Ο Τραμπ και η αναβίωση του ιμπεριαλιστικού οικονομικού εθνικισμού (2/3)

trump2_3571285k

Sam Williams

Πηγή: https://critiqueofcrisistheory.wordpress.com/the-u-s-elections-and-the-decline-of-empire/trump-and-the-resurgence-of-imperialist-economic-nationalism/

Μτφρ: N.K., N.X., Π.Κ. για το avantgarde

Εδώ το πρώτο μέρος.

Τι θέλουν οι Αμερικανοί καπιταλιστές από την Κίνα;

Αυτό που θέλουν οι Ηνωμένες Πολιτείες –ή μάλλον οι Αμερικανοί καπιταλιστές– από την Κίνα είναι πάνω απ’ όλα η μερίδα του λέοντος της υπεραξίας που παράγεται από την κινεζική εργατική τάξη. Οι Ρώσοι εργάτες παράγουν πολύ λίγη υπεραξία σε σχέση με αυτήν που οικειοποιούνται οι καπιταλιστές των ΗΠΑ από τους Κινέζους εργάτες, με τη μορφή κερδών, τόκων και μερισμάτων. Δεν έχει σημασία το πόσο μιλούν οι καπιταλιστές μιλούν για ‘την αγάπη για την πατρίδα’ ως την υψηλότερη αρετή. Οι καπιταλιστές, είτε είναι Αμερικανοί, Γερμανοί, Ιάπωνες, Ρώσοι ή Κινέζοι, ενδιαφέρονται αποκλειστικά και μόνο για το κέρδος.

Το πρόβλημα από τη σκοπιά της καπιταλιστικής τάξης των ΗΠΑ και των πολιτικών της εκπροσώπων, του Κόμματος της Τάξης Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων και της συμμορίας του Τραμπ, είναι ότι ενώ οι καπιταλιστές των ΗΠΑ ρουφούσαν τεράστια ποσά υπεραξίας από τους Κινέζους εργάτες, αναγκάστηκαν την ίδια στιγμή να αναπτύξουν τις παραγωγικές δυνάμεις της Κίνας. Οι τραμπιστές φοβούνται ότι κάποια στιγμή στο μέλλον, όταν η παγκόσμια αυτοκρατορία των ΗΠΑ (όπως και όλες οι αυτοκρατορίες που προηγήθηκαν αυτής) έχει καταρρεύσει, οι καπιταλιστές των ΗΠΑ θα πρέπει να αρκεστούν σε ένα πολύ μικρότερο μερίδιο της παγκόσμιας παραγόμενης υπεραξίας. Μεταξύ των συνεπειών όταν συμβεί αυτό θα είναι ότι καπιταλιστές των ΗΠΑ θα διαθέτουν πολύ λιγότερη υπεραξία για να διατηρούν -στην πραγματικότητα να δωροδοκούν- μια σχετικά μεγάλη αλλά ήδη συρρικνούμενη μεσαία τάξη, η οποία περιλαμβάνει την «εργατική αριστοκρατία» μέσα στις ΗΠΑ. Ως εκ τούτου, ο Τραμπ και η συμμορία του πιστεύει πως οι ΗΠΑ δεν πρέπει να αφήσουν έναν πόλεμο που μπορεί να αποφευχθεί -ακόμα και αν αυτός είναι απλώς λεκτικός- με τη Ρωσία να τους αποσπάσει. Ο Τραμπ πιστεύει ότι δεν είναι η Ρωσία, αλλά η Κίνα η οποία πρέπει να αντιμετωπιστεί και μάλιστα τώρα αμέσως.

Πώς ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός εκμεταλλεύεται την Κίνα

Σήμερα, οι καπιταλιστές των ΗΠΑ και των ιμπεριαλιστικών χωρών-δορυφόρων τους, με τις οποίες αποτελούν από κοινού τον πυρήνα της παγκόσμιας αυτοκρατορίας των ΗΠΑ, εκμεταλλεύονται τον κινεζικό λαό πολύ πιο έντονα από ό,τι εκμεταλλεύονταν την «παλιά» Κίνα πριν από το 1949. Η διαφορά, ωστόσο, είναι ότι χάρη στις «φιλοαναπτυξιακές» πολιτικές που επιδιώκει η κινεζική κυβέρνηση έχουν αναγκαστεί να αναπτύξουν τις παραγωγικές δυνάμεις της Κίνας ως υποπροϊόν. Αυτές οι παραγωγικές δυνάμεις αποτελούν εν δυνάμει μέσα απελευθέρωσης από την ακραία εκμετάλλευση που οι σημερινοί ηγέτες της Κίνας πιστεύουν ότι πρέπει να ανέχονται προς το παρόν.

Σύμφωνα με τον Τραμπ, αλλά και με τον Ομπάμα και την Κλίντον, εκεί είναι που βρίσκεται ο κίνδυνος. Η μέθοδος που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ για να εκμεταλλεύονται άλλες χώρες περιλαμβάνει τους Αμερικανούς και τους άλλους καπιταλιστές να εκμεταλλεύονται τους εργάτες των αναπτυσσόμενων χωρών έμμεσα, με τους ντόπιους βιομηχανικούς καπιταλιστές ως μεσάζοντες. Με τη ρύθμιση αυτή, οι τοπικοί βιομηχανικοί καπιταλιστές αναγκάζονται να μοιράζονται μια αυξανόμενη ποσότητα της υπεραξίας που στύβουν άμεσα από τους εργάτες τους με τους καπιταλιστές που βρίσκονται στις ιμπεριαλιστικές χώρες, γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορούν να έχουν πρόσβαση στις εγχώριες αγορές των ιμπεριαλιστικών χωρών. Οι καπιταλιστές των αναπτυσσόμενων χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, πρέπει να διεισδύσουν στις εγχώριες αγορές των ιμπεριαλιστικών χωρών αν θέλουν να επιβιώσουν. Ας δούμε μερικές από τις μεθόδους που χρησιμοποιούν οι καπιταλιστές των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων για να εκμεταλλευτούν την Κίνα και άλλες αναπτυσσόμενες χώρες που ασχολούνται με την καπιταλιστική παραγωγή.

Μια παραδοσιακή μέθοδος μέσω της οποίας ο ιμπεριαλισμός εκμεταλλεύεται τα καταπιεσμένα έθνη περιλαμβάνει τους τόκους που καταβάλλονται για δάνεια προς τις χώρες αυτές – προς την κυβέρνησή τους, τους βιομηχανικούς και εμπορικούς καπιταλιστές τους, και τους καταναλωτές τους. Αυτή είναι ίσως η παλαιότερη μέθοδος που χρησιμοποιούν οι ιμπεριαλιστικές χώρες της Ευρώπης και οι ΗΠΑ για να εκμεταλλευτούν τους λαούς αυτού που ονομάζεται «Παγκόσμιος Νότος».

Μια άλλη μέθοδος είναι μέσω της ιδιοκτησίας των εργοστασίων σε αυτές τις χώρες από τους Αμερικανούς καπιταλιστές -ή τους καπιταλιστές των ιμπεριαλιστικών χωρών-δορυφόρων τους– που στη συνέχεια προσλαμβάνουν εργάτες για να παράγουν άμεσα υπεραξία για αυτούς. Παραδοσιακά, αυτό συμπεριλαμβάνει την εξόρυξη πρώτων υλών – για παράδειγμα, η Standard Oil (τώρα ονομάζεται ExxonMobil) για το πετρέλαιο και η United Fruit Company (τώρα ονομάζεται Chiquita Brands) για γεωργικά προϊόντα σε τροπικές χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Αυτές είναι οι παραδοσιακές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται από τον ιμπεριαλισμό για την εξαγωγή υπεραξίας από τις αποικίες και τις ημιαποικίες. Και με το διορισμό του επικεφαλής της ExxonMobil ως υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ από τον Τραμπ, αυτές οι παραδοσιακές μορφές εκμετάλλευσης δεν είναι ανήκουν καθόλου στο παρελθόν. Πράγματι, υπό τον Τραμπ, είναι πιθανό να δούμε αυτό το είδος της εκμετάλλευσης να αυξάνεται.

Αυτό το είδος της άμεσης ιμπεριαλιστικής επένδυσης αφορά την παραγωγή πρώτων υλών ή γεωργικών καταναλωτικών εμπορευμάτων – όπως μπανάνες, ζάχαρη ή καφέ. Δεν περιλαμβάνει και δεν περιέλαβε ποτέ τη δημιουργία βιομηχανιών στις αποικιακές ή ημιαποικιακές χώρες που θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν άμεσα με τις βιομηχανίες που βρίσκονται στις ιμπεριαλιστικές χώρες. Δε μπορεί κανείς να καλλιεργήσει τροπικά προϊόντα όπως μπανάνες ή καφέ σε εμπορική βάση στις ΗΠΑ. Το πετρέλαιο και άλλες πρώτες ύλες –και χρηματικά υλικά όπως το χρυσό από τα εξαντλημένα, σε μεγάλο βαθμό, ορυχεία χρυσού της Νότιας Αφρικής– δε βρίσκονται αναγκαστικά στις ιμπεριαλιστικές χώρες.

Ωστόσο, η συνεχιζόμενη ανάπτυξη του μονοπωλιακού καπιταλισμού τα τελευταία 50 χρόνια σημαίνει ότι ο ιμπεριαλισμός δε μπορεί πλέον να περιορίζεται στην εκμετάλλευση των εργαζομένων του Παγκόσμιου Νότου με τον παραδοσιακό τρόπο. Νέες μέθοδοι έχουν αναπτυχθεί για να εκμεταλλεύεται τις μάζες των εργαζόμενων ανθρώπων, και όχι μόνο των βιομηχανικών εργατικών τάξεων, των εκμεταλλευόμενων χωρών. Πολλές από αυτές τις νέες μεθόδους περιλαμβάνουν την ‘πνευματική ιδιοκτησία’.

Ο όρος πνευματική ιδιοκτησία αναφέρεται σε μια ποικιλία μεθόδων που χρησιμοποιούν οι καπιταλιστές, που συχνά μάλιστα δεν είναι καν βιομήχανοι, για να οικειοποιούνται την υπεραξία που παράγεται από τους εργαζόμενους τούς οποίους εκμεταλλεύονται άμεσα οι βιομηχανικοί καπιταλιστές. Μεταξύ αυτών των μεθόδων είναι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα brand names. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τα brand names δεν είναι καινούργια φαινόμενα, αλλά παίζουν έναν πολύ διευρυμένο ρόλο στο σημερινό ιμπεριαλισμό. Μια άλλη νέα μορφή εκμετάλλευσης περιλαμβάνει την ιδιωτική ιδιοκτησία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Brand names (μάρκες)

Όταν αγοράζετε ένα προϊόν, είτε σε κατάστημα είτε on-line, δεν έχετε την παραμικρή ιδέα για το πού βρίσκεται ο βιομηχανικός καπιταλιστής που το παρήγαγε. Πράγματι, διάφορα μέρη του προϊόντος μάλλον παράγονται σε διαφορετικές χώρες και μπορεί και σε διαφορετικές ηπείρους. Για παράδειγμα, οι κεντρικές μονάδες επεξεργασίας ενός iPhone έχουν μάλλον παραχθεί σε «εργοστάσια» υψηλής τεχνολογίας στη Νότια Κορέα, την Ταϊβάν ή ακόμη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά η τελική συναρμολόγηση του προϊόντος –την οποία οι οικονομολόγοι περιφρονούν, επειδή είναι διαδικασία «εντάσεως εργασίας»- γίνεται στην Κίνα.

Αν έχετε καλές γνώσεις μαρξιστικής οικονομικής θεωρίας, ξέρετε ότι είναι ακριβώς στο ‘ταπεινό’, ‘εντάσεως εργασίας’ μέρος της παραγωγής ενός εμπορεύματος που παράγεται το μεγαλύτερο μέρος της αξίας, και κυρίως της υπεραξίας (και όχι στο κομμάτι υψηλής προστιθέμενης αξίας).

Όταν αγοράζετε ένα smartphone –εκτός και αν έχετε ασυνήθιστες τεχνικές γνώσεις αλλά ακόμα και τότε δύσκολα– δε μπορείτε να γνωρίζετε τίποτα σχετικά με την ποιότητα του τηλεφώνου. Θα είναι όντως λειτουργικό, ή τουλάχιστον όσο λειτουργικό σας χρειάζεται; Και αν είναι, για πόσο καιρό θα είναι; Θα εξακολουθεί να μπορεί να χρησιμοποιείται σε δύο ή και τέσσερα χρόνια ή θα χαλάσει μέσα σε λίγους μήνες;

Εάν αγοράσετε ένα προϊόν από την Apple, για παράδειγμα ένα iPhone, ξέρετε ότι θα είναι «ακριβό» σε σχέση με τον προϋπολογισμό σας (εκτός και αν τυχαίνει να είστε αρκετά πλούσιοι) αλλά και σε σχέση με την τιμή παραγωγής. Αλλά θα έχει σχετικά υψηλή ποιότητα. Η εταιρεία Apple, προκειμένου να διατηρήσει το μερίδιο αγοράς της ενώ πουλάει τα «i-πράγματά» της σε τιμές που είναι γενικά πολύ υψηλότερες από τις τιμές παραγωγής, πρέπει να διατηρεί ψηλά την ποιότητα των προϊόντων της.

Τα αφεντικά της Apple γνωρίζουν ότι εάν δε διατηρηθεί μια ορισμένη ποιότητα στα προϊόντα που πουλούν υπό την επωνυμία i-τάδε, κάποια στιγμή είτε θα χάσουν ένα μερίδιο της αγοράς ή θα αναγκαστούν να πουλήσουν τα προϊόντα τους στην τιμή της παραγωγής ή ακόμη και κάτω από αυτήν. Τα υπερκέρδη τους θα εξαφανιστούν.

Η Apple, ως εκ τούτου, διασφαλίζει ότι οι βιομηχανικοί καπιταλιστές που παράγουν τα iPhones διατηρούν αυτή την υψηλή ποιότητα. Αν επιτρέψουν στην ποιότητα του προϊόντος να πέσει – και μπαίνουν συνεχώς στον πειρασμό να το κάνουν, προκειμένου να αποσπάσουν μερικά επιπλέον σεντς κέρδος ανά τηλέφωνο – η «αξία» του brand name του «iPhone» και του «i-τάδε», σε γενικές γραμμές, θα πέσει και αυτή.

Τα επιτυχημένα brand names συχνά ζουν περισσότερο από τους βιομηχανικούς καπιταλιστές με τους οποία συνδέθηκαν κάποτε. Για παράδειγμα, τα περισσότερα αυτοκίνητα στις ΗΠΑ μάρκας Chevy, Oldsmobile, Buick και ούτω καθεξής κάποτε εκπροσωπούσαν πραγματικούς βιομηχανικούς καπιταλιστές, των οποίων το κεφάλαιο συγχωνεύθηκε αργότερα στους «Τρεις Μεγάλους». Πράγματι, τα brand names αγοράζονται και πωλούνται μεταξύ των καπιταλιστών ιδιοκτητών τους σαν ήταν πραγματικά αγαθά.

Η καθιέρωση ενός νέου brand name, είτε πρόκειται για smartphones, σούπες, δημητριακά ή αναψυκτικά, για παράδειγμα, μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια. Απαιτεί όχι μόνο ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, αλλά και εκτεταμένες και δαπανηρές διαφημιστικές καμπάνιες. Αλλά από τη στιγμή που αναπτύσσεται το brand name, είναι πολύ πολύτιμο για τους καπιταλιστές ιδιοκτήτες του. Για παράδειγμα, ένας καταναλωτής θα μπορούσε να είναι αρκετά πρόθυμος να πληρώσει $ 600 για ένα iPhone 8.

Ο ίδιος καταναλωτής θα απέφευγε να καταβάλει ένα αντίστοιχο ποσό για το «smartphone του κυρίου Λι». Αυτό συμβαίνει επειδή δεν έχει ιδέα σχετικά με τι θα «πάρει» –σε όρους αξίας χρήσης και ποιότητας– από ένα smartphone που παράγεται από τον κ. Λι. Ως εκ τούτου, αν ο κ. Λι, ως βιομηχανικός καπιταλιστής με εργοστάσιο που συναρμολογεί smartphones, ήθελε να διεισδύσει στην αγορά των ΗΠΑ, θα έπρεπε να συμφωνήσει να πουλήσει τα τηλέφωνά του μέσω της Apple. Η Apple παρουσιάζει εν συνεχεία στον κ. Λι ένα «σχέδιο» του iPhone 8 και του πουλάει τα μέρη του τηλεφώνου σε μονοπωλιακές τιμές που έχει αγοράσει στην παγκόσμια αγορά. Μόλις τα τηλέφωνα συναρμολογηθούν στο εργοστάσιο του κ. Λι, η Apple τα επιθεωρεί και πιστοποιεί πως ανταποκρίνονται στα πρότυπα ποιότητάς της. Τα τηλέφωνα που συναρμολογήθηκαν στο εργοστάσιο του κυρίου Λι είναι πλέον επίσημα τα iPhone 8 της Apple. Φυσικά, η Apple δεν το κάνει αυτό δωρεάν, αλλά απαιτεί σε αντάλλαγμα ένα σημαντικό μέρος των κερδών του κ Λι. (8)

Ίσως, όμως, καθ’ ότι επιχειρηματίας, ο κ. Λι να κάνει μια απατεωνιά. Ας πούμε πως παράγει ένα smartphone που είναι πανομοιότυπο με το iPhone 8, αλλά αντί να το πει ‘smartphone του κ Λι’, το ονομάζει ‘iPhone 8’ χωρίς την έγκριση της Apple. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να κρατήσει για τον εαυτό του το τμήμα της υπεραξίας που θα έπρεπε κανονικά να παραδώσει στην Apple. Η πρακτική αυτή ονομάζεται «απομίμηση προϊόντος».

Ωστόσο, η κινεζική κυβέρνηση είναι μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), οι κανόνες του οποίου απαγορεύουν αυστηρά την «απομίμηση προϊόντων». Αν η κινεζική κυβέρνηση πάρει χαμπάρι την «απομίμηση» των iPhones της Apple που κάνει ο κ. Λι, θα στείλει μια διμοιρία μπάτσων να κάνουν μια επίσκεψη στον κ. Λι και να τον κλείσουν. Αν η κινεζική κυβέρνηση έκανε τα «στραβά μάτια» -και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης των ΗΠΑ διαμαρτύρονται μόνιμα πως κάνει ακριβώς αυτό– οι ηγέτες της Κίνας γνωρίζουν ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα διαμαρτυρόταν στον ΠΟΕ για ‘τις κινέζικες απομιμήσεις’. Αν η Κίνα ανεχόταν διαδεδομένη ‘απομίμηση προϊόντων’ από τους βιομηχανικούς καπιταλιστές της, θα έχανε την πρόσβασή της όχι μόνο στη γιγαντιαία αμερικανική αγορά, αλλά και στις αγορές σε όλο τον κόσμο που ελέγχεται από την παγκόσμια αυτοκρατορία των ΗΠΑ.

Αφού τα καθιερωμένα brand names επιτρέπουν στους ιδιοκτήτες τους να βγάζουν ένα επιπλέον κέρδος, αποτελούν στην πραγματικότητα έναν τίτλο σε μια συγκεκριμένη ποσότητα υπεραξίας. Τα brand names είναι επομένως μια μορφή πλασματικού κεφαλαίου. Ακριβώς όπως τα κρατικά ομόλογα και η γη – οι κλασικές μορφές του πλασματικού κεφαλαίου που συζητήθηκαν από τον Μαρξ στον Τόμο ΙΙΙ του «Κεφαλαίου» – τα brand names μπορούν να κυκλοφορούν στην αγορά σαν να ήταν εμπορεύματα.

Διπλώματα ευρεσιτεχνίας

Οι επιστήμονες, οι εφευρέτες και οι μηχανικοί, καθώς και οι εργαζόμενοι της «διανόησης», δαπανούν την εργατική τους δύναμη για την ανάπτυξη νέων και φθηνότερων τρόπων παραγωγής υφιστάμενων προϊόντων με μια υφιστάμενη ποιότητα, ή για την ανάπτυξη νέων ειδών εμπορευμάτων ή βελτιωμένων εμπορευμάτων. Στην ορολογία του επιχειρηματικού κόσμου, αυτό ονομάζεται R&D – έρευνα και ανάπτυξη. Ωστόσο, για να «αποζημιωθούν» για τα έξοδά τους από την ανάπτυξη αυτών των νέων προϊόντων και παραγωγικών μεθόδων, οι βιομηχανικοί καπιταλιστές θα πάνε στην κυβέρνησή τους και θα πάρουν ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Το δίπλωμα αυτό είναι ένα νομικό έγγραφο που δίνει στον κάτοχο του ένα μονοπώλιο που επιβάλλεται από το κράτος για ένα συγκεκριμένο αριθμό ετών. Άλλοι, ανταγωνιστές καπιταλιστές δεν επιτρέπεται τότε να παράγουν τα συγκεκριμένα αγαθά ή να χρησιμοποιούν τις συγκεκριμένες τεχνικές παραγωγής κατά τη διάρκεια ζωής του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, ή πρέπει να πληρώσουν «δικαιώματα» στον κάτοχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

Ο βιομηχανικός καπιταλιστής που κατέχει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μπορεί να πουλά το εμπόρευμα σε υψηλότερη τιμή – πάνω από την τιμή παραγωγής που θα πωλούνταν το εμπόρευμα (θεωρώντας μέσες συνθήκες αγοράς) μετά τη λήξη του διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Όπως και τα brand names, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας δίνουν στους ιδιοκτήτες τους το δικαίωμα σε ένα μέρος της συνολικής υπεραξίας και μπορούν να κυκλοφορούν σαν να ήταν εμπορεύματα. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας – το προϊόν της εργασίας των δικηγόρων – είναι, ως εκ τούτου, επίσης μια μορφή πλασματικού κεφαλαίου. Υπάρχουν εταιρείες που δεν κάνουν τίποτα πέρα από το να αγοράζουν και να κατέχουν διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Για να συνοψίσω, τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας είναι χορηγούμενα από το κράτος μονοπώλια που ανήκουν σε ιδιώτες και που μπορούν να κυκλοφορούν.

Μερικές φορές οι εταιρείες φτάνουν να αγοράζουν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας προκειμένου να εμποδίσουν την παραγωγή ενός συγκεκριμένου εμπορεύματος. Ο Λένιν δίνει ένα παράδειγμα στο βιβλίο του «Ο ιμπεριαλισμός», οπότε καταλαβαίνει κανείς πως τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας δεν είναι καθόλου καινούργια. Πράγματι, κατά την ανάπτυξη του βιομηχανικού καπιταλισμού στα τέλη του 18ου και του 19ου αιώνα, οι ΗΠΑ ήταν διαβόητες για την άρνησή τους να σεβαστούν τα βρετανικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Σήμερα, ωστόσο, κάθε κυβέρνηση που επιτρέπει στους βιομηχανικούς καπιταλιστές της να αγνοούν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. θα κατηγορηθεί για παραβίαση των κανόνων του ΠΟΕ και θα χάσει την πρόσβασή της στις αγορές της παγκόσμιας αυτοκρατορίας των ΗΠΑ. Ευτυχώς για τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν υπήρχε ΠΟΕ κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα για να εμποδίσει τη βιομηχανική πρόοδό τους.

Ίσως το πιο εγκληματικό είδος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι εκείνα που χορηγούνται από την κυβέρνηση των ΗΠΑ στις φαρμακευτικές εταιρείες. Ως αποτέλεσμα αυτών των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, φάρμακα που σώζουν ζωές πωλούνται πολλές φορές πάνω από την τιμή παραγωγής τους. Εταιρείες που σε μεγάλο βαθμό βρίσκονται εκτός των ΗΠΑ – πολλές με βάση την Ινδία – συχνά πουλούν φάρμακα γνωστά ως γενόσημα, επειδή αυτά δεν επιβαρύνονται από τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και μπορούν, ως εκ τούτου, να πωλούνται σε ένα κλάσμα της τιμής των πατενταρισμένων φαρμάκων.

Πρόσφατα, η Γερουσία των ΗΠΑ καταψήφισε ένα νομοσχέδιο που θα επέτρεπε την εισαγωγή γενόσημων φαρμάκων από τον Καναδά. Στην ψηφοφορία δε συγκρούστηκαν το Δημοκρατικό Κόμμα με το Ρεπουμπλικάνικο, ούτε οι φιλελεύθεροι με τους συντηρητικούς. Ο Ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής Τεντ Κρουζ από το Τέξας, που θεωρείται πως ανήκει στην άκρα δεξιά πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, ψήφισε να επιτραπούν οι εισαγωγές αυτές. Αλλά ο γερουσιαστής Κόρεϊ Μπούκερ, Δημοκρατικός από το Νιου Τζέρσεϊ που τον παρουσιάζουν ως το «νέο Ομπάμα» -είναι ο πρώην Αφροαμερικανός δήμαρχος του Νιούαρκ, Νιου Τζέρσεϊ– ψήφισε κατά, προς μεγάλη οργή των προοδευτικών στις ΗΠΑ. Το σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας φαρμάκων οδηγεί κάθε χρόνο σε αμέτρητους θανάτους που θα μπορούσαν να αποφευχθούν.

Λόγω της έλλειψης καθολικής υγειονομικής περίθαλψης ως βασικό ανθρώπινο δικαίωμα στις ΗΠΑ, πράγμα μοναδικό μεταξύ των ιμπεριαλιστικών χωρών, ο ίδιος ο λαός των ΗΠΑ είναι θύμα του εγκληματικού συστήματος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας φαρμάκων. Τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας φαρμάκων αποτελούν επίσης μια ιδιαίτερα επαίσχυντη μέθοδο με την οποία οι μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες, που βρίσκονται στις ΗΠΑ ή στις ιμπεριαλιστικές χώρες-δορυφόρους τους, εκμεταλλεύονται τους λαούς των καταπιεσμένων χωρών, ενώ προκαλούν στη διαδικασία αυτή πολλούς θανάτους που θα μπορούσαν να προληφθούν.

Ιδιωτική ιδιοκτησία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, πνευματικά δικαιώματα λογισμικού και διπλώματα ευρεσιτεχνίας λογισμικού

Αρχικά, τα πνευματικά δικαιώματα ήταν νομικά έγγραφα που καθιέρωναν συνθήκες που χορηγούσαν στον ιδιοκτήτη ενός λογοτεχνικού ή καλλιτεχνικού έργου το μονοπώλιο στη δημοσίευση. Τα πνευματικά δικαιώματα εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται για αυτό το σκοπό. Για παράδειγμα, δε μπορώ να πάρω ένα μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ ή του Τζον Γκρίσαμ (7), να κάνω κάποιες βελτιώσεις δικές μου και να πουλήσω το έργο χωρίς την έγκριση του Κινγκ ή Γκρίσαμ (την οποία θα ήταν μάλλον απίθανο να μου δώσουν). Εάν προσπαθούσα να το κάνω αυτό χωρίς την άδειά τους, θα με απέτρεπαν δια της βίας οι πράκτορες του κράτους.

Αλλά τι γίνεται με τις λίστες εντολών προς τους υπολογιστές – που ονομάζονται λογισμικό – που διαδραματίζουν έναν ολοένα και αυξανόμενο ρόλο στη σύγχρονη μηχανογραφημένη κοινωνία μας; Οι προγραμματιστές υπολογιστών πληκτρολογούν σε προγράμματα σε «υψηλού επιπέδου» γλώσσα υπολογιστή. Τα ειδικά προγράμματα υπολογιστών που ονομάζονται compilers ή διερμηνείς χρησιμοποιούνται για να μεταφράσουν τις εντολές στο δυαδικό σύστημα (1 και 0) που «καταλαβαίνει» ο υπολογιστής. Πριν από δεκαετίες, κατά τις πρώτες ημέρες των υπολογιστών, τέθηκε το ζήτημα τού κατά πόσον αυτές οι λίστες εντολών έμοιαζαν περισσότερο με λογοτεχνικές δημιουργίες ή με μαθηματικούς αλγορίθμους, που ακόμα και η κυβέρνηση των ΗΠΑ αναγνωρίζει πως δεν μπορούν να προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα.

Όποιος γνωρίζει έστω και λίγα πράγματα από προγραμματισμό ηλεκτρονικών υπολογιστών και μαθηματικά ξέρει ότι τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών είναι πράγματι μαθηματικοί αλγόριθμοι που γράφτηκαν από προγραμματιστές σε «γλώσσα υπολογιστή». Δυστυχώς, τα καπιταλιστικά δικαστήρια των ΗΠΑ, αγνοώντας την πραγματική φύση των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, ισχυρίστηκαν ότι υπόκεινται σε πνευματικά δικαιώματα. Σήμερα, όταν αγοράζετε ένα αντίγραφο των Windows 10, για παράδειγμα, δεν αγοράζετε στην πραγματικότητα ένα αντίγραφο των Windows, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Αντ’ αυτού, αγοράζετε μια άδεια –το προϊόν της εργασίας δικηγόρων, όχι προγραμματιστών– που σας επιτρέπει να τα εγκαταστήσετε σε έναν ορισμένο αριθμό υπολογιστών.

Φυσικά, πρέπει να πληρώσετε τη Microsoft για το προνόμιο της χρήσης του λειτουργικού συστήματος Windows, που αποτελεί ιδιωτική ιδιοκτησία της Microsoft. Αν θέλετε να γίνετε ιδιοκτήτης ενός τμήματος των Windows, πρέπει να πάτε όχι στο κατάστημα υπολογιστών, αλλά στο χρηματιστή σας. Και αν θέλετε να γίνετε ιδιοκτήτης ενός σημαντικού τμήματος του λειτουργικού συστήματος των Windows, θα πρέπει να έχετε πολλά χρήματα. Διαφορετικά ξεχάστε το.

Δεδομένου ότι το μεγαλύτερο τμήμα των προγραμμάτων λογισμικού ανήκουν σε καπιταλιστές του ιμπεριαλιστικού κόσμου, με τη Microsoft και την Apple να είναι τα πιο γνωστά παραδείγματα, οι ιμπεριαλιστικές χώρες έχουν χρησιμοποιήσει την πώληση αδειών λογισμικού για να οικειοποιηθούν υπεραξία που παράγεται από τους εργάτες του Παγκόσμιου Νότου.

Η πρακτική αυτή περιορίζει σημαντικά την ικανότητα που έχουν οι φτωχές χώρες να κάνουν πλήρη χρήση της τεχνολογίας των υπολογιστών και, μακροπρόθεσμα, τους στερεί τη γνώση τού πώς λειτουργούν πραγματικά τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών. Αυτή είναι η συνέπεια της αντιμετώπισης της ανθρώπινης γνώσης ως εμπόρευμα. Εκτός από τα πνευματικά δικαιώματα του λογισμικού, υπάρχουν και διπλώματα ευρεσιτεχνίας λογισμικού. Δεν αναγνωρίζουν όλες οι ιμπεριαλιστικές κυβερνήσεις την εγκυρότητα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας λογισμικού, αλλά η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιμένει στην αναγνώριση της ισχύος τους. (Δείτε εδώ για μια εξήγηση των λόγων για τους οποίους τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας λογισμικού αποτελούν εμπόδιο για την ανάπτυξη λογισμικού.)

Ενώ τα πνευματικά δικαιώματα λογισμικού επιτρέπουν στον ιδιοκτήτη ενός προγράμματος να καθορίζει τους όρους υπό τους οποίους θα γίνεται η χρήση του προγράμματος αυτού, ένα δίπλωμα ευρεσιτεχνίας λογισμικού σάς αποτρέπει από το να γράψετε ένα νέο πρόγραμμα χρησιμοποιώντας το δικό σας αλγόριθμο που εκτελεί την ίδια λειτουργία με αυτήν του κατοχυρωμένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας λογισμικού. Δεδομένου ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας λογισμικού είναι δυσανάλογα συγκεντρωμένα στα χέρια των ιμπεριαλιστικών χωρών, αποτελούν ένα ακόμα εργαλείο που χρησιμοποιούν οι καπιταλιστές των ιμπεριαλιστικών χωρών για να εκμεταλλεύονται τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου.

Γιατί η Κίνα και άλλες χώρες που βρίσκονται σε πορεία εκβιομηχάνισης το ανέχονται αυτό;

Γιατί η κυβέρνηση της Κίνας και των άλλων αναπτυσσόμενων χωρών ανέχονται αυτές τις ρυθμίσεις; Μήπως επειδή οι ηγέτες της Κίνας είναι ξεπουλημένοι; Κάθε άλλο. Από την αρχή της ύπαρξής του τον 16ο αιώνα, όταν σύμφωνα με τα λόγια του Μαρξ το κεφάλαιο ήρθε στον κόσμο «στάζοντας αίμα και βρωμιά από κάθε πόρο», καμία χώρα δεν έχει καταφέρει να εκβιομηχανιστεί χωρίς σημαντικές εισαγωγές ξένου κεφαλαίου (με εξαίρεση την ΕΣΣΔ και τους πιο κοντινούς της συμμάχους, στους οποίους δεν περιλαμβανόταν η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας μετά το 1959).

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στα τέλη του 18ου αιώνα ο Αμερικανός πολιτικός Αλεξάντερ Χάμιλτον ήθελε να διατηρήσει καλές σχέσεις με την πλούσια σε κεφάλαιο Βρετανία, ενώ ο Τόμας Τζέφερσον, που δεν επιθυμούσε να γίνουν οι ΗΠΑ βιομηχανική χώρα, προτιμούσε ως σύμμαχο τη φτωχή σε κεφάλαιο Γαλλία. Η εισαγωγή του ξένου κεφαλαίου περιλαμβάνει δύο στοιχεία. Το πρώτο αφορά την εισαγωγή ξένης επιστήμης και τεχνολογίας – μια διαδικασία που ονομάζεται «μεταφορά τεχνολογίας». Το δεύτερο αφορά την εισαγωγή ξένων κεφαλαίων, πράγμα το οποίο είναι απολύτως απαραίτητο για την ανάπτυξη της εγχώριας αγοράς. Αν και διασυνδεδεμένα στην πράξη, πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα, τα οποία δεν πρέπει να συγχέονται.

Η μεγάλη εξαίρεση: εκβιομηχάνιση της ΕΣΣΔ

Ακόμη και η ΕΣΣΔ εξαρτώνταν από την εισαγωγή ξένης τεχνολογίας, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα πενταετή πλάνα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το πρώτο πενταετές πλάνο της περιόδου 1928-1932, το οποίο σε μεγάλο βαθμό συνέπεσε με την τεράστια κρίση του καπιταλιστικού κόσμου. Καθώς η Μεγάλη Ύφεση εγκαθίστατο πάνω από τον καπιταλιστικό κόσμο, η ΕΣΣΔ εισήγαγε τόσο μηχανήματα όσο και εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό από τα χτυπημένα από την ύφεση καπιταλιστικά – ιμπεριαλιστικά έθνη – βεβαίως και από τις ΗΠΑ. Η ΕΣΣΔ κάλεσε πολλούς μηχανικούς και ειδικευμένους εργάτες που αντιμετώπιζαν τεράστια ανεργία να εργαστούν για μερικά χρόνια στην ΕΣΣΔ. Και η ΕΣΣΔ ήταν πρόθυμη να αγοράσει μεγάλες ποσότητες μηχανημάτων, σε μεγάλο βαθμό για να αποκτήσει την επιστημονική και την τεχνολογική γνώση που ήταν απαραίτητη για τη διεξαγωγή της βιομηχανικής παραγωγής του 20ου αιώνα.

Κατά τη διάρκεια της τεράστιας κρίσης, οι βιομηχανικοί καπιταλιστές – αν και όχι οι κυβερνήσεις τους – εκτιμούσαν πολύ τις παραγγελίες από την ΕΣΣΔ. Σε εκείνες τις ημέρες, δεν υπήρχαν πολλές παραγγελίες που να προέρχονται από τους συναδέλφους τους, τους καπιταλιστές. Αυτό ίσχυε ακόμα και αν οι μηχανές που αγόραζε η ΕΣΣΔ χρησιμοποιούνταν για τη δημιουργία ενός αντιπάλου κοινωνικού συστήματος, που διεξήγαγε βιομηχανική παραγωγή χωρίς καπιταλιστές. Αυτό είναι κάτι που οι βιομηχανικοί καπιταλιστές και οι καπιταλιστές, γενικώς, σίγουρα δεν εκτιμούσαν ιδιαίτερα. (9)

Αυτό που δεν έκανε η ΕΣΣΔ κατά τη δεκαετία του 1930 ήταν να εισάγει ξένο κεφάλαιο. Αντ’ αυτού, η ΕΣΣΔ πλήρωνε για τις μηχανές που εισήγαγε σε σκληρά μετρητά – δολάρια και χρυσό που μάζευε ως επί το πλείστον από την πώληση σιτηρών και άλλων βασικών προϊόντων στην υποτονική παγκόσμια αγορά. Δεν υπήρχε εισαγωγή κεφαλαίου. Αντ’ αυτού, η ΕΣΣΔ απλώς αντάλλασσε αξία με τη μορφή του χρήματος (δολάρια ή χρυσό) και έπαιρνε αξία με τη μορφή εργοστασίων και μηχανημάτων, ειδικευμένης εργατικής δύναμης, καθώς και τεχνολογίας και επιστημονικής γνώσης, που η ΕΣΣΔ χρησιμοποιούσε για να αναπτύξει τη βιομηχανική παραγωγή της και τις δικές της τεχνολογίες. Η ΕΣΣΔ ήταν σε θέση να το κάνει αυτό ακόμα και στα δόντια της τεράστιας κρίσης – τη χειρότερη περίοδο της Μεγάλης Ύφεσης – επειδή διέθετε μια σχεδιασμένη οικονομία που δεν περιοριζόταν από τους νόμους που κυβερνούν και περιορίζουν μια καπιταλιστική οικονομία, αν και το πλήρωσε ένα μεγάλο τίμημα για αυτό.

Ενώ η αγορά από τη Σοβιετική Ένωση μηχανημάτων που παράγονται από βιομηχανικούς καπιταλιστές περιελάμβανε ανταλλαγή εμπορευμάτων, η παραγωγή και η διανομή των προϊόντων στο εσωτερικό της σοβιετικής σχεδιασμένης οικονομίας δεν περιελάμβανε ανταλλαγή εμπορευμάτων. Κατά συνέπεια, η Σοβιετική Ένωση δεν είχε το πρόβλημα να αναγνωρίζει την αξία των εμπορευμάτων εντός της προγραμματισμένης οικονομίας.

Στο πλαίσιο της προγραμματισμένης οικονομίας, ο κοινωνικός χαρακτήρας της εργασίας δεν εκφράστηκε έμμεσα μέσω της πραγματοποίησης της αξίας των εμπορευμάτων μέσω της ανταλλαγής, αλλά ήταν άμεσα κοινωνικός. Αντί για το πρόβλημα της ανεπαρκούς νομισματικής ζήτησης για εμπορεύματα που μαστίζει κάθε καπιταλιστική οικονομία, το πρόβλημα που αντιμετώπιζε η σοβιετική οικονομία ήταν μια τάση προς ένα «λιμό εμπορευμάτων». Πίσω από το «λιμό εμπορευμάτων» βρισκόταν το γεγονός ότι η σοβιετική βιομηχανία απείχε πολύ από το να είναι σε θέση να καλύψει τη ζήτηση που βασιζόταν όχι στην ικανότητα του πελάτη «να πληρώσει», όπως συμβαίνει στον καπιταλισμό, αλλά στις πραγματικές υλικές ανάγκες και επιθυμίες του πληθυσμού.

Η Κίνα ακολουθεί μια διαφορετική πορεία

Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι, ανεξάρτητα από το αν ήταν υποστηρικτές ή εχθροί της Κινέζικης Επανάστασης, περίμεναν ότι η Κίνα θα ακολουθούσε την πορεία της Σοβιετικής Ένωσης και θα βιομηχανοποιούνταν στη βάση μιας σχεδιασμένης οικονομίας (10), τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά. Αντ’ αυτού, ειδικά μετά τη νίκη της ομάδας του Ντενγκ Ζιαοπίνγκ στην Κεντρική Επιτροπή του κυβερνώντος Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας το 1978, δύο χρόνια μετά το θάνατο του προέδρου Μάο, η Κίνα βιομηχανοποιήθηκε μέσα από τη μαζική εισαγωγή ξένου κεφαλαίου, την ανάπτυξη της καπιταλιστικής βιομηχανίας και μια μαζική επέκταση των εξαγωγών. Οι οικονομικοί νόμοι που διέπουν την ταχεία εκβιομηχάνιση της Κίνας από το 1978 είναι οι νόμοι που διέπουν την ανάπτυξη του καπιταλισμού, που εξετάζονται σε αυτό το blog, και όχι οι νόμοι που διέπουν τη σοβιετική εκβιομηχάνιση. (11)

Το εξωτερικό εμπόριο και η εγχώρια αγορά

Αρθρογράφοι του Monthly Review που επικρίνουν την αστική “ανάπτυξη της οικονομίας” συχνά ασκούν κριτική στις κυβερνήσεις των κρατών του Παγκόσμιου Νότου -της Κίνας συμπεριλαμβανομένης- επειδή αυτές οι αναπτυσσόμενες χώρες  ακολουθούν μία εξαρτώμενη από τις εξαγωγές στρατηγική. Γιατί δεν μπορεί αντιθέτως να αναπτύξει η Κίνα την εγχώρια αγορά; ρωτούν οι αρθρογράφοι του Monthly Review.Εδώ εγείρεται ένα ενδιαφέρον ερώτημα. Πώς μπορεί πραγματικά να αναπτυχθεί η εγχώρια αγορά κατά τη διαδικασία της καπιταλιστικής βιομηχανοποίησης; Ο λόγος που δεν μπορεί είναι ότι τόσο η εισαγωγή ξένου κεφαλαίου όσο και το εξωτερικό εμπόριο παίζουν απολύτως απαραίτητο ρόλο στη διαδικασία της καπιταλιστικής βιομηχανοποίησης.

Τελικά, η ανάπτυξη της παγκόσμιας αγοράς διέπεται από την παραγωγή του υλικού χρήματος. Ο καπιταλισμός απαιτεί, μαζί με τη συσσώρευση πλούτου με τη μορφή της αύξησης του αριθμού των παραγωγικών εργατών, μηχανημάτων, εργοστασίων,  αγροκτημάτων και ορυχείων, να συγκεντρώνεται ένα ορισμένο τμήμα του πλούτου με τη μορφή ράβδων χρυσού – υλικού χρήματος. Ο χρυσός, λόγω των χημικών του ιδιοτήτων, δεν οξειδώνεται καθώς δεν αντιδρά χημικά με άλλα στοιχεία. Στην κλίμακα της διάρκειας ζωής του καπιταλιστικού συστήματος ο χρυσός είναι αθάνατος. Σε αντίθεση με άλλα αγαθά, που καταναλώνονται μετά την παραγωγή τους, ο χρυσός – εκτός από τα χρυσά νομίσματα που φθείρονται με την κυκλοφορία τους – συσσωρεύεται  χωρίς να καταναλώνεται.

Η ποσότητα του υλικού χρήματος – που μετράται σε κάποια μονάδα βάρους – αυξάνεται επομένως κατά τη διάρκεια ζωής του καπιταλιστικού συστήματος. Είναι αλήθεια ότι η ανάπτυξη των γραφείων συμψηφισμού, ειδικά μέσω του τραπεζικού συστήματος, που αρχίζει στο Λονδίνο το 1775, επιτρέπει πληρωμές που αντισταθμίζουν η μία την άλλη και ως εκ τούτου μειώνεται σημαντικά η ποσότητα του υλικού χρήματος που απαιτείται για την υποστήριξη ενός δεδομένου επιπέδου οικονομικής δραστηριότητας. Αλλά από τη στιγμή που το τραπεζικό σύστημα έχει φτάσει σε έναν υψηλό βαθμό ανάπτυξης, η περαιτέρω άνθιση της αγοράς εξαρτάται από τη φυσική αύξηση της ποσότητας των ράβδων χρυσού στον κόσμο.

Ο Μαρξ εντόπισε τη γέννηση της παγκόσμιας αγοράς στην ανακάλυψη χρυσού και αργύρου στο «Νέο Κόσμο». Αυτό το γεγονός αύξησε απέραντα τη ζήτηση για αγαθά καθώς η περίοδος που ονομάστηκε Μεσαίωνας από τους Ευρωπαίους ιστορικούς έδινε τη θέση της στη σύγχρονη εποχή. Οι μέθοδοι παραγωγής που μας κληρονόμησε ο Μεσαίωνας, όπως η χειροτεχνία, η μικρής κλίμακας αγροτική καλλιέργεια και η συντεχνιακή παραγωγή με επίκεντρο τις πόλεις, δεν αρκούσαν πλέον για να καλύψουν την αυξημένη ζήτηση για αγαθά. Ως αποτέλεσμα, η χρησιμοποίηση της μισθωτής εργασίας από την καπιταλιστική παραγωγή –και για ένα διάστημα η χρησιμοποίηση της εργασίας απαχθέντων Αφρικανών σκλάβων στις μεγάλες φυτείες– σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα ήταν απαραίτητη για να ικανοποιηθεί η αυξανόμενη ζήτηση για αγαθά.

_________________________________________________________________

Σημειώσεις

7 Αυτό έχει αποτελέσει σημαντικό παράγοντα για τον περιορισμό της ανάπτυξης της λογοτεχνίας κατά την εποχή του κεφαλαίου. Στις παλαιότερες εποχές, η σπουδαία λογοτεχνία ήταν συνήθως αποτέλεσμα των προσθηκών πολλών συγγραφέων, οι οποίοι βελτίωναν ένα υπάρχον έργο, αντί να ξεκινούν ένα καινούργιο από την αρχή. Ένα πολύ διάσημο παράδειγμα είναι τα ομηρικά έπη, τα οποία δεν διαμορφώθηκαν από έναν αοιδό, που τον έλεγαν Όμηρο, ο οποίος μπορεί και να μην υπήρξε ποτέ, αλλά από γενιές ποιητών οι οποίες τραγουδούσαν τα ποιήματα κάνοντας μικρές αλλαγές, οι οποίες εν καιρώ πολλαπλασιάστηκαν. Το αποτέλεσμα ήταν αυτά τα εντυπωσιακά έργα που τελικώς γράφτηκαν στην κλασσική εποχή και μεταδόθηκαν στον δικό μας κόσμο.

Άλλο ένα παράδειγμα ήταν η λογοτεχνία της Βίβλου. Οι βιβλικές ιστορίες, τα ποιήματα και οι ψαλμοί της έχουν πολλούς συγγραφείς. Αυτό αληθεύει επίσης για τα έργα του Σαίξπηρ. Ο Γουίλιαμ Σαίξπηρ, που έζησε και συνέθεσε στις αρχές της καπιταλιστικής εποχής, δεν έγραψε τα έργα του από το μηδέν. Αντιθέτως πήρε προϋπάρχοντα έργα και τα βελτίωσε σημαντικά. Στο σήμερα αυτό θα θεωρούνταν λογοκλοπή. Στο μέλλον, όταν οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής θα αποτελούν παρελθόν, η μέθοδος της βελτίωσης ήδη υπαρχόντων έργων λογοτεχνίας – αντί της συγγραφής νέων από το μηδέν –  ενδεχομένως να αναγεννηθεί.

8 Χρησιμοποιώ το ‘κύριος Λι’ ως το όνομα ενός τυχαίου Κινέζου βιομήχανου καπιταλιστή. Τα περισσότερα προϊόντα της Apple δημιουργούνται από την τεράστια βιομηχανική επιχείρηση Foxconn, της οποίας τα κεντρικά γραφεία βρίσκονται στην Ταϊβάν, ενώ  τα τεράστια εργοστάσιά της βρίσκονται στην ηπειρωτική Κίνα. Παρ’ όλα αυτά, πολλά αγαθά που πωλούνται στις ΗΠΑ κατασκευάζονται από σχετικά μικρούς Κινέζους βιομήχανους καπιταλιστές. Ο κινεζικός βιομηχανικός καπιταλισμός είναι πολύ πιο δυναμικός σε σχέση με τον αντίστοιχο ηλικιωμένο αμερικανικό, διότι ο κινεζικός καπιταλισμός ακόμη αναδύεται από την αγροτική οικονομία και για αυτό παραμένει στην ανταγωνιστική του φάση.

9 Οι ιδρυτές του σοβιετικού κράτους δεν είναι προβλέψει κάτι τέτοιο. Αρχικώς θεωρούσαν ότι η Σοβιετική Ρωσία είτε θα λάμβανε σημαντική βοήθεια από τη σοσιαλιστική Γερμανία καθώς και άλλα δυτικοευρωπαϊκά σοσιαλιστικά κράτη -το σοσιαλιστικό αντίστοιχο μιας μαζικής εξαγωγής κεφαλαίου- είτε θα ανατρεπόταν από την αντεπανάσταση. Όταν κατέστη σαφές ότι δεν θα συνέβαινε κάποια σοσιαλιστική επανάσταση στη Γερμανία ή σε κάποιο άλλο ευρωπαϊκό κράτος άμεσα, ο Λένιν υιοθέτησε την άποψη του «κρατικού καπιταλισμού» ως οδό μέσω της οποίας το σοβιετικό κράτος θα μπορούσε να πετύχει την οικονομική ανάπτυξη, ώστε να μπορεί να επιβιώσει για κάποιο καιρό στον καπιταλιστικό κόσμο.

Υπό το πρόγραμμα που πρότεινε ο Λένιν, η Σοβιετική οικονομία θα ήταν κυρίως καπιταλιστική και οι καπιταλιστικές επιχειρήσεις θα ανήκαν μεν κυρίως στους ξένους καπιταλιστές, υπό τον έλεγχο δε του εργατικού κράτους. Εξ’ου και το όνομα «κρατικός καπιταλισμός». Το πρόβλημα ήταν ότι πολύ λίγοι ξένοι καπιταλιστές ήταν διατεθειμένοι να επενδύσουν το κεφάλαιό τους στη Σοβιετική Ένωση καθώς υπήρχαν πολλές άλλες εναλλακτικές. Παρ’ όλα αυτά υπήρξαν μερικές παραχωρήσεις σε ξένες επιχειρήσεις.

Μόνο την περίοδο του πρώτου πενταετούς πλάνου μπόρεσε η Σοβιετική Ένωση υπό την ηγεσία του Ι. Β. Στάλιν να υλοποιήσει ένα πρόγραμμα βιομηχανοποίησης, το οποίο, παρότι εξαρτιόταν από την ξένη μεταφοράς τεχνολογίας, μπόρεσε να συνεχίσει την βιομηχανοποίηση χωρίς την εισαγωγή ξένου κεφαλαίου. Αυτό ήταν -και εξακολουθεί να είναι ακόμα και τώρα- δίχως προηγούμενο στο μοντέρνο κόσμο.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά πετυχημένα, βέβαια το τίμημα ήταν βαρύ. Η «διαδικασία της σοσιαλιστικής πρωταρχικής συσσώρευσης», που δεν είχε προβλεφθεί από τον Μαρξ ή τον Λένιν, δημιούργησε τεράστιες αντιπαραθέσεις ανάμεσα στην εργατική τάξη και μεγάλα τμήματα της αγροτιάς που αντιστέκονταν στην δρακόντεια συλλογή σιτηρών και τα μέτρα κολλεκτιβοποίησης, που απαιτούνταν για την χρηματοδότηση της βιομηχανοποίησης. Ο Στάλιν επέλεξε να αντιπαρατεθεί χρησιμοποιώντας βίαια μέσα κάθε φορά που αναπτύσσονταν αντιστάσεις.

Κατ’ αυτή την περίοδο ο Στάλιν προσωποποίησε το κομματικό του όνομα, το οποίο στα ρώσικα σημαίνει «άνθρωπος από ατσάλι». Αυτές οι πολιτικές καθώς και οι μαζικές αντιστάσεις που προκάλεσαν οδήγησαν το ΚΚ της ΕΣΣΔ σε πολλές διασπάσεις, συμπεριλαμβανομένων όσων είχαν υποστηρίξει τον Στάλιν κόντρα στον Τρότσκι και τον Μπουχάριν. Οι εσωτερικές κομματικές αντιπαραθέσεις, τόσο οι φανερές όσο και οι κρυφές, οδήγησαν σε γενικευμένες τρομοκρατικές διώξεις και μετά από ένα σημείο σε μαζικές εκτελέσεις πολλών ηγετών του ΚΚ της ΕΣΣΔ και άλλα επιφανή μέλη μεταξύ του 1936 και του 1938. Μεταξύ των θυμάτων ήταν πρώην υποστηριχτές του Τρότσκι και του Μπουχάριν, συμπεριλαμβανομένου του ιδίου του Μπουχάριν, και του Τρότσκι, ο οποίος δολοφονήθηκε από έναν Σοβιετικό κατάσκοπο το 1940, καθώς και άλλους υποστηρικτές του Στάλιν.

Οι πληγές που δημιουργήθηκαν από την τρομοκρατία δεν επουλώθηκαν ποτέ. Ο υπερβολικός τρόμος και η καταπίεση που χρειαζόταν για την διατήρηση της πολιτικής της βιομηχανοποίησης δίχως την εισαγωγή ξένου κεφαλαίου ή το κοινωνικό αντίστοιχο της εισαγωγής ξένου κεφαλαίου, σταδιακά κατέπνιξε το επαναστατικό πνεύμα του Σοβιετικού λαού και έριξε το ηθικό της σοβιετικής εργατικής τάξης. Η αντίδραση στην τρομοκρατία που εξερράγη σχεδόν αμέσως μετά τον θάνατο του Στάλιν (ο οποίος συνέβη σε παράξενες συνθήκες) βάθυνε ακόμα περισσότερο και αναπτύχθηκε παίρνοντας την μορφή μίας ολοκληρωτικής πολιτικής και κοινωνικής αντεπανάστασης υπό τον Γκορμπατσόφ και Γιέλτσιν, οι οποίοι κατέστρεψαν τα επιτεύγματα της Σοβιετικής βιομηχανοποίησης, που είχαν κερδηθεί με τόσο κόπο.

10 Αν η Σοβιετική Ένωση και η Κίνα είχαν παραμείνει σύμμαχοι, η Κίνα θα μπορούσε να είχε πετύχει τη σοσιαλιστική βιομηχανοποίηση με τη βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης, λειτουργώντας ως το σοσιαλιστικό αντίστοιχο της εισαγωγής ξένου κεφαλαίου. Με αυτόν τον τρόπο η Κίνα θα μπορούσε να είχε αποφύγει το βαρύ τίμημα της βιομηχανοποίησης της Σοβιετικής Ένωσης. Πριν από την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, τόσο η Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας όσο και η Κούβα επωφελούνταν από τις σχέσεις τους με την ΕΣΣΔ. Όμως η απόφαση του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος, υπό την ηγεσία του Μάο, για απομάκρυνση από τη Σοβιετική Ένωση το 1959 εμπόδισε αυτή την δυνατότητα.

11 Στην εποχή που το ΚΚ ΕΣΣΔ βρισκόταν στην εξουσία στη Ρωσία, όντας τμήμα του διεθνούς εργατικού κινήματος, και η Ρωσία αποτελούσε απλώς τμήμα της πολυεθνικής Σοβιετικής Ένωσης, το Κρεμλίνο πάντοτε προτιμούσε να υπάρχουν «κεντροαριστερές» κυβερνήσεις στη Δύση, αν και ήταν διαθέσιμο να συνεργαστεί και με δεξιές κυβερνήσεις στην ανάγκη. Όμως ο Πούτιν, ο οποίος όπως και ο Τραμπ είναι κάτι σαν μία βοναπαρτίστικη φιγούρα στη ρωσική εσωτερική πολιτική, είναι εξίσου διαθέσιμος να υποστηρίξει -παρά την περιορισμένη ουσιαστικά δύναμη του- τόσο δεξιά όσο και αριστερά κόμματα, όταν τίθεται το εθνικό συμφέρον της Ρωσίας. Ο Πούτιν επομένως δεν έχει προτιμήσεις ανάμεσα σε δεξιά ή αριστερά κόμματα.

Πολλοί προοδευτικοί είναι ενοχλημένοι βλέποντας ότι ο Πούτιν υποστηρίζει τον Τραμπ. Δεν θα έπρεπε η Ρωσία να υποστηρίζει προοδευτικούς και όχι αντιδραστικούς, όπως ο Τραμπ; Αυτό θα ήταν αληθές μόνο τους καιρούς που η «Ρωσία» βρισκόταν υπό τον έλεγχο της εργατικής τάξης μέσω του ΚΚ ΕΣΣΔ.

Εκείνη την εποχή, πολλοί εξ’ αυτών των «προοδευτικών» -τουλάχιστον οι πιο μεγάλοι σε ηλικία που ειχαν ζήσει επί ύπαρξης της Σοβιετικής Ένωσης- υποστήριζαν κάθε είδους αστούς αντιπάλους του ΚΚ ΕΣΣΔ στο όνομα της υποστήριξης της «δημοκρατίας» ενάντια στη ‘μονοκομματική δικτατορία’ του Κομμουνιστικού Κόμματος. Τώρα που αυτές οι αστικές δυνάμεις έχουν νικήσει και ελέγχουν τη Ρωσία, η ρωσική κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται για το αν στις Δυτικές χώρες βρίσκονται «προοδευτικοί» ή ρατσιστές αντιδραστικοί. Το μάθημα είναι ότι πάντοτε θα πρέπει να προσέχεις το τι ελπίζεις, γιατί μπορεί και να το βρεις μπροστά σου.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s