» Χρόνια πολλά» μνημόνιο;

«Ω! ευγενικοί μου άνθρωποι, η ζωή είναι σύντομη… Αν ζούμε, ζούμε για να πατήσουμε πάνω στα κεφάλια των βασιλιάδων» Ερρίκος Η’, Σαίξπηρ

Συμπληρώθηκε ένας χρόνος από τότε που, με φόντο το Καστελόριζο, ο Παπανδρέου καλούσε το ιππικό της τρόικας να συνδράμει στη σωτηρία του ελληνικού καπιταλισμού ώστε να περιοριστούν οι συστημικοί κραδασμοί από μια ενδεχόμενη χρεοκοπία του. Από την πρώτη στιγμή είχαμε θεωρήσει το μηχανισμό διάσωσης των τοκογλύφων, μηχανισμό ελεγχόμενης χρεοκοπίας και τα μέτρα λιτότητας, την πολιτική απάντηση των αστών στην κρίση. Ταυτόχρονα ήταν από τότε εμφανές (σε όποιον φυσικά ήθελε να το δει) πως η αναδιάρθρωση του χρέους είναι το επόμενο στάδιο »σωτηρίας». Τώρα που τα επιτόκια δανεισμού έχουν ξεπεράσει τα επίπεδα προ μνημονίου, τώρα που μια μορφή αναδιάρθρωσης του χρέους που θα υλοποιηθεί κατοχυρώνοντας τα συμφέροντα των πιστωτών είναι ζήτημα μηνών αν όχι εβδομάδων, κρίνεται απαραίτητη μια ανασκόπηση των γεγονότων της τελευταίας χρονιάς.

Ο μυστικισμός των spreads και των αόρατων αγορών…

Εδώ και δώδεκα μήνες, οι διάφοροι καθεστωτικοί αναλυτές, τα τηλεοπτικά φερέφωνα και φυσικά οι πολιτικοί εκπρόσωποι της αστικής τάξης -«εθνικής» και διεθνούς- περιγράφουν την πολιτική κοινωνικής αντεπανάστασης, που συμπυκνώνει το μνημόνιο, ως φυσικό φαινόμενο που απορρέει από την κρίση. Αντίστοιχα το καθεστώς παρουσίασε με όλα τα μέσα του, την υπαγωγή στην τρόικα ως διάσωση της «πατρίδος» προσπαθώντας να αντικαταστήσει το κοινωνικό συμβόλαιο που κατέρρευσε εν μια νυκτί με μια νέα εθνική ενότητα. Τα κάθε λογής hedge funds, οι τράπεζες και τα λοιπά ευαγή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα παρουσιάζονται στην καθεστωτική προπαγάνδα περίπου ως αιώνιες καταστάσεις και αντίστοιχα η αριστοκρατία του χρήματος, από καθάρματα με ονοματεπώνυμο, μετατρέπεται σε αόρατο νόμο της αγοράς.

Με αυτόν τον τρόπο το μακρύ κύμα ύφεσης, η κρίση δηλαδή, παραμένει ένα ομιχλώδες φυσικό φαινόμενο κάποιων οικονομικών αυτοματισμών, ενώ αντίθετα η βαθύτερη ουσία της είναι η αλλαγή των ταξικών και ευρύτερα κοινωνικών σχέσεων, είναι η αλλαγή των όρων ύπαρξης και αναπαραγωγής των καπιταλιστικών σχέσεων. Μια αλλαγή που όχι μόνο δε συμβαίνει αυτόματα ή νομοτελειακά, αλλά αντίθετα το κεφάλαιο επιστρατεύει όλα τα πολιτικά του όπλα -το κράτος και τους υπερεθνικούς οργανισμούς- για να επιβάλλει εκ νέου την κυριαρχία του. Με άλλα λόγια η στιγμή της κρίσης θρυμματίζει τη φαινομενική φυσικότητα των καπιταλιστικών σχέσεων, αποκαλύπτοντας πίσω από το μυστικισμό των οικονομικών εννοιών τις υπαρκτές ταξικές αντιθέσεις και τις πολιτικές προϋποθέσεις ύπαρξης των νόμων της αγοράς: το πολιτικό εποικοδόμημα που εγγυάται εν τέλει τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής.

Είναι λοιπόν φυσικό τα καθεστωτικά φερέφωνα να μιλάνε για τα spreads και τα CDS, όχι μόνο γιατί είναι χαμένα στο μυστικισμό και το φετιχισμό της ιδεολογίας τους, αλλά κυρίως γιατί αν η κρίση και η πολιτική αντιμετώπισής της δεν είναι φυσικό φαινόμενο, θα πρέπει οι υπαίτιοι να αναζητηθούν στους ίδιους και στα αφεντικά τους. Από τα παραπάνω δε συνάγεται πως η κρίση και αντίστοιχα η κρίση χρέους είναι κάποια αστική κατασκευή, όπως πίστευε αρχικά ένα μεγάλο μέρος της αριστεράς. Όσο όμως το προλεταριάτο και ευρύτερα η κοινωνία, αποδέχονται ως φυσική κατάσταση τον καπιταλισμό, τόσο θα αναπαράγεται ως αληθινό το ψεύτικο είδωλο αυτού του κόσμου. Η στιγμή της συνειδητοποίησης (που δεν αφορά την πλειοψηφία της κοινωνίας) που μετουσιώνεται σε επανάσταση είναι που τσακίζει τις καπιταλιστικές νομοτέλειες με ένα κύμα βούλησης των μαζών που μετατρέπονται έτσι από αντικείμενα σε υποκείμενα της ζωής τους.

… το κράτος έκτακτης ανάγκης που είναι όμως μόνιμο

Επειδή η προπαγάνδα όμως δεν είναι αρκετή για να εξασφαλιστεί ένα μίνιμουμ συναίνεσης κι επειδή δε νοείται συστημική κρίση που να αφήνει αλώβητο το πολιτικό εποικοδόμημα, η εποχή της κρίσης και του μνημονίου επιφέρει τομές στο ίδιο το κράτος και στο νομικό πλαίσιο της αστικής δημοκρατίας. Αν το κράτος αποκρυσταλλώνει κάθε φορά τους ταξικούς συσχετισμούς είναι ευνόητο πως μια αλλαγή σε αυτούς τους συσχετισμούς θα εκφραστεί και στο ίδιο το κράτος. Αφού λοιπόν τα μέτρα του μνημονίου έκαναν χίλια κομμάτια το κοινωνικό συμβόλαιο της προηγούμενης περιόδου, έθαψαν δια παντός την κοινωνική ισορροπία των τελευταίων δεκαετιών, τότε το κράτος θα κρατήσει τον ταξικό του χαρακτήρα και θα αποτινάξει τα υποτυπώδη κοινωνικά και προνοιακά του στοιχεία. Το κράτος δεν μπορεί να εμφανίζεται πια ως εκφραστής της γενικής βούλησης, αλλά ως (αυτό που ήταν πάντα) ο στυγνός θεματοφύλακας των συμφερόντων της αριστοκρατίας του χρήματος και ευρύτερα της αστικής τάξης.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η μόνιμη παραβίαση του συντάγματος και της αστικής νομιμότητας. Γι αυτό ο Παπακωνσταντίνου παρακάμπτει τη βουλή, επειδή η εκτελεστική εξουσία πρέπει να μπορεί να παρακάμπτει τη δυσκίνητη, χρονοβόρα και τυπικά ελεγχόμενη από το λαό νομοθετική εξουσία. Γι’ αυτό το ψέμα είναι η μόνη αλήθεια της καθεστωτικής κυβέρνησης, γι’ αυτό οι ένοπλες συμμορίες του κράτους είναι οι αποκλειστικοί εγγυητές του νόμου.

Δεν υπάρχουν τώρα τα περιθώρια για ψευδεπίγραφες έστω διαβουλεύσεις με τους «κοινωνικούς εταίρους» και παρόμοιες σαχλαμάρες, ούτε για διαπραγματεύσεις και κοινωνικό διάλογο. Τώρα ο συγκεντρωτισμός της εξουσίας και το όπλο του μπάτσου είναι ο αποκλειστικός τρόπος διακυβέρνησης που δε στοχεύει όμως να τσακίσει ως συνήθως μόνο τις δυναμικές μειοψηφίες ή τους απόκληρους, αλλά ευρύτερα κοινωνικά στρώματα που θα θελήσουν να διαμαρτυρηθούν.

Από την καταστολή στις διαδηλώσεις, την ποινικοποίηση της πολιτικής ανυπακοής, την πριμοδότηση της άκρας δεξιάς και των ναζιστών μέχρι την ενορχηστρωμένη επίθεση στην αριστερά και τον αναρχικό χώρο, το καθεστωτικό μήνυμα είναι ένα: το κράτος έκτακτης ανάγκης είναι ήδη εδώ κι αν τυχόν χρειαστεί αναστολή των συνταγματικών ελευθεριών, για χάρη της πατρίδας πάντα, θα έχουν ήδη τσακιστεί οι όποιες πολιτικές ή κοινωνικές δυνάμεις θα μπορούσαν  να δώσουν διέξοδο στη λαϊκή οργή. Ακόμα και η επίθεση στο Σύριζα, όχι για αυτό που είναι αλλά για αυτό που συμβολίζει, πιστοποιεί τις διεργασίες μεταλλαγής της αστικής δημοκρατίας σε αυταρχικό κράτος.

Όταν μετά από ένα χρόνο μνημονίου, έχουν διαλυθεί όλες οι μεταπολεμικές κατακτήσεις του προλεταριάτου, όταν νοσοκομεία, σχολεία και πανεπιστήμια καταρρέουν από τη μονομερή στάση πληρωμών του κράτους, όταν δηλαδή οι πυλώνες του κράτους πρόνοιας και το εργασιακό πλαίσιο καταστρέφονται από την κοινωνική αντεπανάσταση, ποιος μπορεί να περιμένει πως τα πολιτικά δικαιώματα (που ήδη από την 11η Σεπτεμβρίου σφυροκοπούνται) θα παραμείνουν ως έχουν;  Δυστυχώς για τους εργατιστές μας, τα εργατικά δικαιώματα καταργούνται μαζί με τα πολιτικά και η καταργησή τους δε συμβαίνει από το αφεντικό στο χώρο της δουλειάς, αλλά είναι πολιτική απόφαση του αστικού κράτους και ως εκτούτο η απάντηση σε αυτό μπορεί να είναι μόνο πολιτική και όχι συνδικαλιστική, όσο πρωτοβάθμια ή αδιαμεσολάβητα κι αν είναι τα συνδικάτα.

Πέρα από τον οικονομισμό και τον πατριωτισμό

Το μνημόνιο άλλαξε ολικά τους όρους και το πλαίσιο μέσα στο οποίο η αστική τάξη ως σύνολο κι όχι ως μεμονωμένο αφεντικό εκμεταλλεύεται την εργατική. Ταυτόχρονα εγκαθιδρύει μια κοινωνική πραγματικότητα χωρίς στοιχειώδη κοινωνικά δικαιώματα, με συρρικνωμένες πολιτικές ελευθερίες, ένα νέο τύπο πολίτη. Σε όλα αυτά ο μόνος αγώνας που έχει νόημα είναι ο πολιτικός ανατρεπτικός αγώνας, η πάλη για την κατάκτηση της εξουσίας. Καμία απεργία δεν πρόκειται να ματαιώσει το μνημόνιο, όσο πρωτοβάθμια ή αδιαμεσολάβητα θα είναι οργανωμένη, αν δεν ανατρέψει πρώτα τον πολιτικό διαχειριστή. Κι αφού η κοινωνική αντεπανάσταση είναι στρατηγική επιλογή της αστικής τάξης, ανεξάρτητα από το φορέα υλοποίησης της, η ανατροπή του μνημονίου σημαίνει πάλη για την εξουσία. Οι εργατικοί αγώνες όταν είναι και παραμένουν συνδικαλιστικοί, δηλαδή είναι διαπραγματευτικοί αγώνες για καλύτερες συνθήκες -κεκτημένα-  έχουν νόημα όταν υπάρχουν περιθώρια για διαπραγματεύσεις, όταν δηλαδή το καπιταλιστικό σύστημα αναπαράγεται και δεν βρίσκεται σε κρίση. Στην τωρινή συγκυρία, στην εποχή της μακράς ύφεσης και της προληπτικής αντεπανάστασης οι ταξικοί αγώνες μπορεί να είναι μόνο πολιτικοί, με την έννοια πως το προλεταριάτο αρχίζει πια να κινείται όχι ως μέρος -έστω εκμεταλλευόμενο- του συστήματος, αλλά ως ο αρνητής του, ως η εικόνα της άλλης κοινωνίας. Εδώ δεν υπάρχουν περιθώρια για αγώνες -για ένα καλύτερο συσχετισμό- στη βάση, αλλά στο εποικοδόμημα, στο σύνολο των καπιταλιστικών σχέσεων.

Αντίθετα με τις παραπάνω διαπιστώσεις κι ανεξάρτητα από τους αγώνες που ξέσπασαν τους προηγούμενους δώδεκα μήνες, η αριστερά έμεινε στην συντριπτική πλειοψηφία της, δέσμια των οικονομίστικων αυταπατών της, περιόρισε τον ορίζοντα του αγώνα στο θολό σχήμα της υπεράσπισης των κεκτημένων. Δεν μπόρεσε έτσι να υψωθεί ούτε στο επίπεδο μιας ολικής πολιτικής εναλλακτικής λύσης, ούτε όμως να οργανώσει στοιχειώδη κοινωνικά δίκτυα αλληλεγγύης ως την πρώτη γραμμή άμυνας. Αυτός είναι κατά τη γνώμη μας ο λόγος που οι άθλιοι κυβερνώντες (και η αστική τάξη) τολμούν, παρά το υπαρκτό αδιέξοδο της πολιτικής τους, να παρουσιάζονται ως σωτήρες, ενώ κανονικά θα ‘πρεπε να έχουν φύγει ήδη με τα ελικόπτερα.

Σε αντίθεση με τους εργατιστές που δε βλέπουν μπροστά τους την πολιτική και το εποικοδόμημα, αλλά μόνο αδιαμεσολάβητους εργατικούς αγώνες κατά των αφεντικών, οι δυνάμεις που επιθυμούν ένα νέο ΕΑΜ, καθώς θεωρούν την Ελλάδα υπό κατοχή, επεξεργάζονται ένα ολικό εναλλακτικό σχέδιο για τη σωτηρία φυσικά της χώρας κι όχι για το σοσιαλισμό. Ανεξάρτητα από το βαθύ συντηρητισμό τους, οι «πατριωτικές δυνάμεις», φαίνεται να αντιλαμβάνονται καλύτερα πως η νέα εποχή απαιτεί περισσότερο από ποτέ πολιτικές προτάσεις και αναγνωρίζουν το ρόλο του διεθνούς κεφαλαίου και των υπερεθνικών οργανισμών του στην παγκόσμια κρίση. Αυτός είναι και ο λόγος -και στο βαθμό που η ευρωπαϊκή προοπτική του ελληνικού καπιταλισμού είτε διακοπεί βίαια, είτε καταντήσει αβάστακτη και για κύκλους της αστικής τάξης, οι πατριωτικές δυνάμεις μαζί με τους φασίστες θα είναι η επόμενη λύση.

Προσεχώς διάψευση προσδοκιών και εξέγερση

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: οργή υπάρχει και μάλιστα μεγάλη, όσο κι αν παραμένει υποβόσκουσα. Ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, που μέχρι πρότινος κάποια ανήκαν στο μπλοκ εξουσίας, βιώνουν με κάθε τρόπο -υλικό και ψυχολογικό- διάψευση των προσδοκιών τους. Η συνείδηση δεν αναπτύσσεται με τις ίδιες ταχύτητες σε όλο τον κόσμο, αυτό εξάλλου είναι ο βασικός λόγος ύπαρξης της λεγόμενης πρωτοπορίας. Κάποιοι περίμεναν πως το σχέδιο του μνημονίου θα απαιτούσε θυσίες, αλλά θα αποτελούσε μια επώδυνη, μικρή παρένθεση και μετά όλα θα συνέχιζαν όπως πριν. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για αυτή τη συμπεριφορά, που εκφράστηκε ως πίστωση χρόνου στον Παπανδρέου, όπως άρνηση της νέας πραγματικότητας, υλικά συμφέροντα, μικροκαταθέσεις, πελατειακές σχέσεις, αλλά κυρίως η άθλια συνείδηση που καλλιεργήθηκε κι αναπαράχθηκε ομαλά τα χρόνια της «ανάπτυξης». Ένας χυδαίος ατομισμός, απαξίωση κάθε έννοιας συλλογικότητας, καταναλωτισμός, εθνική υπερηφάνια τύπου μπάλας και ολυμπιακών αγώνων, ταύτιση με τους αστούς, όλα τα παραγόμενα δηλαδή υποπροϊόντα ενός καπιταλισμού σε «ανάπτυξη». Γενικά οι εποχές άνθησης εκμηδενίζουν ή περιθωριοποιούν την άρνηση του υπάρχοντος, μια όμως άρνηση που είναι απαραίτητη για να μπορέσει το συνειδητό τμήμα της κοινωνίας να φαντάζεται έστω πως υπάρχει ζωή και μετά τον καπιταλισμό, μια προοπτική απαραίτητη την εποχή της κρίσης.

Τώρα όμως γίνεται φανερό πως το μνημόνιο και ουσιαστικά η κρίση θα κρατήσει τουλάχιστον μια δεκαετία, πως αν ξεπεραστεί αυτό θα σημάνει έναν νέο τύπο καπιταλισμού (που δε θα χωρά το καταναλωτικό πάρτυ των μικροαστών) κι ένα ανυπολόγιστο κόστος για την ανθρωπότητα. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο κύμα διάψευσης προσδοκιών που θα φέρει η ομολογία αποτυχίας του μνημονίου, η κατάμουτρα διατυπωμένη άποψη πως οι θυσίες των τελευταίων δώδεκα μηνών όχι μόνο δεν «έσωσαν την πατρίδα», αλλά η χρεοκοπία ελεγχόμενη ή μη θα επιφέρει όχι απλά νέα μέτρα, αλλά ένα νέο κύμα κοινωνικής αντεπανάστασης.

Φυσικά η απρόσκοπτη υλοποίηση της αστικής πολιτικής δεν είναι ούτε καν φαντασίωση των καθεστωτικών αναλυτών. Όχι μόνο γιατί η αναδιάρθρωση μπορεί να τινάξει τα πάντα στον αέρα, όχι μόνο γιατί οι επόμενοι μήνες θα φέρουν τσουνάμι κρίσης στην παγκόσμια οικονομία (μόνο ο δείκτης της «ανόδου» του χρυσού, το πιστοποιεί), αλλά γιατί το φάντασμα μιας αυθόρμητης δίκαιης εξέγερσης πλανάται πάνω από τη μητρόπολη, εμπλουτισμένο με αραβικό άρωμα. Όσο κι αν μια τέτοια εξέλιξη φαίνεται τώρα αδύνατη, η γενικευμένη διάψευση προσδοκιών, σε συνδυασμό με την ανεργία και την απουσία κάθε προοπτικής θα οδηγήσουν εκεί. Κάλλιστα όμως κάποια στρώματα θα οδηγηθούν στους φασίστες, όπως επίσης αν οι άγριες εξεγέρσεις ηττηθούν δίχως εναλλακτική πρόταση, θα επιφέρουν αυταρχικές μετατοπίσεις.

Σε κάθε περίπτωση, μια εξέγερση που θα εκτονώσει τη δίκαιη οργή δεν είναι αρκετή για το συνειδητό προλεταριάτο και για το τμήμα εκείνο της κοινωνίας που αρνείται συνειδητά την καπιταλιστική κοινωνία. Το χρόνο που πέρασε είδαμε σε μικρότερη κλίμακα κοινωνικά ξεσπάσματα (5 Μάη, 15 Δεκέμβρη), τους φασίστες να ηγεμονεύουν σε ζητήματα μετανάστευσης, την άκρα δεξιά να θέτει τα όρια της αστικής νομιμότητας και όψεις του κράτους έκτακτης ανάγκης. Κυρίως όμως έγινε φανερή η απουσία εναλλακτικής πολιτικής λύσης και της τόλμης για την υλοποίηση της. Μιας ριζοσπαστικής πρότασης που να ξεκινά από το αναγκαίο μέσο της μονομερούς στάσης πληρωμών μέχρι το στόχο της σοσιαλιστικής προοπτικής ώστε να συσπειρωθεί το καλύτερο δυναμικό της κοινωνίας.

Το δίλημμα σχηματοποιείται όπως και πριν ένα χρόνο: Ή με την τόλμη που ταιριάζει στην εποχή μας, πέρα από τα φαντάσματα αυτού του κόσμου που υποτάσσει τους ανθρώπους στα δημιουργήματά τους, θα αποπειραθούμε να υψώσουμε τη δίκαιη οργή σε συνειδητή επανάσταση ή ο μεσαίωνας ενός ελλεεινού καπιταλισμού χωρίς δικαιώματα θα πνίξει την ανθρωπότητα στη σήψη και την παρακμή.

Άκης Τζάρας

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s