότητας σε δολάρια.

Αν δεν υπήρχε αυτός ο μηχανισμός – για παράδειγμα, αν οι τιμές των βασικών εμπορευμάτων και τα χρέη καθορίζονταν απευθείας σε χρυσό ή κάποιο άλλο νόμισμα εκτός του δολαρίου ΗΠΑ – το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ θα αποστράγγιζε γρήγορα την νομισματικά πραγματική ζήτηση από τις ΗΠΑ. Οι “καταναλωτές” στις ΗΠΑ δεν θα είχαν πλέον τη δυνατότητα να αγοράζουν τόσα πολλά παραγόμενα στο εξωτερικό αγαθά. Τα περισσότερα από αυτά τα κινεζικής προέλευσης εμπορεύματα θα καλύπτονταν από σκόνη στα ράφια των καταστημάτων της αλυσίδας Walmart.

Οι καπιταλιστές βιομήχανοι των ΗΠΑ θα αντιμετώπιζαν επίσης τεράστια μείωση της ζήτησης στην εγχώρια αγορά των ΗΠΑ. Θα αναγκάζονταν να απευθυνθούν σε αγορές του εξωτερικού ή να πτωχεύσουν. Το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ, στη συνέχεια, θα εξαφανιζόταν. Αλλά με τις ΗΠΑ να εισάγουν πολύ λιγότερα και να πωλούν πολύ περισσότερα από την εγχώρια παραγωγή τους στο εξωτερικό, το επίπεδο ζωής της ήδη συρρικνωμένης μεσαίας τάξης της χώρας θα κατακρημνιζόταν.

Πήραμε μια πρόγευση αυτού κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2007-2009. Ένας από τους μεγαλύτερους φόβους των ηγετών του Δημοκρατικού – Ρεπουμπλικανικού Κόμματος της Τάξης σχετικά με τον Πρόεδρο Τραμπ είναι ότι οι πολιτικές του θα οδηγήσουν στην πτώση του συστήματος του δολαρίου καθώς διάφορες χώρες αντιδρούν στον οικονομικό εθνικισμό του Τραμπ με τις δικές τους εθνικιστικές πολιτικές.

Ο Τραμπ και η απειλή μιας νέας εποχής πολέμων μεταξύ εμπορικών κρατών

Από το 1945 και μετά έχει εκδηλωθεί μία νέα αντίφαση άγνωστη σε παλαιότερες περιόδους της ιστορίας. Την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων συνοδεύει μία παράλληλη ανάπτυξη των δυνάμεων της καταστροφής. Κατέστη προφανές εδώ και μισό αιώνα ότι μία γενική “πυρηνική ανταλλαγή” μεταξύ των κορυφαίων πυρηνικών δυνάμεων θα κατέστρεφε τον ανθρώπινο πολιτισμό. Άλλα όπλα όπως τα βιολογικά θα μπορούσαν εξίσου να καταστρέψουν τον ανθρώπινο πολιτισμό. Ακόμη και ο λεγόμενος “πόλεμος στον κυβερνοχώρο” θα μπορούσε στον αυξανόμενα αυτοματοποιημένο κόσμο μας να οδηγήσει σε αριθμό θανάτων που θα υπερέβαινε εκείνους του Α’ Παγκοσμίου και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ένας πιθανός τελειωτικός για τον πολιτισμό πόλεμος μεταξύ των μεγαλύτερων εμπορικών κρατών έχει αποφευχθεί ως τώρα κατά κύριο λόγο επειδή η παγκόσμια αυτοκρατορία των ΗΠΑ έχει καταφέρει να ελέγχει μέσω πραγματικών ή απειλούμενων επεμβάσεων τη διαίρεση της παγκόσμιας αγοράς μεταξύ ανταγωνιστικών εθνών-κρατών χωρίς την κατάργησή τους. Ωστόσο, όπως όλες οι ημιτελείς λύσεις αυτού του είδους στην ιστορία, η λύση αυτή είναι εγγενώς ασταθής και όλο και περισσότερο αναποτελεσματική καθώς εξασθενεί η οικονομική και στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ.

Επιπλέον, η “λύση” αυτή, την οποία οι Κουβανοί αποτελούν “Αυτοκρατορία” και οι υποστηρικτές της “παγκόσμια φιλελεύθερη τάξη”, είναι βαθύτατα άδικη. Όπως τόνιζε επί δεκαετίες ο αείμνηστος ηγέτης της Κουβανικής Επανάστασης Φιντέλ Κάστρο, η σημερινή “τάξη” δεν μπορεί να διατηρηθεί. Θα θρυμματιστεί αργά ή γρήγορα. Θα αποτελέσει η κυβέρνηση Τραμπ το εργαλείο που θα το πετύχει αυτό;

Η ψήφος υπέρ του Brexit στη Μεγάλη Βρετανία και η άνοδος στην εξουσία του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ σηματοδοτούν μια αναβίωση του οικονομικού εθνικισμού μεταξύ των ίδιων των ιμπεριαλιστικών χωρών, που είχε κατασταλεί για 70 χρόνια από την παγκόσμια αυτοκρατορία των ΗΠΑ. Πράγματι, από τη Μεγάλη Ύφεση το παγκόσμιο εμπόριο αυξάνεται με πιο αργούς ρυθμούς από τη συνολική οικονομική ανάπτυξη. Αυτό αντιστρέφει την τάση που ήθελε το παγκόσμιο εμπόριο να αυξάνεται γρηγορότερα από την οικονομική ανάπτυξη και που είχε επικρατήσει από το 1945. Η επιβράδυνση του παγκόσμιου εμπορίου σε σχέση με την οικονομική ανάπτυξη βρίσκεται πίσω από το σημερινό τοξικό κύμα εθνικισμού, και του αναπόφευκτου συνοδού του, του ρατσισμού, που σαρώνει τις ιμπεριαλιστικές χώρες. Φανερώνει  ότι η “φιλελεύθερη τάξη” είχε αρχίσει να αποκαλύπτεται πριν ακόμη και από την ψήφο υπέρ του Brexit και στη συνέχεια την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ.

Το τίμημα που έπρεπε να καταβάλλει η Αμερική για την παγκόσμια αυτοκρατορία της

Προκειμένου να κάνουν την αυτοκρατορία να διαρκέσει έστω και για 70 χρόνια – μια πολύ σύντομη ιστορικά περίοδο – οι ΗΠΑ έπρεπε να εγκαταλείψουν μεγάλο μέρος της εγχώριας βιομηχανικής παραγωγής τους. Αυτή δεν ήταν κάποια τεράστια θυσία για τους Αμερικανούς κεφαλαιοκράτες, αφού σε αντάλλαγμα αύξησαν δραματικά την  ικανότητά τους να εκμεταλλεύονται τη βιομηχανία και τους εργάτες άλλων χωρών, όπως είδαμε. Εδώ έγκειται η απάντηση στο γριφώδες ερώτημα γιατί το χρηματιστήριο των ΗΠΑ κατάφερε να έχει τόσο καλύτερη απόδοση μετά την μεγάλη κρίση του 2008 απ’ ότι ήταν δυνατόν μετά το μεγάλο Κραχ του 1929, παρά την κατά πολύ ισχυρότερη ανάκαμψη της αμερικανικής βιομηχανικής παραγωγής τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά το μεγάλο Κραχ σε σύγκριση με την αναιμική ανάκαμψη της αμερικανικής βιομηχανικής παραγωγής από την μεγάλη κρίση του 2008 κι έπειτα.

Όλα αυτά θα ήταν μια χαρά – από τη σκοπιά της αμερικανικής άρχουσας τάξης δηλαδή – εάν η αμερικανική παγκόσμια αυτοκρατορία κυβερνούσε τον κόσμο πολιτικά στον ίδιο απόλυτο βαθμό που το αμερικανικό δολάριο κυριαρχεί στο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα. Το πρόβλημα είναι ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Οι ΗΠΑ δυσκολεύονται τρομερά να κυβερνήσουν τη Λιβύη και το Ιράκ, χώρες με πληθυσμό μόλις λίγων εκατομμυρίων ανθρώπων, αφού πρώτα κατέστρεψαν τις κυβερνήσεις τους με συντριπτική στρατιωτική δύναμη. Δεν διαφαίνεται καμία δυνατότητα εγκαθίδρυσης αμερικανικής αποικιακής κυριαρχίας στην Κίνα παρά το γεγονός ότι η αμερικανική άρχουσα τάξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους Κινέζους εργάτες για την παραγωγή υπεραξίας που χρειάζεται το κεφάλαιο για να επιβιώσει ως τέτοιο. Το σύστημα δεν θα αντέξει.

Ο ιμπεριαλιστικός οικονομικός εθνικισμός, εχθρός των εργατών 

Ο οικονομικός εθνικισμός, όταν αφορά τις ιμπεριαλιστικές χώρες, οδηγεί αναπόφευκτα σε εθνικό μίσος και ρατσισμό στην καλύτερη περίπτωση· στη χειρότερη, οδηγεί στο φασισμό.  Η αντι-κινεζική ταινία του Πίτερ Ναβάρο είναι κλασικό παράδειγμα. Ωστόσο, όπως γενικά ισχύει σε σχέση με το εθνικό ζήτημα, είναι σημαντικό να διακρίνει κανείς ανάμεσα στις χώρες που προσπαθούν να αποτινάξουν αιώνες ιμπεριαλιστικής καταπίεσης από τη μια πλευρά και στις ιμπεριαλιστικές χώρες από την άλλη. Οι ΗΠΑ υπό την προεδρία τόσο του Ομπάμα όσο και – τώρα, με πιο ριζοσπαστικό τρόπο – του Τραμπ επιχειρούν να περιορίσουν,  ακόμη και να εξαναγκάσουν την Κίνα σε αναδίπλωση κατά την προσπάθειά της να φτάσει ένα επίπεδο βιομηχανοποίησης, το οποίο θα την ανύψωνε στην ίδια θέση με τις ΗΠΑ και τις χώρες της δυτικής Ευρώπης, αν μάλιστα λάβουμε υπόψη τους σχετικούς πληθυσμούς.  Αυτού του τύπου ο εθνικισμός είναι τελείως αντιδραστικός.

Από την άλλη πλευρά, η βιομηχανοποίηση της Κίνας, που κατέστη εφικτή χάρη στην μεγάλη Κινεζική επανάσταση, παρ’ όλο που πραγματοποιείται σε καπιταλιστική βάση, είναι ιστορικά προοδευτική. Η βιομηχανοποίηση σφυρηλατεί τα όπλα με τα οποία το κινεζικό κράτος θα απελευθερωθεί από την εκμετάλλευση των ΗΠΑ, όμως ταυτόχρονα σφυρηλατεί και τα όπλα με τα οποία οι Κινέζοι εργάτες θα απελευθερωθούν από την εκμετάλλευση των «δικών τους» εγχώριων κεφαλαιοκρατών.  Επομένως, όταν καταπιεσμένα κράτη ακολουθούν εθνικιστικές πολιτικές, όπως προστατευτισμό μέσω δασμών, μέτρα περιορισμού μεταφοράς συναλλάγματος από τη χώρα κοκ, με στόχο την βιομηχανοποίησή τους, τα αποτελέσματα έχουν προοδευτικό πρόσημο.

Ωστόσο, όταν ιμπεριαλιστικές χώρες που ήδη ελέγχουν τεράστιες μερίδες του παγκόσμιου εμπορίου – όχι μόνο την εγχώρια αγορά τους αλλά και ξένες αγορές τις οποίες ελέγχουν μέσω των εξαγωγών – μετέρχονται παρόμοιες πολιτικές ενάντια στα καταπιεσμένα κράτη ή η μια ενάντια στην άλλη, τα αποτελέσματα καταγράφονται ως αντιδραστικά. Ας συγκρίνουμε, παραδείγματος χάριν, την τρομερή πρόοδο που έχει πετύχει η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας από το 1949 και μετά, που είναι πραγματική συμβολή στο σύνολο της ανθρωπότητας, με τα «επιτεύγματα» του καθεστώτος Χίτλερ κατά τη σύντομη δωδεκαετή περίοδο ύπαρξής του. Στο τέλος μόλις δώδεκα χρόνων έντονα εθνικιστικών πολιτικών, οικονομικών και όχι μόνο, η Γερμανία κατάφερε όχι μόνο να εξολοθρεύσει δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους  αλλά και από την ίδια δεν έμειναν παρά μόνο ερείπια, στάχτες και αποκαΐδια τόσο από ηθική άποψη όσο και ως προς το ανθρώπινο δυναμικό και τις υλικές υποδομές.

Προοδευτισμός και οικονομικός εθνικισμός

Μια μεγάλη αδυναμία της προεκλογικής εκστρατείας του Μπέρνι Σάντερς και του προοδευτικού κινήματος που εκπροσωπεί είναι η αποτυχία του να σταθεί αντιμέτωπος απέναντι στον οικονομικό εθνικισμό. Στην πραγματικότητα, η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη. Οι σύγχρονοι προοδευτικοί που εκπροσωπούνται από τον Μπέρνι Σάντερς, καθώς δεν έχουν καμία πρόθεση να αμφισβητήσουν την ιδιωτική ιδιοκτησία  των μέσων παραγωγής, όπως έκαναν η Δεύτερη Διεθνής στην ακμή της και η Τρίτη Κομμουνιστική Διεθνής στο παρελθόν, φτάνουν στο σημείο να υποστηρίξουν τον οικονομικό εθνικισμό. Συμφωνούν με τον Πρόεδρο Τραμπ και τον Πίτερ Ναβάρο ότι οι «κακές εμπορικές συμφωνίες» – και όχι η καπιταλιστική ιδιωτική ιδιοκτησία – είναι η αιτία που δεν υπάρχουν αξιοπρεπείς δουλειές και ότι αυτή είναι η πηγή όλων των δεινών που αντιμετωπίζουν οι Αμερικανοί εργάτες και ο αμερικανικός λαός γενικότερα.

Πράγματι, ο ίδιος ο Πίτερ Ναβάρο βρήκε το φυσικό του χώρο στο «προοδευτικό» Δημοκρατικό Κόμμα πριν συμπορευτεί με τον ρατσιστή Τραμπ. Οι εργάτες στην λεγόμενη «σκουριασμένη ζώνη»[1] των ΗΠΑ χρειάζονται δουλειά. Δεν υπάρχει αμφιβολία γι’ αυτό. Μήπως όμως δεν χρειάζονται εξίσου δουλειά και οι Κινέζοι και οι Μεξικανοί εργάτες; Βεβαίως και χρειάζονται! Μια πολιτική με στόχο την προστασία των «αμερικανικών θέσεων εργασίας» εις βάρος των μεξικανικών ή των κινεζικών θέσεων εργασίας οδηγεί αναπόφευκτα σε πόλεμο. Με τη νίκη του Τραμπ, το φάντασμα του ερειπωμένου Βερολίνου του 1945 ρίχνει τη ζοφερή του σκιά πάνω στον κόσμο. Σε αυτό, και στις εικόνες από τα στρατόπεδα θανάτου των Ναζί – εκεί οδηγεί αναπόφευκτα ο ιμπεριαλιστικός οικονομικός εθνικισμός.

Γιατί έχασε ο Σάντερς το χρίσμα των Δημοκρατικών;        

Γιατί έχασε ο Μπέρνι Σάντερς το χρίσμα των Δημοκρατικών και το κέρδισε η μη δημοφιλής Χίλαρι Κλίντον; Ασφαλώς, υπάρχουν πολλοί λόγοι. Τα μεγάλα τζάκια με το πολύ χρήμα ήταν εναντίον του – αν και ήταν εναντίον και του Τραμπ. Επίσης, ο Σάντερς αντιμετώπισε το πρόβλημα του πώς να υπερβεί το σύστημα των μη εκλεγμένων «υπερεκλεκτόρων», έναν σκόπελο που ο Τραμπ απέφυγε κατεβαίνοντας ως υποψήφιος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Υπήρχε όμως κι άλλη μια αδυναμία που επισκίαζε την προεκλογική εκστρατεία του Σάντερς κι αυτή δεν ήταν άλλη από την επίμονη αδυναμία που κατέγραφε μεταξύ των μη λευκών ψηφοφόρων. Παρά το γεγονός ότι σημείωσε ορισμένες εντυπωσιακές νίκες στην αρχή ενάντια στον μηχανισμό της Κλίντον, ο Σάντερς κατέγραψε χαμηλά ποσοστά στις προκριματικές εκλογικές διαδικασίες στις νότιες πολιτείες, όπου οι ψηφοφόροι που στήριζαν το Δημοκρατικό κόμμα ήταν συντριπτικά Αφροαμερικανοί.

Οι ρατσιστικές δηλώσεις της Χίλαρι Κλίντον η οποία παρομοιάζει τους νεαρούς μαύρους με «αρπακτικά που πρέπει να παταχθούν»[2], καθώς και η υποστήριξη που παρείχε  ο σύζυγός της στην «Αντιτρομοκρατική κι Αποτελεσματική Πράξη Θανατικής Ποινής» (‘Antiterrorism and Effective Death Penalty Act, 1996’), που οδήγησε στον εγκλεισμό τόσο πολλών Αφροαμερικανών, σε συνδυασμό με  την αντίθεσή της σto σύστημα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης με κρατική κάλυψη, την κατέστησαν τρωτή στους Αφροαμερικανούς ψηφοφόρους του νότου.  Η Κλίντον ανακάλυψε το πρωί της 9ης Νοεμβρίου ότι αυτή κι ο σύζυγός της δεν ήταν τόσο δημοφιλείς μεταξύ των Αφροαμερικανών όσο τους παρουσίαζαν τα ΜΜΕ. Σήμερα, αντί του Ντόναλντ Τραμπ στο Λευκό Οίκο θα βρισκόταν η Χίλαρι Κλίντον, αν ήταν τόσο δημοφιλής στους Αφροαμερικανούς όσο αναμφίβολα πίστευε η ίδια πως ήταν.

Αν ο Σάντερς είχε καταφέρει να κινητοποιήσει τους Αφροαμερικανούς να ψηφίσουν υπέρ του στις προκριματικές στο νότο, η δυναμική του θα ήταν ασταμάτητη. Στη συνέχεια, ο Σάντερς δυσκολεύτηκε να αποσπάσει ψήφους από τους Λατίνους ψηφοφόρους  στις δυτικές πολιτείες, ακόμη και στην Καλιφόρνια που χαρακτηρίζεται ως έντονα αντι-Τραμπ και όπου η πλειοψηφία είναι μη λευκοί.  Σε πάρα πολλές προεκλογικές ομιλίες του Σάντερς η σύνθεση ήταν εξίσου «λευκή» με τις ομιλίες του Τραμπ.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ο Σάντερς χρησιμοποίησε ρατσιστικό λόγο όπως ο Τραμπ.  Ένας τέτοιος ισχυρισμός θα ήταν καθαρή συκοφαντία. Και ο Σάντερς πράγματι κέρδιζε όλο και περισσότερους νέους έγχρωμους ανθρώπους όσο εξελισσόταν η προεκλογική εκστρατεία, όχι όμως στον καθοριστικό βαθμό που χρειαζόταν ώστε να νικήσει την Κλίντον και να κλείσει στον Τραμπ τον δρόμο για το Λευκό Οίκο. Ίσως όμως αυτό να είναι δύσκολο όταν κατεβαίνει κανείς υποψήφιος με μια πλατφόρμα που αποδίδει την κατάρα της ανεργίας και της αποβιομηχανοποίησης σε «κακές εμπορικές συμφωνίες». Αυτό όπως και το ότι ενστερνίζεται έναν «πιο ευγενή και ήπιο» οικονομικό εθνικισμό αντί να εστιάζει στον πραγματικό ένοχο, το καπιταλιστικό σύστημα, το οποίο δε στρέφει μόνο εργάτες ενάντια σε άλλους εργάτες αλλά και χώρες ενάντια σε άλλες χώρες.

Γερμανία, ο νούμερο δύο εχθρός του Τραμπ

Μετά την Κίνα, η χώρα που πιθανότατα είναι πιο δυσαρεστημένη με την άνοδο του Τραμπ είναι η Γερμανία. Πράγματι, ο Τραμπ μάλλον θεωρεί τη Γερμανία ως τον πιο επικίνδυνο εχθρό των ΗΠΑ μετά την Κίνα. Μερικές μέρες πριν αναλάβει την Προεδρία, ο Τραμπ ανακοίνωσε στον ευρωπαϊκό τύπο ότι αναμένει κι άλλες χώρες πλην της Βρετανίας να φύγουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατά μια ειρωνική συγκυρία, το Βερολίνο και το Πεκίνο προβάλλουν ως οι τελευταίοι υπέρμαχοι της «φιλελεύθερης οικονομικής τάξης» η οποία πνέει τα λοίσθια. Τρέφουν φρούδες ελπίδες ότι η εκλογή του Τραμπ είναι ένας εφιάλτης που θα εξαφανιστεί  σαν ξυπνήσουν το πρωί. Όμως η εκλογή του Τραμπ δεν είναι εφιάλτης, είναι η πραγματικότητα.

Ρωσία και Γερμανία

Αυτές είναι συναρπαστικές μέρες για Ρώσους διπλωμάτες. Για παράδειγμα,  εάν είσαι ο Πρέσβης της Ρωσίας στο Μεξικό, ενδέχεται να διερευνήσεις τις σπουδαίες ευκαιρίες που ανοίγονται για την ανανέωση της μεγάλης ιστορικής φιλίας ανάμεσα στο Μεξικό και τη Ρωσία.  Εάν πάλι κατέχεις διπλωματικό  αξίωμα στον ισλαμικό κόσμο που ο Τραμπ έκανε τα πάντα στο μέτρο των δυνατοτήτων του για να προσβάλλει, θα μπορούσες να εξηγήσεις τις μεγάλες ευκαιρίες που απορρέουν από τις βελτιωμένες σχέσεις ανάμεσα στη Ρωσία και τις χώρες του Ισλάμ. Όμως μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει για τη Μόσχα η Γερμανία.

Από το 1945 και μετά, η Σοβιετική Ένωση και στη συνέχεια η Ρωσία προσπαθεί να αποσπάσει την Γερμανία από την συμμαχία της με τις ΗΠΑ. Κατά την πρώιμη μεταπολεμική περίοδο, η Σοβιετική Ένωση προσπάθησε να αποτρέψει την διχοτόμηση της Γερμανίας. Η Μόσχα ήλπιζε ότι μια ενωμένη ουδέτερη Γερμανία υπό την ηγεσία του Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (11) θα λειτουργούσε   ως ουδέτερη ζώνη ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και την αναδυόμενη αμερικανική αυτοκρατορία.

Το 1952, λίγο πριν από το θάνατο του Στάλιν, η σοβιετική κυβέρνηση πρόβαλε ξανά τη δυνατότητα μιας ενωμένης ουδέτερης Γερμανίας. Η δυτικογερμανική κυβέρνηση, η οποία βρισκόταν υπό τον πλήρη έλεγχο των ΗΠΑ εκείνη την εποχή, απέρριψε την πρόταση. Αργότερα, στα μέσα της δεκαετίας του 1960, ο Δυτικογερμανός σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος Βίλλυ Μπραντ, που εκπροσωπούσε ακριβώς την αριστερή κυβέρνηση που επιθυμούσε να δει η Μόσχα στις δυτικές χώρες, επιχείρησε να βελτιώσει τις σχέσεις με τη Μόσχα ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ.  Υπήρχαν ενδείξεις που υπαινίσσονταν ότι υπό την ηγεσία του Λεονίντ Μπρέζνιεφ τέθηκε πάλι επί τάπητος η παλιά προσφορά του Στάλιν για επανένωση της Γερμανίας υπό τον όρο η Γερμανία να είναι ουδέτερη, δηλαδή να μην είναι μέλος του NATO.

Μετά όμως ανακαλύφθηκε πολύ βολικά ένας Ανατολικογερμανός κατάσκοπος μέσα στη δυτικογερμανική κυβέρνηση, και ο καγκελάριος Μπραντ  αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Κάθε πιθανότητα επανένωσης της Γερμανίας – υπό καπιταλιστικό καθεστώς – εξαφανίστηκε μέχρι την άνοδο στην εξουσία του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Σε αντίθεση με τον Στάλιν ή τον Μπρέζνιεφ, ο Γκορμπατσόφ ήταν πρόθυμος να δεχτεί μια ενωμένη καπιταλιστική Γερμανία η οποία παρέμενε στο NATO. Ο Γκορμπατσόφ έλαβε κάποιες προφορικές διαβεβαιώσεις από τον Πρόεδρο Τζορτζ Μπους ότι το NATO δεν θα επεκτεινόταν προς ανατολάς – οι οποίες φυσικά αποδείχτηκαν άχρηστες.

Αν η Γερμανία αναγκαστεί από το κύμα του ιμπεριαλιστικού οικονομικού και πολιτικού εθνικισμού που σαρώνει τις ΗΠΑ, την Βρετανία και άλλες ιμπεριαλιστικές χώρες να επιστρέψει σε μια δική της εθνικιστική πολιτική, βάζοντας προτεραιότητα τη Γερμανία, θα μπορούσε κάλλιστα να έρθει σε συμφωνία με τη Ρωσία. Η Ρωσία διαθέτει πολλές από τις πρώτες ύλες που χρειάζεται η γερμανική βιομηχανία. Η Ρωσία θα μπορούσε να πουλήσει στη Γερμανία τρόφιμα, πετρέλαιο και φυσικό αέριο, καθώς και βιομηχανικές πρώτες ύλες. Σε αντάλλαγμα, η Γερμανία θα μπορούσε να πουλήσει στη Ρωσία υψηλής ποιότητας καταναλωτικά αγαθά και, στο βαθμό που η ρωσική βιομηχανία ανακάμψει, βιομηχανικά μηχανήματα. Εάν η Γερμανία αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο απώλειας των αγορών της στις ΗΠΑ και στη δυτική και νότια Ευρώπη, θα μπορούσε εν μέρει να αντισταθμίσει αυτές τις απώλειες βρίσκοντας νέες αγορές στη Ρωσία. Θα μπορούσε άραγε ο Βλαντιμίρ Πούτιν να πετύχει εκεί όπου οι πολύ ισχυρότεροι σοβιετικοί προκάτοχοί του απέτυχαν;

Το «πνεύμα του ‘17» ως απάντηση στον ιμπεριαλιστικό οικονομικό, πολιτικό και ρατσιστικό εθνικισμό

Η ορκωμοσία του Τραμπ, που έλαβε χώρα καθώς τελειώνω αυτό το άρθρο, συνοδεύτηκε από ένα απροσδόκητο κύμα διαδηλώσεων. Την ίδια στιγμή το πλήθος των υποστηρικτών του που συγκεντρώθηκε στην τελετή ήταν σχετικά μικρό. Η διαδήλωση ενάντια στην ορκωμοσία που έγινε στις 20 Γενάρη είχε δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές και επίσης είχε υποστηριχτεί δημοσίως από πρόσωπα της τέχνης και του πολιτισμού, τα οποία αρνήθηκαν να παίξουν στην τελετή αναγόρευσης του νέου προέδρου.

Αυτό που ήταν πραγματικό σοκ όμως ήταν η Πορεία των Γυναικών στις 21 Γενάρη. Το μέγεθος της πορείας ήταν πραγματικά δίχως προηγούμενο. Ενώ το πολιτικό περιεχόμενο αυτής της τεράστιας διαδήλωσης, που συμπεριελάμβανε πολλούς άδτρες και γυναίκες, ήταν αναγκαστικά ανομοιογενές, το γενικό περιεχόμενό της ήταν η απόρριψη όλων όσων αντιπροσωπεύουν ο Τραμπ, ο Στιβ Μπάννον, ο Πίτερ Ναβάρρο και η συνομοταξία τους. Αν λάβουμε υπόψη και τις πορείες των γυναικών που έγιναν και στις άλλες αμερικανικές πόλεις, φαίνεται πως συμμετείχε ένας στους εκατό πολίτες. Οι Τραμπ, Μπάννον, Ναβάρρο και σία πλέον γνωρίζουν ότι ο κόσμος δε θα συρθεί δίχως αντίσταση στο ρατσιστικό, πατριαρχικό, ομοφοβικό, φασιστικό και οικονομικό εθνικιστικό κόσμο του 1930.

Το πιο εντυπωσιακό γνώρισμα των πορειών των γυναικών ήταν ο διεθνιστικός τους χαρακτήρας, καθώς συμμετείχαν γυναίκες από τη δυτική και την ανατολική Ευρώπη, τη Λατινική Αμερική, την Παλαιστίνη καθώς και άλλες περιοχές. Αυτή είναι η πραγματική απάντηση στον ιμπεριαλιστικό οικονομικό εθνικισμό, είτε αυτός εμφανίζεται με την μορφή των Τραμπ, Μπάννον και Ναβάρρο είτε με την πιο ήπια και φιλική μορφή που αντιπροσωπεύεται από την ηγεσία της συνομοσπονδίας των συνδικάτων  AFL-CIO, καθώς και άλλα «προοδευτικά κινήματα» που θεωρούν ότι για τη «σκουριασμένη ζώνη» φταίνε οι «κακές εμπορικές συμφωνίες» και όχι ο καπιταλισμός.

Αυτό είναι το «πνεύμα του ‘17» το 2017, όπως ήταν και το 1917, πριν η Μεγάλη Ρωσική Επανάσταση ξεκινήσει τη θανάσιμη πτώση της, συρόμενη σε μια δική της εκδοχή οικονομικού και πολιτικού εθνικισμού που οφειλόταν στην αδυναμία των εργατών στη Δύση να νικήσουν τους δικούς τους οικονομικούς εθνικισμούς. Αυτή τη φορά, το πνεύμα του ‘17 βρίσκεται σε πόλεμο με το πνεύμα του Αυγούστου του ’14 και του Γενάρη του ‘33, δηλαδή τις ιστορικές στιγμές που οι δυνάμεις του ιμπεριαλιστικού οικονομικού εθνικισμού νικήσαν. Τα αποτέλεσμα αυτής της τιτάνιας μάχης που εκτυλίσσεται θα καθορίσει  το μέλλον της ανθρωπότητας.

Ζήτω το πνεύμα του ‘17!

Μελλοντικά σχέδια

Στα τέλη του προηγούμενου έτους σχεδίαζα να γράψω μια σειρά κριτικών ανασκοπήσεων για διάφορα βιβλία Οικονομίας που κυκλοφόρησαν το 2016, όπως το σημαντικό – αλλά δυσνόητο – βιβλίο του Anwar Shaikh «Καπιταλισμός» και το «Ιμπεριαλισμός» του John Smith. Είχα ήδη κουραστεί από τις αμερικανικές εκλογές και ήθελα να επιστρέψω στα «υψηλά νοήματα» της πολιτικής οικονομίας. Σχεδίαζα να αφιερώσω ένα μήνα (το Δεκέμβρη) στα αποτελέσματα των εκλογών και έπειτα να γυρίσω στη βασική θεματική του blog.

Όμως η απροσδόκητη νίκη του Trump φανερώνει ότι η αμερικανική παγκόσμια αυτοκρατορία αποδομείται πολύ πιο γρήγορα από τις εκτιμήσεις που είχα κάνει βασισμένος στα στοιχεία του προηγούμενου χρόνου. Φυσικά το Brexit ήταν ήδη μία σημαντική προειδοποίηση για τα αποτελέσματα του Νοέμβρη. Για αυτό αναγκάστηκα να αφιερώσω τον Δεκέμβρη και το Γενάρη στη νίκη του Τραμπ.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι δυνάμεις του οικονομικού εθνικισμού που αντιπροσωπεύει ο Τραμπ βρίσκονται σε πόλεμο με το Δημοκρατικό και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα της Τάξης. Οι τελευταίοι ελέγχουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης καθώς και τη CIA, και προσπαθούν να περισώσουν ό,τι μπορούν από την άθλια «φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη». Τα εκατομμύρια που κατέβηκαν στο δρόμο παγκοσμίως δείχνουν ότι υπάρχει και άλλος ένας «παίκτης», ο αναγεννημένος  διεθνισμός που ονόμασα προηγουμένως ως «το πνεύμα του ‘17». Αυτή η δημοσίευση έγινε πολύ μεγάλη, όμως αν την είχα σπάσει σε περισσότερα κομμάτια θα έπρεπε να αφιέρωνα άλλον ένα ή δύο μήνες, ή και παραπάνω, στη νίκη του Τραμπ.

Έχει νόημα το αρχικό μου σχέδιο στο πλαίσιο της απροσδόκητης νίκης του Τραμπ; Νομίζω ότι έχει περισσότερο τώρα, παρά αν είχε κερδίσει η Κλίντον. Το επίπεδο της συζήτησης σε σχέση με την νίκη του Τραμπ είναι ακόμη επιφανειακό. Ο σκοπός αυτού του blog είναι η υπέρβαση των επιφανειακών αναλύσεων με σκοπό να καταλάβουμε τις ρίζες της «οικονομικής παραγωγής», όπως έλεγε η Ρόζα Λούξεμπουργκ. Τώρα σχεδιάζω να στρέψω περισσότερο την προσοχή μου στο ρόλο του έθνους-κράτους και το εξωτερικό εμπόριο, κάτι που δε θα έκανα στον ίδιο βαθμό αν είχε εκλεγεί η Κλίντον. Κηρύσσω λοιπόν πόλεμο – με τη θεωρητική έννοια – στον ιμπεριαλιστικό οικονομικό εθνικισμό καθώς και σε ολόκληρη τη θεωρία ότι για τα προβλήματα των εργατών στις ιμπεριαλιστικές χώρες, και άρα όλων των χωρών, ευθύνονται απλώς οι «κακές εμπορικές συμφωνίες».

_________________________________________________________________

[1] ΣτΜ: Πρόκειται για τις βόρειες πολιτείες των ΗΠΑ, όπου οι πάλαι ποτέ κραταιές βιομηχανίες του Ουϊσκόνσιν, του Οχάιο, του Μίσιγκαν και της Πενσυλβάνια έδωσαν την θέση τους σε εγκαταλειμμένα εργοστάσια, οδηγώντας σε οικονομικό μαρασμό, φτώχεια και ανεργία. Στη «σκουριασμένη ζώνη» ο Τραμπ κατέγραψε υψηλά ποσοστά, γεγονός που μεταξύ άλλων του εξασφάλισε την άνοδο στην Προεδρία των ΗΠΑ.

[2] ΣτΜ: Η επίμαχη δήλωση της Κλίντον εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=8k4nmRZx9nc

Στην συνέχεια η Χίλαρι Κλίντον ζήτησε δημόσια συγγνώμη, ενώ αργότερα κατασκευάστηκαν από τα ΜΜΕ τα  περί μύθου της δήλωσης της Κλίντον, με στόχο προφανώς την προστασία της δημόσιας εικόνας της και τον περιορισμό του πολιτικού κόστους.

Διαβάστε εδώ ολόκληρο το άρθρο (και τα 3 μέρη μαζί) του Sam Williams σε μορφή PDF.

Advertisements

One response to “Ο Τραμπ και η αναβίωση του ιμπεριαλιστικού οικονομικού εθνικισμού (3/3)

  1. Διαβαζω σταθερά το site και είναι ιδιαίτερη η χαρα μου όταν φιλοξενεί άρθρα του S. W. Ειχα την αίσθηση πως είναι υποτιμημένος απο κάποιους συντρόφους, αλλα διαψεύστηκα. Εύχομαι ακόμα περισσότερες αναδημοσιεύσεις κ μεταφράσεις!

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s