Η Νέα Πορεία (Λ.Τρότσκι, 1923)

Η Νέα Πορεία είναι μια συλλογή κειμένων του Τρότσκι που γράφτηκε το 1923 και σηματοδοτεί την έναρξη της πάλης ενάντια στο γραφειοκρατικό εκφυλισμό του κόμματος και της οκτωβριανής επανάστασης. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε 10 χρόνια αργότερα από την ΚΟΜΛΕΑ (Αρχειομαρξιστές), και επανεκδόθηκε το 1980 από τις εκδόσεις Αλλαγή και σε μετάφραση-επιμέλεια των Θωμαδάκη, Ροδίτη και Δενδρινό. Από αυτή την έκδοση αναδημοσιεύεται το κείμενο σε ηλεκτρονική μορφή.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος του Λ. Τρότσκι Για την «Έκδοση της Νέας Πορείας» στα Ελληνικά
Πρόλογος στην Αγγλική Έκδοση του 1972
Εισαγωγή του Λ. Τρότσκι
I. Το Ζήτημα των Γενιών μέσα στο Κόμμα
II. Η Κοινωνική Σύνθεση του Κόμματος
III. Ομάδες και Φραξιονιστικοί Σχηματισμοί
IV. Γραφειοκρατισμός και Επανάσταση
V. Παράδοση και Επαναστατική Πολιτική
VI. Η «Υποτίμηση» της Αγροτιάς
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Τα Βασικά Ζητήματα της Επισιτιστικής και Αγροτικής Πολιτικής
VII. Σχεδιασμένη Οικονομία (1042)
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I. — Η Νέα Πορεία
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II. — Ο Παραγοντισμός στο Στράτο
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III. — Για τη «Σμύτσκα» Ανάμεσα στην Πόλη και την Ύπαιθρο
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV. — Δυο Γενιές
Σημειώσεις

Πρόλογος του Λ. Τρότσκι για την ελληνική έκδοση το 1933

28 του Γεναρη 1933

Τα νέα ότι η μπροσούρα «Η Νέα Πορεία» πρόκειται να κυκλοφορήσει στα ελληνικά ήταν μία έκπληξη για μένα. Και δε θα προσπαθήσω να κρύψω ότι αυτή η έκπληξη με έκανε ευτυχισμένο. «Η Νέα Πορεία» περιλαμβάνει μια συλλογή από άρθρα που γράφτηκαν δέκα χρόνια πριν, τη στιγμή που η Αριστερή Αντιπολίτευση (Μπολσεβίκοι Λενινιστές) μόλις έκανε την εμφανιση της. Σήμερα, το βιβλίο θα έχει περισσότερο ιστορικό παρά σύγχρόνο ενδιέφεραν. Το γεγονός ότι εκδίδεται στην Αθήνα δείχνει ότι οι πρωτοπόροι έλληνες εργάτες έχουν ένα ζωηρό ενδιαφέρον για την παλιά Αριστερή Αντιπολίτευση. Είναι αδύνατο να μη δεις σ’ αυτό μια πολύ σημαντική ένδειξη της σοβαρότητας του κινήματος μας. Οι ιδέες και τα συνθήματα δεν πέφτουν από τον ουρανό. Επεξεργάζονται στην πορεία μιας μακρόχρονης πάλης. Είναι αδύνατο να κατανοήσει κανείς σωστά είτε τις επιστημονικές είτε τις πολιτικές ιδέες χωρίς να γνωρίζει την ιστορία της εξέλιξης τους. Η παράδοση παίζει έναν μεγάλο ρόλο στην ιστορική κίνηση της ανθρωπότητας, Τόσο αρνητικό όσο και θετικό. Οι συντηρητικές τάξεις και τα κόμματα χρησιμοποιούν την παράδοση με σκοπό να διατηρήσουν την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων, δηλαδή, πρώτα και κύρια, την καταπίεση και την εκμετάλλευση. Η παράδοση είναι αναγκαία στην επαναστατική τάξη γιατί αποτελεί ένα πλούσιο οπλοστάσιο απ’ όπου μπορεί να δανειστεί τα όπλα της στην πάλη εναντια στα υπάρχοντα δεινά.
Η Αριστερή Αντιπολίτευση, που, εντελώς δικαιολογημένα, θεωρεί ότι συνεχίζει τη δουλειά του Μαρξ και του Λένιν, υπάρχει σαν μια ανεξάρτητη τάση για δέκα χρόνια περίπου. Στο ρόλοι της ιστορίας αυτό είναι μια σύντομη περίοδος. Όμως, στη διάρκεια αυτών των δέκα χρόνων μεγάλα γεγονότα έχουν ξετυλιχτεί σε πολλές χώρες. Η «Αριστερή Αντιπολίτευση έδινε παντα απαντήσεις σ’ όλα αυτά τα διλήμματα που ξεπηδούσαν απ’ αυτά τα γεγονότα.
Ήταν σωστές οι αναλύσεις της; Η πορεία των γεγονότων επιβεβαίωσε τις προβλέψεις της. Η απαντηση σ’ αυτά τα ερωτήματα μπορεί να δοθεί μονάχα από μια μελέτη της ιστορίας της Αριστερής Αντιπολίτευσης στο φως των πολύ σπουδαίων αυτών γεγονότων. Δεν αμφιβάλω καθόλου ότι μια τέτοια μελέτη μονάχα να δυναμώσει μπορεί την εμπιστοσύνη των ελλήνων Μπολσεβίκων-Λενινιστών ότι ιστορικά είχαν δίκιο όταν υπεράσπισαν αυτό που υπεράσπισαν
Η μπροσούρα «Νέα Πορεία» είναι αποκλειστικά αφιερωμένη στα εσωτερικά προβλήματα τής ΕΣΣΔ. Το πρόβλημα τής δημοκρατίας στο Κόμμα καταλαμβανει ένα μεγάλο μέρος της. Αλλά αυτό το πρόβλημα δεν τίθεται ιδεαλιστικά ούτε αφηρημένα. Τίθεται υλιστικά δηλαδή σε αξεδιάλυτη σύνδεση με τις αμοιβαίες σχέσεις των τάξεων στη χώρα και τους πολιτικούς σχηματισμούς στο προλεταριάτο (Βλέπε ιδιαίτερα, Το κεφάλαιο «Γραφειοκρατισμός και Επανάσταση«). Η δημοκρατία στο Κόμμα δεν είναι αναγκαία καθεαυτή, αλλά σαν μέσο εκπαίδευσης και συσπείρωσης της προλεταριακής πρωτοπορίας στο πνεύμα του επαναστατικού μαρξισμού. Η δημοκρατία ωστόσο δε σημαίνει με κανέναν τρόπο ότι οι πόρτες είναι ανοιχτές για οποιονδήποτε. Μία επαναστατική οργανωση μπορεί να αναπτυχθεί και να γίνει ισχυρότερη μονάχα μέσα από μία συνεχή αυτόεκκαθάριση και διεύρυνση τής προλεταριακής της βάσης. Μια σωστη ταξική πολιτική είναι η κύρια προϋπόθεση για μία υγιή δημοκρατία στο Κόμμα. Χωρίς αυτό όλα τα λόγια για δημοκρατία και πειθαρχία παραμένουν κούφια. Κι ακόμα χειρότερα, γίνονται ένα όπλο για την αποδιοργανωση τού προλεταριακού κινήματος
Τους ίδιους αυτόύς μήνες του φθινοπώρου τού 1923 που γραφόταν αυτή ή μπροσούρα και ξετυλίγονταν οι συζητήσεις μέσα στην ΕΣΣΔ για τη δημοκρατία στο Κόμμα για την εκβιομηχανιση. για τη στάση μας απέναντι στην αγροτιά και τη σχεδιασμένη οικονομία γιγαντια επαναστατικά γεγονότα προετοιμάζονταν στη Γερμανία που κρατούσαν σε αγωνιά τη διεθνή προλεταριακή πρωτοπορία. Οι ρώσοι εργάτες περίμεναν ότι η Σοβιετική Γερμανία θα προστίθενται στη Σοβιετική Ρωσία. Αυτό θα ανοιγε απεριόριστες προοπτικές για το σοσιαλισμό. Αλλά Το Γερμανικό Κομμουνιστικό Κόμμα, παραλυμένο από την οπορτουνιστική ηγεσία (Στάλιν-Ζηνόβιεφ-Μπραντλερ) αποδείχτηκε ανίκανο να εκμετάλλευτεί μία εξαιρετικά επαναστατική κατάσταση. Με τη βοήθεια της Σοσιαλδημοκρατίας, ή γερμανική μπουρζουαζία διστηρησε και ακόμα ισχυροποίησε, για πολύ καιρό την υπεροχή της. Μια επαναστατική αμπώτιδα άρχισε να απλώνεται σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Η απογοήτευση και η διάψευση των ελπίδων για τη διεθνή επανάσταση κυρίεψε ακόμα και τους ρώσους εργάτες. Την ίδια αυτή στιγμή, η σταλινική γραφειοκρατία προώθησε τη θεωρία του σοσιαλισμού σε μία μόνη χώρα και άρχισε μια μανιασμένη πάλη εναντια στους Μπολσεβίκους-Λενινιστές σαν τους υπέρμαχους του προγράμματος της διαρκούς προλεταριακής επανάστασης. Ωστόσο, το πλατύ αυτό ζήτημα βρίσκεται πέρα από τα όρια αυτoύ του προλόγου.
Η Οργανωση των Αρχειομαρξιστών έχει τις ρίζες της στις ειδικές συνθήκες τής Ελλάδας και, μέχρι πριν τρια χρόνια, αναπτυσσόταν χωριστά και ανεξάρτητα από την Αριστερή Αντιπολίτευση. Αλλά, όπως έχει επανειλημμένα συμβεί στην ιστορία, σ’ ένα ορισμένο σημείο τα μονοπάτια μας συναντήθηκαν. Θα διαρκέσει αυτό; Για πόσο χρόνο; Νομίζω ότι θα διαρκέσει. και για παντα. Χάρη στη μαχητική προλεταριακή της σύνθεση, η Οργανωση των Αρχειομαρξιστών αποδείχτηκε πιο ικανή να αφομοιώσει και να εφαρμόσει πολιτικά τις ιδέες τής Αριστερής Αντιπολίτευσης απ’ ότι ορισμένα παλιότερα τμήματα. Το ελληνικό τμήμα των Μπολσεβίκων-Λενινιστών μπορεί να κρστησει την οργανωσή του στο μονοπάτι που διάλεξε, τόσο πιο σταθερά όσο πιο πολύ μπορεί να δώσει στο νεαρά προλεταριακά στελέχη του σοβαρή θεωρητική εκπαίδευση.
Στους θερμούς μου χαιρετισμούς προς όλους τους έλληνες φίλους προσθέτω την ευχή να τούς βοηθήσει το μικρό αυτό βιβλίο έστω και ως ένα μέρος, να κατανοήσουν το παρελθόν τής διεθνούς μας τάσης ώστε να μπορέσουν να αντικρίσουν το μέλλον με μεγαλύτερη σιγουριά.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

Όπως πολλά από τα κλασικά έργα τού Μαρξισμού, τα κείμενα αυτόύ του έργου έχουν βγει μέσα από την πάλη. Στην πραγματικότητα, ήταν τα πρώτα χτυπήματα που δόθηκαν από Τον Τρότσκι εναντια στο γραφειοκρατικό έλκος που άρχισε να εμφανίζεται μέσα στο Κομμουνιστικό Κόμμα τής Σοβιετικής Ένωσης. Γι’ αυτό παραμένει βασικό έργο για όλους εκείνους που θέλουν να κατανοήσουν Το σταλινισμό για να τον πολεμήσουν. Αντιμετωπίζοντας το ζήτημα τού γραφειοκρατισμού στο πρώτο εργατικό κράτος, ο Τρότσκι έκανε σημαντικές συνεισφορές στη μαρξιστική θεωρία. Η κατάσταση στη Ρωσία στα 1923, τότε που γράφτηκε «Η Νέα Πορεία», ήταν μία κατάσταση που δεν την είχε κανείς προβλέψει. Ένα προλεταριακό κόμμα είχε καθοδηγήσει μια επιτυχή επανάσταση σε μία καθυστερημένη ακόμα και κυρίως, αγροτική χώρα. Η αποτυχία της εργατικής τάξης να καταλάβει την εξουσία στις ανεπτυγμένες χώρες τής Ευρώπης λόγω της απουσίας ενός κόμματος νέου τύπου, όπως αυτό που ηγήθηκε στο Ρώσικο Οκτώβρη άφησε τη Σοβιετική Δημοκρατία απομονωμένη και περικυκλωμένη με τεράστιες οικονομικές δυσκολίες.
Σαν αποκορύφωμα, μια βαριά αρρώστια είχε αναγκάσει τον Λένιν να αποσυρθεί από την ενεργό πολιτική ζωή και την ηγεσία σε μία περίοδο που ήδη τον ανησυχούσαν βαθιά τα συμπτώματα τής αυξανόμενης γραφειοκρατικοποίησης τόσο στον κομματικό όσο και στον κρατικό μηχανισμό. Στα τελευταία του κείμενα, όπως στα άρθρα «Καλύτερα Λιγότερα, αλλά Καλύτερα» και «Για την Εργατοαγροτική Επιθεώρηση», είχε επιστησει την προσοχή σ’ αυτές τις τάσεις. Είχε περιγράψει Το Σοβιετικό καθεστώς σαν «ένα εργατικό κράτος με γραφειοκρατικές παραμορφώσεις» και σ’ ένα γράμμα στον Τρότσκι του πρότεινε ένα μπλοκ για να τις παλέψουν. Το γεγονός ότι η σοβαρή οικονομική κατάσταση, που απόρρεε από Τον πόλεμο και τον εμφύλιο πόλεμο, είχε κανει αναγκαίο αυτό που καθένας κατανοούσε σαν μία προσωρινή υποχώρηση με τη μορφή τής Νέας Οικονομικής Πολιτικής, μεγάλωνε αυτόύς τους κινδύνους. Η ενθάρρυνση που έδωσε ή ΝΕΠ στο ιδιωτικό εμπόριο και στη συσσώρευση από μέρους των πλούσιων χωρικών (κουλάκων) και σε μία νέα τάξη μικρών καπιταλιστών (Νέπμαν), πρόσφερε μία κοινωνική βάση για το μεγάλωμα τέτοιων τάσεων και έτσι απαιτούνταν η πιο μεγάλη επαγρύπνηση για την καταπολέμησή τους.
Έτσι το εργατικό κράτος αντιμετώπιζε σοβαρούς κινδύνους και το Κομμουνιστικό Κόμμα είχε βυθιστεί στην κρίση. Η πραγματική εξουσία είχε συγκεντρωθεί στα χέρια του Στάλιν, που μαζί με τον Ζηνόβιεφ και τον Κάμενεφ, αποτέλεσαν μια ανεπίσημη άρχουσα τριανδρία. Η κυριαρχική δύναμη ήταν ο ίδιος ο Στάλιν, μέσω του έλέγχου που ασκούσε στον κομματικό μηχανισμό. Αλλά εξαρτιόταν από την υποστηριξη μίας στρατιάς κομματικών και κρατικών υπαλλήλων, που ή δύναμη και τα προνόμιά τους τούς ξέκοβαν όλο και πιο πολύ. όχι μόνο από τις μάζες, αλλά και από τη βάση του ίδιου τού Κόμματος. Το νέο αυτό κυρίαρχο στρώμα επρόκειτο να βρει την ιδεολογία του στη θεωρία του «σοσιαλισμού σε μία χώρα», την τερατώδη αναθεώρηση του μαρξισμού που για πρώτη φορά παρουσίασε ο Στάλιν Το 1924. Με πολιτικούς όρους, αυτό σήμαινε όχι άπλα την εγκατάλειψη του προλεταριακού διεθνισμού, αλλά και τη δημιουργία των όρων που δυνάμωναν την αρπάγη τής γραφειοκρατίας και την έκαναν Ικανή να απομονώσει, να διώξει και τελικά να εξοντώσει όλους εκείνους που έμεναν πιστοί στις παραδόσεις του Μπολσεβικισμού. Με μία αμείλιχτη λογική, ο σταλινισμός πέρασε οριστικά στο πλευρό τής μπουρζουαζίας.
Θα ήταν λάθος να υποθέσουμε ότι όταν έγραφε τη «Νέα Πορεία», ο Τρότσκι πρόβλεπε, ή θα μπορούσε να έχει προβλέψει, όλη την έκταση αυτής της εξέλιξης. Εκείνο που μπορούσε να κανει, ήταν να επιστησει την προσοχή του Κόμματος σε διάφορα επικίνδυνα συμπτώματα και σημάδια που απειλούσαν την ασφάλεια τής Επανάστασης. «Η Νέα Πορεία» ήταν πρώτα απ’ όλα η συνεισφορά του στη συζήτηση για την κρίση τού Κόμματος, που είχε εμφανιστεί. με την αναγκαστική απουσία τού Λένιν, στα πρώτα στάδια της ΝΕΠ.
Η απόφαση τής Κεντρικής Επιτροπής, στην οποία αναφέρεται ο Τρότσκι στην Εισαγωγή του, φαινομενικά πήρε θέση εναντια σ’ αυτούς τούς κινδύνους και διακήρυξε μία «νέα πορεία». Αλλά όπως φανηκε μόνο ο Τρότσκι και οι υποστηριχτές του πάλεψαν πραγματικά για την εφαρμογή της. Αυτή ή πάλη άρχισε με το γράμμα του Τρότσκι που υπάρχει στο Παράρτημα I, και συνεχίστηκε με τα κείμενα που αποτελούν το κύριο μέρος του έργου. Οι προειδοποιήσεις του Τρότσκι σ’ αυτό το γράμμα άγγιξαν πολλές πληγές και προκάλεσαν τεράστια εχθρότητα. Τόνιζε ότι η παλιά φρουρά του Κόμματος δεν είχε ανοσία στον εκφυλισμό από τη «βαθμιαία και ανεπαίσθητη εξασθένιση του επαναστατικού και προλεταριακού πνεύματος στις γραμμές της». Μόνο με μία σταθερή και ενεργητική συνεργασία με τη νέα γενιά, μέσα στα πλαίσια της δημοκρατίας, έγραφε ο Τρότσκι, η παλιά φρουρά θα διατηρήσει την παλιά φρουρά σαν επαναστατικό παράγοντα. Βέβαια, μπορεί να αποστεωθεί και να γίνει άθελά της η πιο ολοκληρωμένη έκφραση του γραφειοκρατισμού». Υπογράμμιζε αυτό που είχε συμβεί στο γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, στην πριν το 1914 περίοδο. Ο Τρότσκι περιέγραψε με αρκετές λεπτομέρειες τους κινδύνους που απειλούσαν το Κόμμα, αν επέτρεπε να κυριαρχηθεί από έναν συντηρητικό γραφειοκρατισμό, που θα το χώριζε από τις μάζες και θα οδηγούσε στη θεωρητική γελοιοποίησή του. Τόνιζε ότι ο γραφειοκρατισμός είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο και όχι απλά «Το άθροισμα των κακών συνηθειών εκείνων που κατέχουν θέσεις». Οι κοινωνικές του ρίζες έπρεπε να αναζητηθούν στην κατάσταση που αντιμετώπιζε το σοβιετικό καθεστώς σε μια καθυστερημένη αγροτική χώρα, απομονωμένη μέσα σ’ έναν εχθρικό καπιταλιστικό κόσμο.
Ο Τρότσκι ήταν, επομένως, υποχρεωμένος, να μελετήσει με περισσότερες λεπτομέρειες μερικούς από τους παράγοντες που είχαν συμβάλλει στη διόγκωση του γραφειοκρατικού κινδύνου. Κανοντας το, έκανε νέες και ανεξάρτητες συνεισφορές στη μαρξιστική θεωρία. Επέμενε στη μαρξιστική μέθοδο και στην ανάγκη να εφαρμόζεται αυτή η μέθοδος, όπως έκανε ο Λένιν, στα συγκεκριμένα προβλήματα και στις ιδιομορφίες της μετάβαλλόμενης και αναπτυσσόμενης κατάστασης. Οι σελίδες στις οποίες ασχολείται με τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά του Λενινισμού, στο Κεφάλαιο V, αξίζει να μελετηθούν ιδιαίτερα.
Η θέση του Τρότσκι εναντια στον γραφειοκρατισμό και υπέρ της νέας πορείας, εξόργισε τους εχθρούς του στο Κόμμα και κινητοποίησαν εναντια του όλη την πανοπλία του μηχανισμού. «Αν και, ως ένα βαθμό, υπήρχε ακόμα ελευθέρια στη συζήτηση, ιδιαίτερα στις κυριότερες Κομματικές συναντήσεις, όπου κάθε προσπάθεια να καταπνίγουν οι διάφορες γνώμες συναντούσε την εχθρότητα, και τα άρθρα του Τρότσκι δημοσιεύονταν στον Τύπο και με τη μορφή βιβλίων, αυτό κουτσουρευόταν διαρκώς. Χρησιμοποιούνταν διάφορες παρασκηνιακές μέθοδες για να περιοριστούν τα δικαιώματα της αντιπολίτευσης και να δυναμώσει ο έλεγχος του Στάλιν και των υποστηριχτών του. Στον Τύπο αφιερωνόταν πολύς χώρος στις επιθέσεις εναντια στις απόψεις του Τρότσκι και στη διαστρέβλωση τους που σύντομα θα γίνονταν καθημερνά φαινόμενα. Οι υποστηριχτές του διώκονταν ή μετάτίθενταν σε δουλείες όπου δε θα μπορούσαν να παίξουν αποτελεσματικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής του Κόμματος. Στο Κεφάλαιο VI, για παράδειγμα, ο Τρότσκι ασχολείται μ’ αυτό που θα γινόταν αργότερα ένας διαβόητος μύθος —ότι «υποτιμούσε» την αγροτιά. Αυτό είναι επίσης μια ακριβής έκθεση της θεωρίας της «Διαρκούς Επανάστασης», που, όπως λεει ο Τρότσκι, «συμπίπτει εξολοκλήρου με τη θεμελιακή στρατηγική γραμμή του μπολσεβικισμού». Εδώ απορρίπτει πριν εμφανιστεί. τη θεωρία, την τελείως αντίθετη στο μαρξισμό, που επρόκειτο να προβάλει ο Στάλιν τον επόμενο χρόνο, με τον τίτλο του σοσιαλισμού σε μια χώρα». Η συνεπής θέση του Τρότσκι για την ανάγκη του οικονομικού σχεδιασμού δείχνεται στο τελευταίο κεφάλαιο, όπου υποστηρίζει την πολιτική που ακολούθησε στο Κομισαριάτο των συγκοινωνιακών Μέσων, το 1920. Τότε. προβαλε ένα πενταχρόνο σχέδιο για την έπισκευη και χρησιμοποιηση των άτμομη χανών, από τις οποιες έξαρτιοτον η αποκατάσταση του συστηματος μετάφορών και ο ρυθμός ανάπτυξης στη βιομηχανία συναλικά.
«Η Νέα Πορεία» θα έρθει να ανοίξει τα μάτια εκείνων που δέχονται την εκδοχή της σοβιετικής Ιστορίας που σερβίρουν οι σταλινικοί. Δείχνει το πως η πάλη του Τρότσκι ήταν η συνέχεια της πάλης του Λένιν και των μπολσεβίκων. «Αποδείχνει ότι ο Τρότσκι. και όχι ο Στάλιν και οι διάδοχοι του, συνέχισε την κληρονομιά του μαρξισμού και του μπολσεβικισμού, που πρώτα εγκατέλειψαν και μετά προσπάθησαν να καταστρέψουν, δολοφονώντας όλους τους ζωντανούς εκπρόσωπους του που μπορούσαν να βάλουν στο χέρι. Οι νέες πολιτικές γενιές που έρχονται μπροστά, σε αντίθεση με τη γραφειοκρατία στη Σοβιετική Ένωση και την Ανατολική Ευρώπη. πρέπει να μελετήσουν αυτό το βιβλίο και να αφομοιώσουν τα μαθήματα του. Αυτό δείχνει το δρόμο προς την επανεγκαθίδρυση της σοβιετικής δημοκρατίας. Για τους μαρξιστές στη Βρετανία, τα μαθήματα της «Νέας Πορείας» δεν είναι λιγότερο σημαντικά, όχι μόνο για την εγκαθίδρυση της ιστορικής αλήθειας, αλλά και σαν μια σκιαγράφηση της μαρξιστικής μεθόδου στη δράση.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η μπροσούρα αυτή εμφανίζεται με μια σημαντική καθυστέρηση: η άρρωστα με εμπόδισε να την εκδώσω νωρίτερα. Αλλά, συνολικά, τα ζητήματα δεν έχουν παρά μόνο τεθεί στη διάρκεια της συζήτησης που ξετυλίχτηκε μέχρι τώρα.
Γύρω απ’ αυτά τα ζητήματα, που αφορούν το εσωτερικό καθεστώς του Κόμματος και την οικονομία της χώρας, έχουν σηκωθεί στην πορεία της συζήτησης, σύννεφα σκόνης που συχνά σχηματίζουν μια σχεδόν αδιαπέραστη ομίχλη και εμποδίζουν την δράση. Αλλά αυτό θα περάσει. Τα σύννεφα της σκόνης θα διασκορπιστούν. Τα ζητήματα θα εμφανιστούν με την αληθινή τους μορφή. Η συλλογική σκέψη του Κόμματος θα τραβήξει βαθμιαία αυτό που της είναι αναγκαίο από τις συζητήσεις, θα αποχτήσει ωριμότητα και θα γίνει πιο σίγουρη για τον εαυτό της. Και έτσι, η βάση του Κόμματος θα πλατύνει και η ηγεσία του θα αποχτήσει περισσότερη αυτοπεποίθηση.
Σ’ αυτό βρίσκεται η αντικειμενική σημασία της απόφασης της Κεντρικής Επιτροπής για τη «νέα πορεία» του Κόμματος, οποίες κι αν είναι οι ερμηνείες για «πισωδρομήση» που δόθηκαν σ’ αυτήν. Όλη η προηγούμενη εργασία ξεκαθαρίσματος του Κόμματος, η εξύψωση της πολιτικής εκπαίδευσης και του θεωρητικού του επιπέδου, και, τέλος, ο καθορισμός των προσόντων των υπάλληλων του Κόμματος, δεν μπορεί πραγματικά να στεφθεί παρά με το άπλωμα και την εντατικοποίηση της ανεξάρτητης συλλογικής δραστηριότητας ολόκληρου του Κόμματος. Μια τέτοια δραστηριότητα είναι η μόνη σοβαρή εγγύηση εναντια σ’ όλους τους κινδύνους που συνδέονται με τη Νέα Οικονομική Πολιτική 1 και την αργή ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Επανάστασης.
Όμως, είναι αναμφισβήτητο ότι η νέα πορεία του Κόμματος δεν μπορεί να είναι παρά ένα μέσο, κι όχι αυτοσκοπός. Για την περίοδο που έρχεται, μπορεί να πει κανείς ότι η βαρύτητα και η αξία της θα καθοριστεί από το βαθμό με τον οποίο θα μας βοηθήσει να λύσουμε το κύριο οικονομικό μας καθήκον.
Η διεύθυνση της κρατικής οικονομίας μας είναι αναγκαστικά συγκεντρωτική. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα, τον πρώτο καιρό, το ζητήματα και οι διαφορές απόψεων σ’ ότι άφορά την κεντρική οικονομική διεύθυνση να είναι περιορισμένα σ’ έναν στενό κύκλο προσώπων. Η σκέψη του Κόμματος στο σύνολο της δεν ασκούνταν ακόμα άμεσα πανω στα βασικά ζητήματα και τις δυσκολίες της σχεδιασμένης διεύθυνσης της κρατικής οικονομίας. Ακόμα και στο 12ο Συνέδριο. τα ζητήματα που αφορούσαν την σχεδιασμένη διεύθυνση της οικονομίας, βασικά δεν αντιμετωπίστηκαν, παρά με τυπικό τρόπο. Είναι αυτό που εξηγεί, σ’ ένα μεγάλο βαθμό, το γιατί οι τρόποι και τα μέσα που καθορίστηκαν στην απόφαση αυτόύ του Συνεδρίου δεν εφαρμόστηκαν μέχρι τελευταία, σχεδόν καθόλου και γιατί η Κεντρική Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να θέσει, αυτές τις μέρες, ξανά το ζήτημα της αναγκαιότητας να κανει πράξη τις οικονομικές αποφάσεις του 12ου Συνεδρίου, ιδιαίτερα εκείνη που αφορούν το Γκοσπλαν 2.
Αλλά κι αυτή τη φορά επίσης, η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής έγινε δεχτή, από διάφορες πλευρές, με σκεπτικισμό 3 σ’ ότι άφορά το Γκοσπλαν και τη σχεδιασμένη διεύθυνση γενικά. Αυτός ο σκεπτικισμός δεν έχει καμία δημιουργική σκέψη, κανένα θεωρητικό βάθος, τίποτε το σοβαρό πίσω του. Κι αν ο φτηνός αυτός σκεπτικισμός γίνει αρκετός μέσα στα Κόμμα αυτό θα συμβεί ακριβώς επειδή η συλλογική σκέψη του Κόμματος δεν έχει ακόμα θέσει σοβαρά τα ζητήματα της συγκεντρωτικής σχεδιοποιημένης διεύθυνσης της οικονομίας. Ωστόσο, η τύχη της επανάστασης εξαρτάται εξολοκλήρου από το θρίαμβο αυτής της απόφασης.
Είναι στο τελευταίο της κεφάλαιο μονάχα που αυτή η μπροσούρα αντιμετωπίζει το ζήτημα της σχεδιασμένης διεύθυνσης, και αυτό στη βάση ένας ίδιαίτερου παραδείγματος, που δεν το διαλέξαμε αυθαίρετα, αλλά μας επιβλήθηκε από τη συζήτηση στο εσωτερικό του Κόμματος. Μπορεί κανείς να ελπίζει ότι στο επόμενα στάδιο, η σκέψη του Κόμματος θα αντιμετωπίσει όλα αυτά τα ζητήματα με έναν τρόπο πολύ πιο συγκεκριμένα απ’ ότι τώρα. Αν παρακολουθήσει κανείς την τωρινή οικονομική συζήτηση σαν θεστης —και τέτοια είναι τώρα η δική μου θέση— θα του φανεί πως το Κόμμα έχει γυρίσει ένα χρόνο πίσω για να επεξεργαστεί ξανά μ’ έναν πιο κριτικό τρόπο τις αποφάσεις του 12ου Συνεδρίου. Απ’ αυτό βγαίνει ότι τα ζητήματα που ήταν κατά κάποιον τρόπο μονοπώλιο ένας στενού κύκλου ατόμων γίνονται βαθμιαία το κέντρο της προσοχής ολόκληρου του Κόμματος. Από τη δική μου πλευρά, μπορώ να συμβουλέψω μόνο τους συντρόφους που επεξεργάζονται τα οικονομικά ζητήματα να μελετήσουν προσεχτικά τις συζητήσεις του 12ου Συνεδρίου πανω στη βιομηχανία και να τις συνδέσουν, όπως θα έπρεπε, με τη σημερινή συζήτηση. Ελπίζω να μπορέσω να ξαναγυρίσω πολύ γρήγορα σ’ αυτά τα ζητήματα.
Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι στην πορεία της προφορικής και γραπτής συζήτησης στο Κόμμα, τέθηκαν σε κυκλοφορία μια μεγάλη ποσότητα «γεγονότων» και πληροφοριών που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα και αντιπροσωπεύουν, για να το πούμε με λεπτότητα, καρπούς στιγμιαίων εμπνεύσεων. Αυτό θα το αποδείξουμε σ’ αυτήν εδώ την μπροσούρα. Το να καταφεύγει κανείς σε μέσα τόσο «χτυπητά», είναι στην πραγματικότητα σαν να δείχνει μια έλλειψη σεβασμού προς το Κόμμα. Και, κατά τη γνώμη μου, το Κόμμα πρέπει να απαντήσει σ’ αυτή τη συμπεριφορά με έναν λεπτομερή έλεγχο των τσιτάτων, των αριθμών και των γεγονότων που έχουν έρθει στην επιφανεια. Αυτό είναι ένα από τα πιο σπουδαία μέσα για να εκπαιδεύσει κανείς το Κόμμα και να εξασφαλίσει τη δική του την εκπαίδευση.
Το Κόμμα μας είναι αρκετά ώριμο για να μην είναι υποχρεωμένο να καταφύγει σε μια «νεκρική ηρεμία» η μια παράφορη συζήτηση. Ένα πιο σταθερό δημοκρατικό καθεστώς στο Κόμμα θα εξασφαλίσει στη συζήτηση μας το χαραχτήρα που οφείλει να έχει και θα διδάξει να μην παρουσιάζονται στο Κόμμα παρά μόνο προσεχτικά επαληθευμένα στοιχεία. Απ’ αυτήν την άποψη, η κοινή γνώμη του Κόμματος πρέπει να διαμορφώνεται μέσα από μια αδυσώπητη κριτική. Οι εργοστασιακοί πυρήνες πρέπει, μέσα από την καθημερινή τους πείρα, να ελέγχουν και τα στοιχεία της συζήτησης και τα συμπεράσματά της. Θα ήταν επίσης πολύ χρήσιμο για τη νεολαία στο σχολείο να βασίζει τις ιστορικές, οικονομικές και στατιστικές εργασίες της πανω στην αύστηρη επαλήθευση των στοιχείων που κυκλοφορούν στην τωρινη συζήτηση του Κόμματος και πανω στα οποια το Κόμμα θα βασίσει αύριο και μεθαύριο τις αποφάσεις του.
Το ξαναλέμε: η πιο σημαντικη κατάχτηση που το Κόμμα έχει κάνει και που πρέπει να διατηρησει, βρίσκεται στο γεγονός ότι τα κύρια οικονομικά ζητήματα που στο παρελθόν λύνονταν μέσα από ορισμένα σώματα, έχουν γίνει τώρα το κέντρο της προσοχής της μάζας του Κόμματος. Έτσι, έχουμε μπει σε μια νέα περίοδο. Τα σύννεφα της σκόνης που σηκώθηκαν Από τη συζήτηση θα διαλυθούν, τα ψεύτικα στοιχεία θα απορριφθούν από την σκέψη του Κόμματος, και τα θεμελιακά ζητήματα της οικονομικής οργανωσης ποτέ δε θα ξαναχαθούν από τον ορίζοντα του Κόμματος. Απ’ αυτό, η επανάσταση θα κερδίσει.

Λ. ΤΡΟΤΣΚΙ

Υ.Γ.—Η μπροσούρα αυτή, πέρα από τα κεφάλαια που δημοσιεύτηκαν στην «Πράβδα», περιέχει ορισμένα νέα κεφάλαια όπως: «Ο Γραφειοκρατισμος και η Επανάσταση», «Παράδοση και Επαναστατική Πολιτική», «Η Υποτίμηση της Αγροτιάς», «Σχεδιασμένη οικονομία». Όσο για τα άρθρα που έχουν ήδη δημοσιευτεί, τα παρουσιάζω εδώ χωρίς να αλλάξω ούτε μια λέξη. Αυτό θα δώσει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να δει καλύτερα το πως το νόημα τους έχει μερικές φορές διαστρεβλωθεί και διαστρεβλώνεται ακόμα τερατώδικα στη διάρκεια της συζήτησης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ I

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΓΕΝΕΩΝ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΚΟΜΜΑ

Σε μια από τις αποφάσεις που υιοθετήθηκαν στη διάρκεια της συζήτησης στη Μόσχα εκφράστηκε το παράπονο ότι το ζήτημα της δημοκρατίας στο Κόμμα μπερδεύτηκε από τις διάφορες συζητήσεις για τις σχέσεις ανάμεσα στις γενιές, τις προσωπικές επιθέσεις, κλπ. Αυτό το παράπονο δείχνει μια ορισμένη ιδεολογική σύγχυση. Οι προσωπικές επιθέσεις και οι αμοιβαίες σχέσεις ανάμεσα στις γενιές είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Το να θέτουμε τώρα το ζήτημα της δημοκρατίας στο Κόμμα χωρίς να αναλύουμε τα μέλη του Κόμματος, τόσο από κοινωνική άποψη όσο και από την άποψη της ηλικίας και του πολιτικού επιπέδου, αυτό είναι σαν να διαλύουμε τη δημοκρατία στο κενό.
Δεν είναι τυχαίο που το ζήτημα της δημοκρατίας στο Κόμμα εμφανίστηκε πρώτα απ’ όλα σαν ένα ζήτημα σχέσεων ανάμεσα στις γενιές. Αυτό είναι το λογικό αποτέλεσμα ολόκληρης της εξέλιξης του Κόμματος μας. Μπορεί κανείς να χωρίσει σχηματικά την ιστορία του Κόμματος σε τέσσερις περίοδες: α) Προετοιμασία ένας τέταρτου αιώνα μέχρι τον Οκτώβρη —μοναδική στην Ιστορία β) Οκτώβρης. γ) Η περίοδος που ακολουθεί τον Οκτώβρη. δ) Η νέα πορεία», δηλαδή η περίοδος στην οποία μπαίνουμε τώρα.
Παρά τον πλούτο της, την πολυπλοκότητα της και την ποικιλία των σταδίων μέσα από τα οποία πέρασε, η πριν τον Οκτώβρη περίοδος δεν ήταν, αυτό έχει τώρα κατανοηθεί, παρά μια προπαρασκευαστική περίοδος. Ο Οκτώβρης επέτρεψε να ελέγξουμε την ιδεολογία και την οργανωση του Κόμματος και των μελών του. Λέγοντας Οκτώβρη, εννοούμε την περίοδο την πιο οξυμένη της πάλης για την εξουσία, που μπορεί να πει κανείς ότι, κατά προσέγγιση, ξεκίνησε, με τις «Θέσεις του Απρίλη» του Λένιν 4 και τέλειωσε με την πραγματική κατάληψη του κρατικού μηχανισμού. Αν και δε διάρκεσε παρά λίγους μόνο μήνες, η περίοδος αυτή δεν είναι λιγότερη σημαντική, σ’ ότι άφορά το περιεχόμενό της. από ολόκληρη την προπαρασκευαστική περίοδο που μετριέται σε χρόνια και δεκάδες χρόνια. Ο Οκτώβρης όχι μονάχα μας έδωσε μια αλανθαστη επαλήθευση, μοναδική στο είδος της, του μεγάλου παρελθόντος του Κόμματος, μα και έγινε ο ίδιος μια πηγή εμπειρίας για το μέλλον. Ήταν διαμέσου του Οκτώβρη που το προ-Οκτωβριανό Κόμμα στάθηκε ικανό, για πρώτη φορά, να εκτιμήσει την πραγματική του αξία.
Η κατάχτηση της εξουσίας ακολουθήθηκε από μια γοργή, αν και ανώμαλη ανάπτυξη του Κόμματος. Σαν ισχυρός μαγνήτης, το Κόμμα τράβηξε όχι μονάχα εργάτες με χαμηλή συνείδηση, αλλά και ορισμένα στοιχεία εντελώς ξένα προς το πνεύμα του: υπάλληλους, καριερίστες και πολιτικά παράσιτα. Στη χαώδη αυτή περίοδο, στάθηκε ικανό να διατηρήσει την μπολσεβίκικη φύση του μόνο χάρη στην εσωτερική δικτατορία της Παλιάς Φρουράς που είχε δοκιμαστεί τον Οκτώβρη. Στα περισσότερο ή λιγότερο σημαντικά ζητήματα, τα νέα μέλη, κι όχι μόνο εκείνα που προέρχονταν από τις προλεταριακές γραμμές αλλά και τα ξένα στοιχεία, αποδέχονταν σχεδόν χωρίς αμφισβήτηση την ηγεσία της παλιάς γενιάς. Οι αριβίστες υπολόγιζαν αυτή την ευπείθεια σαν το καλύτερο μέσο για να εδραιώσουν τη θέση τους Μέσα στο Κόμμα. Αλλά κανανε λάθος στους υπολογισμούς τους. Με μια αυστηρή εκκαθάριση των ίδιων των γραμμών του. το Κόμμα απαλλάχτηκε από αυτόύς. Τα μέλη του Κόμματος μειώθηκαν, αλλά ή συνείδησή τους προχώρησε. Μπορεί να πει κανείς ότι αυτός ο αυτόέλεγχος, αυτή η εκκαθάριση έκαναν το μετά-Οχτωβριανό Κόμμα να αισθανθεί για πρώτη φορά μια συλλογικότητα μισού εκατομμυρίου που το καθήκον της δεν ήταν απλά να αφήνει τον εαυτό της να καθοδηγείται από την Παλιά Φρουρά, μα να εξετάζει και να αποφασίζει ή ίδια για τα ουσιώδη ζητήματα της πολιτικής. Μ’ αυτή την έννοια, ή εκκαθάριση και ή κρίσιμη περίοδος που είναι δεμένη μαζί της είναι κατά κάποιον τρόπο ή προετοιμασία στη βαθιά αυτή αλλαγή που εκδηλώνεται τώρα στη ζωή του Κόμματος και που θα περάσει πιθανότατα στην Ιστορία του με το όνομα της «Νέας Πορείας».
Υπάρχει ένα πράγμα που πρέπει να το καταλάβουμε καλά από την αρχή: ή ουσία των τωρινών διαφωνιών και δυσκολιών δε βρίσκεται στο γεγονός ότι οι «γραμματείς έχουν σε ορισμένα σημεία ξεπεράσει τον εαυτό τους και πρέπει να τους ανακαλέσουμε στην τάξη, αλλά στο γεγονός ότι το Κόμμα σαν σύνολο πρόκειται να περάσει σ’ ένα πιο ψηλό ιστορικό στάδιο. Η μάζα των κομμουνιστών λεει στην πραγματικότητα στους ηγέτες. Εσείς, σύντροφοι, έχετε την πριν από τον Οκτώβρη πείρα που λείπει από τους πιο πολλούς από μας, αλλά κάτω από την ηγεσία σας αποχτήσαμε μετά τον Οκτώβρη μια μεγάλη εμπειρία που κάθε μέρα γίνεται και πιο σημαντική. Και θέλουμε, όχι μονάχα να καθοδηγούμαστε από σας, μα και να συμμετέχουμε μαζί σας στην ηγεσία της τάξης. Το θέλουμε, όχι μονάχα γιατί αυτό είναι δικαίωμα μας σαν μέλη του Κόμματος, αλλά και γιατί είναι απόλυτα αναγκαίο για την εργατική τάξη σαν σύνολο. Χωρίς τη μικρή μας πείρα, πείρα που δεν πρέπει απλά να ληφβεί υπόψη στις ηγετικές σφαίρες αλλά που πρέπει να εισαχθεί από μας τους ίδιους στη ζωή τον Κόμματος, ο ηγετικός μηχανισμός γραφειοκρατικοποιείται, και εμείς, κομμουνιστές της βάσης, δεν αισθανόμαστε αρκετά εξοπλισμένοι ιδεολογικά όταν αντιμετωπίζουμε τους εξωκομματικούς».
Η τωρινή αλλαγή είναι, όπως έχω πει, το αποτέλεσμα Ολόκληρης της προηγούμενης εξέλιξης. Αόρατα, από πρώτη ματιά, μοριακά προτσές στη ζωή και τη συνείδηση του Κόμματος την προετοίμαζαν από καιρό τώρα. Η κρίση αγοράς έχει δώσει μια ισχυρή ώθηση στην κριτική σκέψη. Το πλησίασμα των γεγονότων στη Γερμανία τρανταξαν το Κόμμα. Αυτή ακριβώς τη στιγμή εμφανίστηκε με μια ίδιαίτερη καθαρότητα το γεγονός ότι το Κόμμα ζούσε κατά κάποιο τρόπο, σε δύο πατώματα: το πανω πάτωμα, όπου παίρνονταν οι αποφάσεις και το κάτω πάτωμα, όπου δε γινόταν τίποτα άλλο από το να μαθαίνουν τις αποφάσεις. Ωστόσο η κριτική αναθεώρηση του εσωτερικού καθεστώτος του Κόμματος αναβλήθηκε από την ανήσυχη αναμονή αυτόύ που φαινόταν ότι θα ήταν μια άμεση σύγκρουση στη Γερμανία. Όταν αποδείχτηκε ότι ή σύγκρουση αυτή είχε από τη δύναμη των γεγονότων, καθυστερήσει, το Κόμμα έθεσε στην ημερήσια διάτάξη το ζήτημα της νέας πορείας».
Όπως γίνεται συχνά στην ιστορία, είναι ακριβώς τους τελευταίους αυτόύς μήνες που η παλιά πορεία απεκάλυψε τα πιο αρνητικά και τα πιο ανυπόφορα χαρακτηριστικά της: μηχανισμός κλίκας γραφειοκρατική υπεροψία και πλήρη περιφρόνηση στις διαθέσεις, τις σκέψεις και τις ανάγκες του Κόμματος. Εξαιτίας της γραφειοκρατικής αδρανείας. απόρριψε από την αρχή αρχή, και με ανταγωνιστική βιαιότητα, τις πρώτες προσπάθειες να τεθεί στην ημερήσια διάταξη το ζήτημα της κριτικής αναθεώρησης του εσωτερικού καθεστώτος του Κόμματος.
Αυτό δε σημαίνει, βέβαια, ότι ο μηχανισμός αποτελείται αποκλειστικά από γραφειοκρατικοποιημένα στοιχεία. ή. ακόμα λιγότερο, από αμετάπειστους και αδιόρθωτους γραφειοκράτες. Καθόλου! Η τωρινή κρίσιμη περίοδος, που θα αφομοιώσουν τη σημασία της, θα διδάξει πολλά στην πλειοψηφία των εργατών του μηχανισμού και θα τους κανει να εγκαταλείψουν πολλά από τά σφάλματά τους. Η ιδεολογική και οργανική ανασυγκροτηση που θα βγει από την τωρινή κρίση θα έχέι, στο τέλος υγιή αποτελέσματα τόσο για τη βάση των κομμουνιστών όσο και για το μηχανισμό. Αλλά στο μηχανισμό, όπως εμφανίστηκε στο κατώφλι αυτής της κρίσης, ο γραφειοκρατισμος είχε φτάσει σε μια υπερβολική, αληθινά ανησυχητική ανάπτυξη. Και είναι αυτό που δίνει στην τωρινή ιδεολογική ανασυγκρότηση τόσο οξύ χαραχτήρα που δικαιολογημένα μάς γεννάει φόβους.
Θα ήταν αρκετό να τονίσουμε, ότι πριν δύο τρεις μήνες, η απλή αναφορά στον γραφειοκρατισμό του μηχανισμού, στην υπερβολική εξουσία των επιτροπών η των γραμματέων, αντιμετωπιζόταν από τους υπεύθυνους αντιπροσώπους της «παλιός πορείας· στις κεντρικές και τοπικές οργανώσεις με ένα σήκωμα των ώμων η με διαμαρτυρίες αγανάχτησης. Ο διορισμός σαν σύστημα; Φαντασίες! Φορμαλισμός, γραφειοκρατισμός; Εφευρέσεις, αντιπολίτευση μόνο για την απόλαυση να κανεις αντιπολίτευση, κλπ. Αυτόί οι σύντροφοι, με κάθε ειλικρίνεια, δεν παρατηρούσαν τον γραφειοκρατικό κίνδυνο που αντιπροσώπευαν οι ίδιοι. Μόνο κάτω από την πίεση της βάσης άρχισαν, σιγά σιγά. να αναγνωρίζουν ότι υπήρχαν πραγματικά εκδηλώσεις γραφειοκρατισμού, αλλά μόνο κάπου μακριό στην περιφέρεια της οργανωσης. σ’ ορισμένες περιοχές και επαρχίες. ότι αυτές ήταν μόνο μια παρέκκλιση στην πράξη από την ευθεία γραμμή, κλπ. Σύμφωνα μ’ αυτούς, ο γραφειοκρατισμός δεν ήταν παρά ένα κατάλοιπο της περιόδου του πολέμου, δηλαδή ένα φαινόμενο στο προτσές της εξαφανισης του, που ωστόσο δεν προχωράει αρκετά γρήγορα. Δε χρειάζεται να πούμε πόσο ψεύτικη είναι αυτή η εξήγηση και αυτή η προσέγγιση στα πράγματα.
Ο γραφειοκρατισμός δεν είναι ένα τυχαίο γνώρισμα ορισμένων επαρχιακών οργανώσεων μα ένα γενικο φαινόμενο. Δεν προχωράει από την τοπική στην κεντρική Οργανωση διάμεσου της περιφερειακής Οργανωσης. Δεν είναι καθόλου ένα «κατάλοιπο» της περιόδου του πολέμου. Είναι το αποτέλεσμα της μετάφοράς στο Κόμμα των μεθόδων και των διοικητικών διαδικασιών που συσσωρεύτηκαν στη διάρκεια των τελευταίων αυτών χρόνων. Όσο διογκωμένες κι αν ήταν οι μορφές που καμία φορά έπαιρνε ο γραφειοκρατισμος της περιόδου του πολέμου δεν ήταν τίποτε σε σύγκριση με τον γραφειοκρατισμό των ημερών μας, που αναπτύχθηκε σε καιρό ειρήνης, τη στιγμή που ο μηχανισμός, παρά την ιδεολογική ωριμότητα του Κόμματος, συνέχιζε με πείσμα να σκέφτεται και να αποφασίζει για το Κόμμα.
Επομένως, η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής, που υιοθετήθηκε ομόφωνα, για τη δομή του Κόμματος, έχει, από την άποψη των αρχών, μια τεράστια σπουδαιότητα, την οποία το Κόμμα πρέπει καθαρά να λάβει υπόψη του. Θα ήταν πραγματικά βρισιά να θεωρήσουμε ότι το βαθύ νόημα των Απόφάσεων που πάρθηκαν περιορίζεται σε μια άπλη απαίτηση για περισσοτερη «ηπιάτητα». Για περισσότερη «φροντίδα» προς τις μάζες απόμερους των γραμματέων και των επιτροπών και σε μερικές τεχνικές τροποποιήσεις στην οργανωση. Η Απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής μιλάει για μια «νέα πορεία», κι αυτό, όχι χωρίς λόγο. Το Κόμμα προετοιμάζεται να μπει σε μια καινούργια φύση ανάπτυξης. Βέβαια, δεν είναι ένα ζήτημα σπασίματος των Οργανωτικών Αρχών του Μπολσεβικισμού, όπως ορισμένοι προσπαθούν να μας κανουν να πιστέψουμε, άλλο για την εφαρμογή τους στις συνθήκες του νέου σταδίου στην ανάπτυξη του Κόμματος. Είναι πρώτα απ’ όλα ένα ζήτημα έγκοθίδρυσπς ύγιών σχέσεων αναμέσα στα παλιά στελέχη και την πλειοψηφία τφν μελών που μπηκαν στο Κόμμα μετά τον Οχτώβρη.
Η θεωρητική προετοιμασία, το επαναστατικό ατσάλωμα, η πολιτική εμπειρία, αυτά αντιπροσωπεύουν το βασικό πολιτικό κεφάλαιο του Κόμματος που οι κύριοι κάτοχοι του, πρώτο και κύριο, είναι τα παλιά στελέχη του Κόμματος. Από την άλλη μεριά, το Κόμμα είναι ουσιαστικά μια δημοκρατική Οργανωση, δηλαδή μια συλλογικοτητα που ο προσανατολισμός της αποφασίζεται από τη σκέψη και τη θέληση όλων των μελών της. Είναι ολοκάθαρο ότι. στην περίπλοκη κατάσταση της περιόδου που άμεσα ακολούθησε τον Οχτώβρη. το Κόμμα άνοιγε το δρόμο του καλύτερα επειδή χρησιμοποιούσε εξολοκλήρου την εμπειρία την συσσωρευμένη από την παλιότερη γενιά, που απ’ τους εκπροσώπους της έμπιστευονταν τις πιο σημαντικές θέσεις στην οργανωση.
Από την άλλη μεριά, το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης πραγμάτων ήταν ότι, παίζοντας το ρόλο του ηγέτη του Κόμματοι και απορροφημένη με τα ζητήματα της διοίκησης, η παλιά γενιά συνηθίσει τον εαυτό της να σκέπτεται και να αποφασίζει όπως ακόμα και τώρα, για το Κόμμα για τις κομμουνιστικές μάζες. προωθεί μέθοδες συμμετοχής στην πολιτική ζωή καθαρά σχολικές, παιδαγωγικές; στοιχειώδη πολιτικά εκπαιδευτικά μαθήματα εξετάσεις σ’ ότι αφορά τις γνώσεις των μελών του. Κομματικά σχολεία, κλπ. Από δω και ο γραφειοκρατισμός του μηχανισμού, η νοοτροπία κλίκας, η ίδιαίτερη εσωτερική ζωή. με μια λέξη όλα τα χαρακτηριστικά που αποτελούν την πλευρά την βαθιά αρνητική της παλιάς πορείας. Το γεγονός ότι το Κόμμα ζει σε δύο χωριστά πατώματα εμπεριέχει πολλούς κινδύνους Για τους οποίους μίλησα στο γράμμα μου για τους παλιούς και τους νέους, Με τη λέξη «νέους» εννοώ βέβαια, όχι απλά τους φοιτητές, αλλά ολόκληρη τη γενιά που μπήκε στο Κόμμα μετά τον Οκτώβρη και πρώτα απ’ όλα τους εργοστασιακούς πυρήνες.
Πως εκδηλώθηκε η ολοένα και πιο εμφανής ανησυχία αυτή στο Κόμμα; Στην πλειοψηφία των μελών του που λένε η αισθανονται ότι «Το αν ο μηχανισμός σκέπτεται και αποφασίζει καλά η κακά. Το γεγονός είναι ότι συνεχίζει να σκέπτεται και να αποφασίζει επίσης συχνά χωρίς εμάς και για μας. «Όταν τυχαίνει να εκδηλώσουμε μια έλλειψη στην κατανόηση η μια αμφιβολία, να εκφράσουμε μια αντίρρηση ή να κανουμε μια κριτική, μας ανακαλούν στην τάξη. επικαλούνται την πειθαρχία, και, πιο συχνά, μας κατηγορούν ότι βάζουμε εμπόδια η ακόμα ότι θέλουμε να εγκαθιδρύουμε φράξιες Είμαστε ολοκληρωτικά αφοσιωμένοι στο Κόμμα και έτοιμοι να θυσιάσουμε τα παντα γι’ αυτό. Αλλά θέλουμε να συμμετέχουμε δραστηρια και συνειδητά στην επεξεργασία των απόψεων του και στον καθορισμό της πορείας της δράσης του».
Οι πρώτες εκδηλώσεις αυτού του τρόπου σκέψης έχουν σίγουρα περάσει απαρατήρητες από τον ηγετικό μηχανισμό που δεν τις έλαβε υπόψη του, και αυτό ήταν μια από τις κύριες αίτιες των αντί Κομματικών ομάδων στο Κόμμα. Δεν θα πρέπει, βέβαια, να διογκώνουμε τη σπουδαιότητα τους, αλλά και δε θα πρέπει να μειώνουμε τη σημασία τους γιατί αυτές θα πρέπει να είναι μια προειδοποίηση για μας.
Ο κύριος κίνδυνος της παλιάς πορείας, σαν αποτέλεσμα τόσο των γενικών ιστορικών αιτιών όσο και των δικών μας λαθών, είναι ότι ο μηχανισμός εκδηλώνει μια όλο και μεγαλύτερη τάση να αντιπαρατάξει μερικές χιλιάδες συντρόφους που σχηματίζουν τα ηγετικά στελέχη, στην υπόλοιπη μάζα. που γι’ αυτόύς δεν είναι παρά ένα αντικείμενα δράσης. «Αν παράμενε αυτό το καθεστώς, θα κινδύνευε να προκαλέσει, μακροπρόθεσμα, έναν εκφυλισμό του Κόμματος και στους δύο πόλους του, δηλαδή, στη νεολαία του Κόμματος και στα ηγετικά στελέχη. Σ’ ότι άφορά την προλεταριακή βάση του Κόμματος. τους εργοστασιακούς πυρήνες, τους φοιτητές, κλπ. ο χαραχτήρας του κίνδυνου είναι καθαρός. Επειδή δεν αισθανονται ότι συμμετέχουν δραστηρια στη γενική δουλειά του Κόμματος και δεν παίρνουν μια άμεση απαντηση στα ερωτήματα τους προς το Κόμμα, πολλοί κομμουνιστές αρχίζουν να ψάχνουν για ένα υποκατάστατο της ανεξάρτητης δραστηριότητος του Κόμματος, στο σχηματισμό ομάδων και φραξιών κάθε μορφής. Είναι μ’ αυτήν ακριβώς την εννέα που μιλάμε για τη συμπτωματική σπουδαιότητα των ομάδων όπως η «Εργατική Ομάδα» 5.
Αλλά, στον άλλο πόλο, δεν είναι λιγότερο μεγάλος ο κίνδυνος του καθεστώτος που κράτησε πολύ και που στο Κόμμα έχει γίνει συνώνυμος με το γραφειοκρατισμό. Θα ήταν γελοίο, και μια ανάξια πολιτική στρουθοκαμηλισμού, να μην καταλαβαίναμε η να αρνιόμασταν να δούμε ότι η κατηγορία του γραφειοκρατισμόύ που διατυπώθηκε στην απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής κατευθύνεται ακριβώς εναντια στα στελέχη του Κόμματος. Δεν πρόκειται εδώ για ένα ζήτημα μεμονωμένων παρεκκλίσεων στην πράξη από την ιδανική γραμμή, αλλά ακριβώς για τη γενική πολιτική του μηχανισμού, για τη γραφειοκρατική της τάση. Ο γραφειοκρατισμός. εμπεριέχει μέσα του τον κίνδυνο του εκφυλισμό ή όχι; Μόνο ένας τυφλός θα μπορούσε να το αρνηθεί. Στην παρατεταμένη ανάπτυξη της, η γραφειοκρατικοποίηση απειλεί να αποσπάσει τους ηγέτες από τις μάζες, να τους κανει να συγκεντρώσουν την προσοχή τους μόνο πανα. σε ζητήματα διοίκησης, διορισμών και μετάθέσεων, στενεύοντας τον ορίζοντα τους, εξασθενώντας το επαναστατικό τους πνεύμα, δηλαδή, προκαλώντας ένα λιγότερο η περισσότερο οπορτουνιστικό εκφυλισμό της Παλιάς Φρουράς η το λιγότερο ένας σημαντικού μέρους της. Αυτά τα προτσές αναπτύσσονται αργά αργά και σχεδόν ανεπαίσθητα, αλλά αποκαλύπτονται απότομα. Για να δει κανείς σ’ αυτή την προειδοποίηση, που βασίζεται πανω στην αντικειμενική μαρξιστική πρόβλεψη, μια «βρισιά», μια «προσβολή, κλπ, χρειάζεται πραγματικά η υπερευαίσθητη καχυποψία και η αλαζονεία των γραφειοκρατών.
Αλλά, στην πραγματικότητα, ο κίνδυνος ένας τέτοιου εκφυλισμού είναι πραγματικά μεγάλος; Το γεγονός ότι το Κόμμα έχει καταλάβει ή έχει αισθανθεί αυτόν τον κίνδυνο και έχει αντιδράσει ενεργητικά —κι αυτό ήταν η ιδιαίτερη αιτία που προκάλεσε την απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής— μαρτυράει τη βαθιά του ζωτικότητα και. με αυτό, αποκαλύπτει τις ισχυρές πηγές αντίδοτων που διαθέτει εναντια στο γραφειοκρατικό δηλητήριο. Σ’ αυτό βρίσκεται η κύρια εγγύηση της σωτηρίας του σαν επαναστατικού Κόμματος. Αλλά αν η παλιά πορεία προσπαθούσε να διατηρηθεί με κάθε τίμημα, σφίγγοντας τα ηνία, με μια ολοένα και πιο τεχνητή επιλογή, με τον εκφοβισμό, με μια λέξη με διαδικασίες που δείχνουν μια δυσπιστία προς το Κόμμα, ο πραγματικός κίνδυνος εκφυλισμού ένας σημαντικού τμήματος των στελεχών θα αύξαινε αναπόφευχτα.
Το Κόμμα δεν μπορεί να ζει μόνο με τα αποθέματα του παρελθόντος. Είναι αρκετό που το παρελθόν έχει προετοιμάσει το παρόν. Αλλά πρέπει το παρόν να είναι ιδεολογικά και πραχτικά στο ύψος του παρελθόντος για να προετοιμάσει το μέλλον. Το καθήκον του παρόντος είναι να μετάθέσει το κέντρο της Κομματικής δραστηριότητας προς τις μάζες του Κόμματος.
«Αλλά, θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτή η μετάτόπιση του κέντρου βάρους δεν εκπληρώνεται με μιας, μ’ ένα άλμα το Κόμμα δεν μπορεί να «βάλει στο αρχείο» την παλιά γενιά και αμέσως να αρχίσει να ζει μια καινούργια ζωή. Δεν αξίζει καν τον κόπο να σταματήσουμε σ’ ένα τέτοιο ηλίθιο δημαγωγικό επιχείρημα. Το να θέλει κανείς να βάλει στο αρχείο την παλιά γενιά αυτό είναι μια τρέλα. Αυτό που χρειάζεται είναι η παλιά αυτή ακριβώς γενιά να αλλάξει τον προσανατολισμό της και έτσι, να εγγυηθεί στο μέλλον την κυριαρχία της επιρροής της πανω σε κάθε ανεξάρτητη δραστηριότητα του Κόμματος. Πρέπει να θεωρεί τη «νέα πορεία» όχι σαν έναν ελιγμό, σαν μια διπλωματική κίνηση η μια πρόσκαιρη παραχώρηση, μα σαν ένα νέο στάδιο στην πολιτική ανάπτυξη του Κόμματος. Έτσι, τόσο η γενιά που είναι η ηγεσία του Κόμματος όσο και το Κόμμα σαν σύνολο θα αποκομίσουν τα μεγαλύτερα οφέλη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II

Η Κοινωνική Σύνθεση του Κόμματος

Είναι όλοφανερο ότι η εσωτερική κρίση του Κόμματος δεν περιορίζεται στις σχέσεις των γενεών. Ιστορικά, με μια πιο πλατιά έννοια, η λύση «καθορίζεται από την κοινωνική σύνθεση του Κόμματος και, πάνω απ’ όλα, από το ειδικό βάρος των εργοστασιακών πυρήνων, του βιομηχανικού προλεταριάτου που περιλαμβανει.
Η πρώτη φροντίδα της έργαπκης τάξης μετά την κατάληψη της εξουσίας. ήταν η δημιουργία ένας κρατικού μηχανισμού (και δω περιλαμβανεται ο στρατός τα όργανα για τη διαχείριση της οικονομίας, κλπ.). Αλλά η συμμετοχή των έργα των στον κρατικό μηχανισμό, στο μηχανισμό των κοπερατίβων και τους άλλους μηχανισμούς, σήμαινε ένα αδυνάτισμα των εργοστασιακών πυρήνων και μια υπερβολική αύξηση των υπαλλήλων στο Κόμμα, είτε είναι προλετάριοι σ’ ότι άφορά την καταγωγή τους είτε όχι. Εδώ βρίσκεται η αντίφαση της κατάστασης. Μπορούμε να βγούμε απ αυτήν μόνο μέσα από μια ουσιαστική οικονομική πρόοδο, μια δυνστη ώθηση στη βιομηχανική ζωή και μια συνεχή ροή χειρωνακτών εργατών στο Κόμμα.
Με ποια ταχύτητα θα ξετυλιχθεί το θεμελιακό αυτό προτσές: Μέσα από ποιες αμπώτιδες και πλημμυρίδες θα περάσει; Τώρα, είναι δύσκόλο να τα προβλέψει κανείς αυτό. Στο τωρινό στάδιο της οικονομικής μας ανάπτυξης, πρέπει βέβαια να γίνει καθετί για να τραβηχτούν στο Κόμμα ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός απλών εργατών. Αλλά η σύνθεση των μελών του Κόμματος μπορεί στα σοβαρά να αλλάξει (έτσι που για παράδειγμα, οι εργοστασιακοί πυρήνες να αποτελούν τα δύο-τρίτα των γραμμών του) μόνο κάτω από συνθήκες σημαντικών οικονομικών προόδων και με πολύ αργό ρυθμό 6. Όπως και να χει, πρέπει ακόμα να βλέπουμε μπροστά, προς μια πολύ μακριά περίοδο, που στη διάρκειά της τα πιο έμπειρα και τα πιο δραστηρια μέλη του Κόμματος (και δω περιλαμβανονται, φυσικά, τα μέλη με προλεταριακή καταγωγή) θα απασχόλούνται σε διάφορα πόστα στον κρατικό, τον συνδικαλιστικό, τον συνεταιριστικό και τον Κομματικό μηχανισμό. Κι αυτό, εμπεριέχει έναν κίνδυνο, γιατί είναι μια από τις πηγές του γραφειοκρατισμού.
Η εκπαίδευση της νεολαίας κατέχει αναγκαστικά μια εξαιρετική θέση στο Κόμμα, και θα συνεχίσει να την κατέχει. Χτίζοντας τα εργατικά μας σχολεία, τα πανεπιστημια, τα ιδρύματα ανώτερης μόρφωσης. Το νέο τμήμα διανοουμένων, που περιλαμβανουν μια μεγάλη αναλογία κομμουνιστών. αποσπούμε τα νεαρά προλεταριακά στοιχεία από το εργοστάσιο όχι μόνο για τη διάρκεια των σπουδών τους. αλλά γενικά για όλη τους τη ζωή: η εργατική νεολαία που έχει περάσει απ’ όλα τα ανώτερα σχολεία θα τοποθετηθεί όλοι τους στον βιομηχανικό. τον κρατικό ή τον Κομματικό μηχανισμό. Αυτός είναι ο δεύτερος παράγοντας στην καταστροφή της εσωτερικής ισορροπίας του Κόμματος σε βάρος των θεμελιακών του -των εργοστασιακών πυρήνων.
Το αν ο κομμουνιστές είναι προλεταριακής καταγωγής. το αν προέρχεται από τη διανόηση ή είναι άλλης προέλευσης. έχει προφανώς τη σημασία του. Στην περίοδο που άμεσα ακόλούθησε την επανάσταση. Το ζήτημα του επαγγέλματος που είχε κανείς πριν από τον Οκτώβρη ακόμα. φαινόταν αποφασιστικό, επειδή η αποστολή των εργατών σε αυτήν η εκείνη τη σοβιετική λειτουργία φαινόταν είναι ένα προσωρινό μέτρο. Τώρα, έχει γίνει μια βαθιά αλλαγή σ’ αυτό το ζήτημα. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως οι πρόεδροι των περιφερειακών επιτροπών η οι επίτροποι των νομών 7, οποία και να είναι η κοινωνική τους καταγωγή, αντιπροσωπεύουν έναν ορισμένο κοινωνικό τύπο, ανεξάρτητα από την ατομική τους προέλευση. Στη διάρκεια των έξι αυτών χρόνων, έχουν σχηματιστεί αρκετές σταθερές κοινωνικές ομάδες στο σοβιετικό καθεστώς.
Τα πράγματα έχουν έτσι που. αυτή τη στιγμή, και για μια σχετικά αρκετά μεγάλη περίοδο μπροστά μας. ένα σημαντικό τμήμα του κόμματος, που Αντιπροσωπεύει τους καλύτερα εκπαιδευμένους κομμουνιστές, είναι απορροφημένα από τους διάφορους μηχανισμούς πολιτικής, στρατιωτικής, οικονομικής, κλπ. διεύθυνσης και διοίκησης. Ένα άλλο τμήμα, το ίδιο σημαντικό, σπουδάζει. Ένα τρίτο τμήμα είναι διασκορπισμένο σ’ ολόκληρη την ύπαιθρο όπου ασχολείται με τη γεωργία. Η τέταρτη κατηγορία μόνο (που τώρα. αντιπροσωπεύει λιγότερο από το ένα έκτο των μελών) αποτελείται από προλεταρίους που δουλεύουν στο εργοστάσιο. Είναι όλοκάθαρο πως η ανάπτυξη του κομματικού μηχανισμού και η γραφειοκρατικοποίηση που συνοδεύει αυτή την ανάπτυξη, γεννιούνται όχι από τους εργοστασιακούς πυρήνες, που συνδέονται μεταξύ τους μέσα από τον μηχανισμό, αλλά από όλες τις άλλες λειτουργίες που το Κόμμα ασκεί μέσα από τους κρατικούς μηχανισμούς της διοίκησης, της οικονομικής διεύθυνσης, της στρατιωτικής διοίκησης, της εκπαίδευσης. Με άλλα λόγια η πηγή του γράφειοκρατισμού βρίσκεται στην αυξανόμενη συγκέντρωση της προσοχής και των δυνάμεων του Κόμματος, τα κυβερνητικά ιδρύματα και μηχανισμούς, και στον αργό ρυθμό ανάπτυξης της βιομηχανίας.
Λόγω των βασικών αυτών γεγονότων και τάσεων, θα έπρεπε να έχουμε πλήρη επίγνωση των κινδύνων γραφειοκρατικού εκφυλισμού των παλιών στελεχών, θα ήταν χυδαίος φετιχισμός να θεωρήσει κανείς πως μόνο επειδή έχουν παρακόλουθήσει το καλύτερο επαναστατικό σχολείο στον κόσμο, έχουν μέσα τους μια σίγουρη εγγύηση εναντια σε οποιανδήποτε κίνδυνο ιδεόλογικής στενότητας και οπορτουνιστικού εκφυλισμού. Όχι! Η Ιστορία γίνεται από τους ανθρώπους, αλλά οι ανθρωποι δεν κανουν παντοτε την Ιστορία συνειδητά, ούτε ακόμα και τη δική τους. Σε τελευταία ανάλυση, το ζήτημα θα λυθεί από δύο μεγάλους παράγοντες διεθνούς σπουδαιότητας την πορεία της επανάστασης στην Ευρώπη και την ταχύτητα της οικονομικής μας ανάπτυξης. Αλλά το να απορρίπτει κανείς φαταλιστικά κάθε ευθύνη γι’ αυτούς τους αντικειμενικούς παράγοντες, 0ά ήταν ένα λάθος του ίδιου τύπου όπως και το να ζητάει εγγυήσεις μόνο από έναν υποκειμενικά ριζοσπαστισμό κληρονομημένα από το παρελθόν, Στην ίδια επαναστατική κατάσταση, και στις ίδιες διεθνείς συνθήκες, το Κόμμα θα αντισταθεί περισσότερο η λιγότερο στις τάσεις αποδιοργάνωσης ανάλογα με το αν έχει περισσότερο ή λιγότερο συνείδηση ιών κινδύνων και αν παλεύει αυτούς τους κίνδυνους με περισσότερη ή λιγότερη δύναμη.
Είναι καθαρό ότι η ετερογένεια της κοινωνικής σύνθεσης του Κόμματος, κάθε άλλο παρά αδυνατίζει τις αρνητικές πλευρές της παλιάς πορείας, αντίθετα τις εντείνει στο έπακρο. Δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρχει κανένα άλλο μέσο να νικήσει κανείς τον κορπορατισμό, το πνεύμα κάστας των υπαλλήλων, πέρα από την πραγματοποίηση της δημοκρατίας. Με τη διστηρηση της «ηρεμίας», ο Κομματικός γραφειοκρατισμός χωρίζει τα παντα και δίνει εξίσου χτυπήματα, αν και με διαφορετικό τρόπο, στους εργοστασιακούς πυρήνες, στους βιομηχανικούς εργάτες, στο στρατευμένο λαό και στη φοιτητική νεολαία.
Αυτή η τελευταία, όπως έχουμε δει, αντιδρά μ’ έναν ιδιαίτερα ζωηρό τρόπο εναντια στον γράφειοκρατισμο. Δεν ήταν χωρίς λόγο που ο Λένιν πρότεινε να προσελκύσουμε πλατιά τους; φοιτητές για να παλέψουμε τον γράφειοκρατισμο. Από την κοινωνική της σύνθεση και τις επαφές της η φοιτητική νεολαία αντανακλά όλες τις κοινωνικές ομάδες του Κόμματός μας το ίδιο όπως και τη σκέψη τους. Η νεότητα της και η ευαισθησία της την σπρώχνουν στο να δώσει μια ενεργητική μορφή άμέσα σ’ αυτήν τη σκέψη. Σαν φοιτητική νεολαία, προσπαθεί να εξηγήσει και να γενικεύσει. Αυτό δε σημαίνει ότι όλες οι πράξεις και οι διαθέσεις της αντανακλούν υγιείς τάσεις. Αν ήταν έτσι. αυτό θα σήμαινε ένα από τα δύο: είτε πως όλα πανε καλά στο κόμμα, είτε πως η νεολαία δεν είναι πια ο καθρέφτης του Κόμματος. Αλλά δεν είναι αλήθεια ούτε το ένα ούτε το άλλο. Καταρχήν, είναι σωστό να πει κανείς πως οι εργοστασιακοί πυρήνες, κι όχι τα ιδρύματα μόρφωσης είναι η βάση μας. Αλλά λέγοντας πως η νεολαία είναι το βαρόμετρο μας, δίνουμε στις πολιτικές της εκδηλώσεις όχι μια ουσιαστική αλλά μια συμπτωματική αξία. Ένα βαρόμετρο δεν δημιουργεί τον καιρό, περιορίζεται στο να τον καταγράφει. Στην πολιτική, ο καιρός διαμορφώνεται στα βάθη των τάξεων και σε κείνες τις σφαίρες όπου έρχονται σε επαφή η μια με την άλλη. Οι εργοστασιακοί πυρήνες δημιουργούν μια κατευθείαν και άμεση επαφή ανάμεσα στο κόμμα και την τάξη του βιομηχανικού προλεταριάτου, που είναι ουσιαστική για μας. Οι αγροτικοί πυρήνες δημιουργούν μια πολύ πιο αδύνατη επαφή με την αγροτιά. Είναι κυρίως μέσα από τους στρατιωτικούς πυρήνες, που βρίσκονται κάτω από ειδικές συνθήκες, που συνδεόμαστε με τους αγρότες. Όσο για τη φοιτητική νεολαία, που έχει στρατόλογηθεί απ’ όλα τα τμήματα και τα στρώματα της σοβιετικής κοινωνίας, αυτή αντανακλά στην ποικίλη της σύνθεση όλα τα προτερήματα και όλα τα ελαττώματα μας, και θα ήταν ηλίθιο να μη δώσουμε τη μεγαλύτερη προσοχή στις διαθέσεις της. Επιπλέον, ένα σημαντικό μέρος των καινούργιων φοιτητών μας είναι κομμουνιστές, έχοντας μια επαναστατική εμπειρία που από την άποψη της νεολαίας είναι αρκετά ουσιαστική. Και οι «άνθρωποι του μηχανισμού», οι πιο αγροίκοι, κάνουν ένα μεγάλο λάθος που περιφρονούν τη νεολαία. Η νεολαία είναι το μέσο με το οποίο ελέγχουμε τον εαυτό μας, είναι αυτοί που θα μας αντικαταστήσουν. Το μέλλον ανήκει στη νεολαία.
Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στο ζήτημα της ετερογένειας των ομάδων στο Κόμμα που ξεχωρίζουν η μια από την άλλη με τις λειτουργίες τους στο κράτος. Ο γραφειοκρατισμός του Κόμματος, έχουμε πει και τώρα το επαναλαμβάνουμε. δεν είναι κάτι που επέζησε από κάποιο προηγούμενο καθεστώς, κάτι που επέζησε και τώρα βρίσκεται στο προτσές της εξαφάνισης. Το αντίθετο. είναι ένα ουσιαστικά καινούργιο φαινόμενο, που ξεπήδησε από τα καινούργια καθήκοντα, τις καινούργιες λειτουργίες, τις καινούριες δυσκολίες και τα καινούργια λάθη του Κόμματος.
Το προλεταριάτο πραγματοποιεί τη δικτατορία του διάμεσου του σοβιετικού κράτους. Το Κομμουνιστικό Κόμμα είναι το ηγετικό Κόμμα του προλεταριάτου, και κατά συνέπεια, του κράτους του. Το όλο ζήτημα είναι να πραγματώσει αυτή την ηγεσία χωρίς να συγχωνευτεί με τον γραφειοκρατικό μηχανισμό του κράτους και έτσι να μην εκτεθεί σε έναν γραφειοκρατικό εκφυλισμό.
Οι κομμουνιστές βρίσκουν τον εαυτό τους σε διάφορους σχηματισμούς στον Κομματικό και τον κρατικό μηχανισμό. Στον τελευταίο, εξαρτώνται ιεραρχικά ο ένας από τον άλλο και στέκονται σε περίπλοκες προσωπικές αμοιβαίες σχέσεις με την μη κομματική μάζα. Στο Κόμμα, είναι όλοι ίσοι σ’ ότι άφορά τον καθορισμό των καθηκόντων και τις θεμελιακές μέθοδες δουλειάς του Κόμματος. Οι κομμουνιστές που δουλεύουν στο εργοστάσιο αποτελούν ένα τμήμα των εργοστασιακών επιτροπών. διοικούν τις επιχειρήσεις. Τα τραστ και τα συνδικάτα, είναι επικεφαλής του Συμβουλίου της Λαϊκής Οικονομίας, κλπ. Στη διεύθυνση που ασκεί πάνω στην οικονομία, το Κόμμα παίρνει και θα έπρεπε να παίρνει υπόψη του την πείρα. τις παρατηρήσεις, τις γνώμες όλων των μελών του που είναι τοποθετημένα στα διάφορα σκαλοπάτια της κλίμακας της οικονομικής διοίκησης το ουσιαστικό. ασύγκριτο πλεονέκτημα του Κόμματος μας συνίσταται στο γεγονός ότι είναι ικανά, σε κάθε στιγμή, να κοιτάζει τη βιομηχανία με τα μάτια του κομμουνιστή μηχανικού, του κομμουνιστή ειδικού. του κομμουνιστή διευθυντή, και του κομμουνιστή έμπορου, να συλλέγει τις εμπειρίες των άλληλοσυμπληρωνόμενων αυτών εργατών, να βγάζει συμπεράσματα απ’ αυτές, και να καθορίζει έτσι τη γραμμή του ώστε να κατευθύνει την οικονομία γενικά και κάθε επιχείρηση ειδικά.
Είναι καθαρό πως μια τέτοια ηγεσία μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο πάνω στη βάση μιας ζωντανής και ενεργητικής δημοκρατίας μέσα στο Κόμμα. Όταν, αντίθετα, κυριαρχούν οι μέθοδες του «μηχανισμού», η ηγεσία του Κόμματος παραχωρεί τη θέση της σε μια διοίκηση μέσα από τα εκτελεστικά της όργανα (επιτροπή, γραφείο, γραμματέας, κλπ.). Καθώς αυτό το καθεστώς παγιοποιείται, όλες οι υποθέσεις συγκεντρώνονται στα χέρια μιας μικρής ομάδας, μερικές φορές μόνο ένας γραμματέα, που διορίζει, διώχνει, δίνει τις εντολές, επιβάλει τις ποινές, κλπ.
Με έναν τέτοιο εκφυλισμό της ηγεσίας, η κύρια υπεροχή του κόμματος, η πολλαπλή συλλογική εμπειρία του. αποσύρεται στο φόντο. Η ηγεσία παίρνει ένα καθαρά οργανωτικό χαρακτήρα και συχνά εκφυλίζεται στο να δίνει διαταγές και να παρεμβαίνει. Ο Κομματικός μηχανισμός μπαίνει όλο και περισσότερο στις λεπτομέρειες των καθηκόντων του σοβιετικού μηχανισμού, ζει τη ζωή των καθημερινών φροντίδων του, αφήνεται να επηρεαστεί όλο και περισσότερο απ’ αυτόν και δεν καταφέρνει να δει το δάσος εξαιτίας των δέντρων.
Αν η Κομματική οργάνωση σαν μια συλλογικοτητα είναι πάντα πλουσιότερη σε εμπειρία από οποιοδήποτε όργανα του κρατικού μηχανισμού, δεν μπορεί να πει κανείς το ίδιο για τους υπαλλήλους όταν τους πάρει σαν άτομα. Πραγματικά, θα ήτανε αφέλεια να πιστέψει κανείς πως σαν αποτέλεσμα του τίτλου του, ένας γραμματέας ενώνει μέσα του όλη τη γνώση και όλη την ικανότητα που είναι αναγκαία στην ηγεσία της οργάνωσης του. Στην πραγματικότητα, δημιουργεί για τον εαυτό του ένα βοηθητικό μηχανισμό με γραφειοκρατικά τμήματα, μια γραφειοκρατική μηχανή πληροφοριών και μ’ αυτόν τον μηχανισμό, που τον φέρνει κοντά στο σοβιετικό μηχανισμό, αποσπάται από τη ζωή του Κόμματος και όπως το θέτει μια περίφημη γερμανική έκφραση. «Νομίζεις ότι κινείς τους άλλους αλλά στην πραγματικότητα αυτός που τον κινούν είσαι εσύ».
Ολόκληρη η καθημερινή γραφειοκρατική πράξη του σοβιετικού κράτους διαβρώνει έτσι τον Κομματικό μηχανισμό και εισάγει τον γραφειοκρατισμό μέσα σ’ αυτόν. Το Κόμμα, σαν μια συλλογικότητα δεν αισθάνεται την ηγεσία του. επειδή δεν την πραγματοποιεί Από δω προέρχεται και η δυσαρέσκεια ή η έλλειψη κατανόησης, ακόμα και σε κείνες τις περιπτώσεις όπου η ηγεσία ασκείται με σωστό τρόπο. Αλλά αυτή η ηγεσία δεν μπορεί να διατηρηθεί στη σωστή γραμμή αν δεν αποφύγει το κομμάτιασμα μέσα σε μηδαμινές λεπτομέρειες και δεν πάρει ένα συστηματικό ορθολογιστικό και συλλογικό χαρακτήρα. Έτσι ο γραφειοκρατισμός όχι μόνο καταστρέψει την εσωτερική συνοχή του Κόμματος αλλά και αδυνατίζει την αναγκαία άσκηση επιρροής του Κόμματος πάνω στον κρατικό μηχανισμό. Αυτό διαφεύγει εξολοκλήρου από την προσοχή και την κατανόηση εκείνων που ουρλιάζουν πιο δυνατά απ’ όλους για τον ηγετικό ρόλο του Κόμματος στις σχέσεις του με το σοβιετικό κράτος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ III
Ομάδες και Φραξιονιστικοί Σχηματισμοί

Το ζήτημα των ομάδων και των φραξιών στο Κόμμα έχει γίνει ο άξανας της συζήτησης. Λόγω της ουσιαστικής του σημασίας και της εξαιρετικης οξύτητας που έχει πάρει, πρέπει να το δει κανείς με τέλεια καθαρότητα. Ωστόσο, μπαίνει μ’ έναν έντελως λαθεμένο τρόπο.
Είμαστε το μόνο Κόμμα στη χώρα και στην περίοδο της δικτατορίας. δε θα μπορούσε να γίνει κι αλλιώς. Οι διαφορετικές ανάγκες της εργατικής τάξης, της αγροτιάς του κρατικού μηχανισμού και των μελών του, επενεργούν πάνω στα Κόμμα μας, προσπαθώντας μέσα απ’ αυτά να βρουν μια πολιτική έκφραση. Οι σύμφυτες με την εποχή μας δυσκολίες και αντιφάσεις, οι προσωρινές διαφορές στα συμφέροντα των διάφορων στρωμάτων του προλεταριάτου, ή του προλεταριάτου σαν συνόλου και της αγροτιάς, επενεργούν πάνω στο Κόμμα μέσα από τους εργατικούς και αγροτικούς πυρήνες, μέσα από τον κρατικό μηχανισμό, μέσα από τη φοιτητική νεολαία. Ακόμα και οι επεισοδιακές διαφορές στις απόψεις και οι αποχρώσεις στις γνώμες. μπορεί να εκφράζουν μια μακρινή πίεση χωριστών κοινωνικών συμφερόντων και σε ορισμένες περιπτώσεις να μεταμορφωθούν σε σταθερές ομάδες. Οι ομάδες αυτές τη σειρά μπορούν αργά ή γρήγορα να πάρουν μορφή οργανωμένων φραξιών που αντιπαραθέτοντας τον εαυτό τους στο υπόλοιπο Κόμμα, να υπόκεινται, απ’ αφορμή αυτό ακριβώς το γεγονός, σε ακόμα μεγαλύτερη εξωτερική πίεση. Αυτή είναι η διαλεκτική των εσωκομματικών ομάδων· σε μια εποχή όπου το Κομμουνιστικό Κόμμα είναι υποχρεωμένο να μονοπωλήσει την ηγεσία της πολιτικής ζωής.
Τι βγαίνει απ’ αυτό: «Αν δε θέλει κανείς τις φράξιες, δεν πρέπει να υπάρχει στο Κόμμα καμία μόνιμη ομάδα,  αν δε θέλει τις μόνιμες ομάδες. πρέπει να αποφύγει τις προσωρινές ομάδες. Τελικά για να μην υπάρχουν προσωρινές ομάδες δεν πρέπει να υπάρχουν διαφορές στις γνώμες, γιατί όπου υπάρχουν δύο γνώμες αναπόφευκτα οι άνθρωποι συσπειρώνονται γύρω τους. Αλλά πως μπορεί, από την άλλη μεριά, να αποφύγει κανείς τις διαφορές στις γνώμες σ’ ένα Κόμμα μισού εκατομμυρίου ανθρώπων που καθοδηγεί τη χώρα μέσα σε εξαιρετικά περίπλοκες και οδυνηρές συνθήκες; Αυτή είναι η ουσιαστική αντίφαση που βρίσκεται στην ίδια την κατάσταση του Κόμματος της προλεταριακής δικτατορίας -μια αντίφαση που δεν μπορεί να την αποφύγει κανείς με καθαρά τυπικά μέτρα.
Οι οπαδοί της παλιάς πορείας· που ψηφίσαν την απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής με τη σιγουριά πως όλα θα παραμείνουν όπως ήταν στο παρελθόν, σκέφτονται κάπως έτσι: για δες, το καπάκι του μηχανισμού μας σχεδόν δεν πρόλαβε να σηκωθεί και εκδηλώνονται κιόλας μέσα στα Κόμμα τάσεις για το σχηματισμό ομάδων όλων των ειδών. Το καπάκι πρέπει να πατηθεί πίσω και η κατσαρόλα να κλειστεί ερμητικά. Είναι αυτή η κοντόφθαλμη σοφία που διαπερνά δεκάδες λόγους και άρθρα «ενάντια στον φραξιονισμό». Στο βάθος της καρδιάς τους οι άνθρωποι του μηχανισμού πιστεύουν ότι η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής είτε είναι ένα πολιτικό λάθος που πρέπει να προσπαθήσουν να το κάνουν ακίνδυνα, ή αλλιώτικα, ότι είναι ένα κόλπο του μηχανισμού που πρέπει να χρησιμοποιηθεί. Κατά τη γνώμη μου, κάνουν ένα σοβαρό λάθος. Και αν υπάρχει μια ταχτική με σκοπό να εισάγει την αποδιοργάνωση μέσα στο Κόμμα αυτή είναι η ταχτική που ακολουθείται από τους ανθρώπους που επιμένουν στον παλιό προσανατολισμό ενώ υποκρίνονται ότι αποδέχονται με σεβασμό τον νέο.
Είναι μέσα από τις αντιφάσεις και τις διαφορές γνωμών που αναπόφευκτα γίνεται η επεξεργασία της κοινής γνώμης του Κόμματος. Το να περιορίσει κανείς το προτσές μόνο μέσα στον μηχανισμό που ύστερα αναλαμβάνει να προμηθέψει στο Κόμμα τους καρπούς των κοπών του με τη μορφή των συνθημάτων των διαταγών κλπ. σημαίνει ότι κάνει το Κόμμα στείρο ιδεολογικά και πολιτικά. Το να κάνει το Κόμμα, σαν σύνολο, να συμμετέχει στην επεξεργασία και την υιοθέτηση των αποφάσεων, σημαίνει να ευνοήσει τις προσωρινές ιδεολογικές ομάδες που κινδυνεύουν να μεταμορφωθούν σε μόνιμες ομάδες και ακόμα σε φράξιες. Τι να κάνει κανείς; Είναι δυνατό να μην υπάρχει διέξοδος; Είναι δυνατό να μην υπάρχει ενδιάμεση γραμμή ανάμεσα στο καθεστώς της «ηρεμίας» και στο καθεστώς του κομματιάσματος σε φράξιες; «Όχι. υπάρχει μια διέξοδος και όλο το καθήκον της ηγεσίας, κάθε ψαρά που είναι αναγκαίο και ιδιαίτερα σε σημεία καμπής, είναι να βρει αυτή τη γραμμή που ανταποκρίνεται στην πραγματική κατάσταση της στιγμής.
Η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής λεει καθαρά ότι το γραφειοκρατικό καθεστώς είναι μια από τις πήγες των φραξιών. Αυτό είναι μια αλήθεια που τώρα δεν χρειάζεται  σχεδόν να αποδειχτεί. Η παλιά πορεία ήταν πραγματικά μακριά από μια «αναπτυγμένη δημοκρατία, κι Ωστόσο, δεν προφύλαξε το Κόμμα από παράνομες φράξιες περισσότερο απ’ ότι η τωρινή θυελλώδης συζήτηση που μπορεί να οδηγήσει -και θα ήταν γελοίο να κλείνει κανείς τα μάτια του σ’ αυτό- στο σχηματισμό προσωρινών η και μόνιμων ομάδων. Για να το αποφύγουν, τα ηγετικά όργανα του Κόμματος πρέπει να ανοίξουν τ’ αυτιά τους στη φωνή της πλατειάς μάζας του κόμματος, να μην θεωρούν κάθε κριτική σαν εκδήλωση φραξιονιστικού πνεύματος, και έτσι να σπρώχνουν τους ευσυνείδητους και πειθαρχημένους κομμουνιστές να κρατήσουν μια συστηματική σιωπή η διαφορετικά να αποτελέσουν φράξια.
Αλλά όταν βάζει κανείς το ερώτημα μ’ αυτό τον τρόπο, δεν καταλήγει να δικαιώνει τον Μιαζνίκοφ (8) και τους οπαδούς του; Ακούμε τη φωνή της ανώτερης γραφειοκρατικής σοφίας. Γιατί; Πρώτα πρώτα. η πρόταση που μόλις υπογραμμίσαμε δεν είναι παρά ένα κομμάτι παρμένο από την απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής. Επιπλέον, από ποτέ μια εξήγηση ισούται με μια δικαίωση: Με το να πει κανείς πως ένα απόστημα είναι το αποτέλεσμα της κακής κυκλοφορίας του αίματος, που οφείλεται σε ανεπαρκή εισροή οξυγόνου, δε σημαίνει ότι «δικαιώνει» το απόστημα και ότι το θεωρεί σαν φυσικό μέρος του ανθρώπινου οργανισμού. Το μόνο συμπέρασμα που μπορεί να βγει είναι πως το απόστημα πρέπει να ανεχτεί και να καθαριστεί και, πάνω απ’ όλα. ότι πρέπει να ανεχτεί το παράθυρο για να αφήσει τον φρέσκο αέρα να δόση το οξυγόνο που χρειάζεται το αίμα. Αλλά το κακό είναι πως η πιο μαχητική πτέρυγα της «παλιάς πορείας» έχει πειστεί ότι η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής είναι λαθεμένη. Ιδιαίτερα στο σημείο για το γραφειοκρατισμό σαν την πηγή του φραξιονισμού. Και αν δεν το λεει αυτό ανοιχτά, είναι για τυπικούς μόνο λόγους, πράγμα που ταιριάζει με τη νοοτροπία της, τη διαβρωμένη από το φορμαλισμό εκείνο που αποτελεί το γνώρισμα του γραφειοκρατισμού.
Είναι αναμφισβήτητο πως. στην τωρινή κατάσταση, οι φράξιες είναι μια μάστιγα και πως οι ομάδες, ακόμα κι όταν είναι προσωρινές, μπορούν να μεταμορφωθούν σε φράξιες. Αλλά, όπως δείχνει η εμπειρία. δεν είναι καθόλου αρκετό το να διακηρύξει κανείς πως οι ομάδες και οι φράξιες είναι κάτι το κακό, για να εμποδιστεί η εμφάνισή τους. Εκείνο που χρειάζεται για να γίνει αυτό είναι μια ορισμένη πολιτική, μια σωστή πορεία προσαρμοσμένη στην πραγματική κατάσταση,
Αρκεί να μελετήσουμε την ιστορία του Κόμματος μας, ακόμα και αν αυτό γίνει μόνο Για την περίοδο της επανάστασης. δηλαδή για την διάρκεια της περιόδου που ο σχηματισμός των φραξιών έγινε ιδιαίτερα επικίνδυνος, Για να δούμε πως η πάλη ενάντια σ’ αυτό τον κίνδυνο δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια τυπική καταδίκη και απαγόρευση των ομάδων.
Ήταν το φθινόπωρο του 1917 που, με την ευκαιρία του κεφαλαιώδους ζητήματος της κατάληψης της εξουσίας ξέσπασε η πιο σοβαρή διαφωνία μέσα στο Κόμμα*. Με τον μανιασμένο ρυθμό των γεγονότων, η οξύτητα της πάλης έδωσε άμέσα ίνα εξαιρετικά φραξιονιστικό χαρακτήρα στις διαφωνίες: ίσως χωρίς να το θέλουν, οι αντίπαλοι της βίαιης εξέγερσης έκαναν στην πραγματικότητα ένα μπλοκ με μη κομματικά στοιχεία, δημοσίευσαν τις αποφάσεις τους σε εξωτερικά όργανα, κλπ. Σ’ αυτή τη στιγμή η ενότητα του Κόμματος κρεμόταν από μια τρίχα. Πως μπορούσε να αποφευχθεί το σχίσμα. Μόνο με τη γρήγορη ανάπτυξη των γεγονότων και το ευνοϊκό τους αποτέλεσμα. Το σχίσμα θα είχε γίνει αναπόφευκτα αν τα γεγονότα είχαν τραβήξει για αρκετούς μήνες, κι ακόμα περισσότερο, αν η εξέγερση είχε καταλήξει σε ήττα. Κάτω από τη σταθερή ηγεσία της πλειοψηφίας της Κεντρικής Επιτροπής, το Κόμμα, με μια ισχυρή επίθεση, πέρασε πάνω από το κεφάλι της αντιπολίτευσης, η εξουσία καταλήφθηκε, και η αντιπολίτευση, όχι πολύ μεγάλη αριθμητικά, αλλά πολύ ισχυρή ποιοτικά, υιοθέτησε την πλατφόρμα του Οκτώβρη. Η φράξια και ο κίνδυνος ένας σχίσματος ξεπεράστηκαν τότε όχι με τυπικές αποφάσεις βασισμένες πάνω σε άρθρα του καταστατικού του Κόμματος, αλλά με επαναστατική δράση.
Η δεύτερη μεγάλη διαφωνία εμφανίστηκε με την ευκαιρία της ειρήνης του Μπρέστ Λιτόφσκ (10). Οι οπαδοί του επαναστατικού πολέμου σχημάτισαν τότε μια πραγματική φράξια, με το δικό της κεντρικό όργανα, κλπ. Πόση αλήθεια υπάρχει στο πρόσφατο ανέκδοτο ότι ο Μπουχάριν ήταν κάποια στιγμή σχεδόν έτοιμος να συλλάβει την κυβέρνηση του Λένιν», δεν είμαι σε θέση να το πω. Γενικά μιλώντας, αυτό μοιάζει λίγο σαν μια κακή ιστορία του Μειν-Ρηντ (12) ή ένα μύθο ενός κομμουνιστή Πίνκερτον (13). Μπορούμε να υποθέσουμε πως η ιστορία του Κόμματος θα το σημειώσει αυτό. Όπως και να έχουν τα πράγματα, η ύπαρξη μιας αριστερής κομμουνιστικής φράξιας αντιπροσώπευε έναν εξαιρετικό κίνδυνο για την ενότητα του Κόμματος. Το να έκανε κανείς (να σχίσμα τότε, δε θα ήταν δύσκολο και δε θα απαιτούσε από την ηγεσία …οποιαδήποτε μεγάλη διανοητική προσπάθεια: θα ήταν αρκετό να έκδοση μια απαγορευτική διαταγή ενάντια στην αριστερή κομμουνιστική φράξια, Παρόλα αυτά, το Κόμμα υιοθέτησε πιο περίπλοκες μεθόδους: προτίμησε να συζητήσει, να εξηγήσει, να αποδείξει με την εμπειρία και να υποχωρήσει προσωρινά, μπροστά στο ανώμαλο και όχι φυσικό φαινόμενο που είναι η ύπαρξη μιάς οργανωμένης φράξιας στις γραμμές του.
Το ζήτημα της στρατιωτικής οργάνωσης οδήγησε επίσης στο σχηματισμό μιας αρκετά ισχυρής και επίμονης ομάδας (14), που ήταν αντίθετη στη δημιουργία ένας ταχτικού στρατού και όλων εκείνων που απορρέουν απ’ αυτό. ένα συγκεντρωτικό στρατιωτικό μηχανισμό, ειδικούς, κλπ. Κατά καιρούς, η πάλη έπαιρνε εξαιρετική οξύτητα. Αλλά, όπως και στον Οκτώβρη, το ζήτημα ταχτοποιήθηκε με την εμπειρία -με τον πόλεμο τον ίδιο. Ορισμένο λάθη και υπερβολές της επίσημης στρατιωτικής πολιτικής μειώθηκαν, όχι χωρίς την Πίεση της αντιπολίτευσης, κι αυτό, όχι μόνο χωρίς ζημία, αλλά και με κέρδος. Για τη συγκεντρωτική οργάνωση του ταχτικού στρατού. ‘Οσον αφορά την αντιπολίτευση, σιγά σιγά διαλύθηκε. Ένας μεγάλος αριθμός από τους πιο δραστήριους εκπρόσωπους της πήρε μέρος στην οργάνωση του στρατού, όπου, σε πολλές περιπτώσεις, ανέλαβε σπουδαίες θέσεις.
Καθαρά προσδιορισμένες ομάδες είχαν σχηματιστεί την περίοδο της περίφημης συζήτησης για τα συνδικάτα». Τώρα που έχουμε τη δυνατότητα να αγκαλιάσουμε ολόκληρη αυτή την περίοδο με μια ματιά και να την φωτίσουμε με το φως της παραπέρα εμπειρίας, μπορούμε να σημειώσουμε πως η συζήτηση με κανέναν τρόπο δεν περιστράφηκε γύρω από τα συνδικάτα, ούτε ακόμα γύρω από την εργατική δημοκρατία: αυτό που εκφραζόταν σε κείνες τις διαφωνίες ήταν μια βαθιά ανησυχία στο Κόμμα, που είχε προκληθεί από την υπερβολική παράτάση του οικονομικού καθεστώτος του Πολεμικού Κομμουνισμού. «Ολόκληρος ο οικονομικός οργανισμός της χώρας βρισκόταν σε μια μέγγενη. Η συζήτηση πάνω στο ρόλο των συνδικάτων και της εργατικής δημοκρατίας, κάλυψε την αναζήτηση ένας νέου οικονομικού δρόμου. Η διέξοδος βρέθηκε με την εξάλειψη της επίταξης των τροφίμων και του μονοπωλίου των σιτηρών, και με τη βαθμιαία απελευθέρωση της κρατικής βιομηχανίας από την τυραννία των κεντρικών οικονομικών διοικήσεων. Οι ιστορικές αυτές αποφάσεις πάρθηκαν ομόφωνα και επισκίασαν ολοκληρωτικά τη συζήτηση για τα συνδικάτα, πολύ περισσότερο εξαιτίας του γεγανατος ότι μετά την εγκαθίδρυση της ΝΕΠ, ο ρόλος των ίδιων των συνδικάτων εμφανίστηκε κάτω από ένα εντελώς διαφορετικό φως και, αρκετούς μήνες αργότερα, η απόφαση για τα συνδικάτα έγινε αναγκαίο να τροποποιηθεί ριζικά.
Η ομάδα που διάρκεσε περισσότερο και, από ορισμένες πλευρές, η πιο επικίνδυνη, ήταν η «Εργατική Αντιπολίτευση» (16). Αυτή αντανακλούσε, αν και διαστρεβλωμένα, τις αντιφάσεις του Πολεμικού Κομμουνισμού, ορισμένο λάθη του Κόμματος, όπως και τις ουσιαστικά αντικειμενικές δυσκολίες της σοσιαλιστικής οργάνωσης. «Αλλά κι αυτή τη φορά, επίσης, δεν περιοριστήκαμε απλά σε μια τυπική απαγόρευση. Πάνω στα ζητήματα της δημοκρατίας, πάρθηκαν επίσημες αποφάσεις, και πάνω στην εκκαθάριση του Κόμματος, αποτελεσματικά και εξαιρετικά σημαντικά μέτρα, που ικανοποιούσαν αυτό που ήταν δίκαιο και υγιές στην κριτική και τις διεκδικήσεις της «Εργατικής Αντιπολίτευσης». Και το κυριότερο είναι ότι χάρη στις αποφάσεις και τα οικονομικά μέτρα που πάρθηκαν, που έφεραν την εξαφάνιση των διαφορών και των ομάδων, το 10ο Συνέδριο μπόρεσε να απαγορέψει και τυπικά το σχηματισμό των φραξιών», έχοντας λόγους να πιστεύει ότι οι αποφάσεις του δε θα παράμεναν νεκρό γράμμα. Αλλά όπως η πείρα και η καλή πολιτική αίσθηση δείχνουν, δεν χρειάζεται να πούμε ότι η απαγόρευση αυτή από μόνη της δεν περιείχε όχι μόνο απόλυτη αλλά ακόμα και σοβαρή εγγύηση ενάντια στην εμφάνιση νέων ιδεολογικών και οργανωμένων ομάδων. Η ουσιαστική εγγύηση, σ’ αυτή την περίπτωση, είναι η σωστή ηγεσία, που, έγκαιρα θα δίνει προσοχή στις ανάγκες της στιγμής που έχουν αντανακλαστεί στα Κόμμα, η ευελιξία του μηχανισμού, που δεν θα πρέπει να παραλύει αλλά αντίθετα να οργανώνει την πρωτοβουλία του Κόμματος, που δεν θα πρέπει να φοβάται την κριτική, ούτε να τρομοκρατεί το Κόμμα με το φόβητρο των φραξιών. Η τρομοκράτηση είναι τις περισσότερες φορές το προϊόν του φόβου. Η απόφαση του 10ου Συνεδρίου που απαγορεύει τις φράξιες, μπορεί να έχει μόνο βοηθητικό χαρακτήρα. Από μόνη της δεν προσφέρει το κλειδί στη λύση οποιασδήποτε εσωτερικής δυσκολίας, θα ήταν χοντροκομμένος «οργανωτικός φετιχισμός. Το να πιστεύει κανείς πως οποία κι αν είναι η ανάπτυξη του Κόμματος, τα λάθη της ηγεσίας, ο συντηρητισμός του μηχανισμού, οι εξωτερικές επιρροές, κλπ., μια απόφαση είναι αρκετή για να μας προφυλάξει από τις ομάδες και από αναταραχές σύμφυτες με τα σχηματισμό των φραξιών. Μια τέτοια προσέγγιση είναι από μόνη της βαθιά γραφειοκρατική.
Ένα χτυπητό παράδειγμα αυτού του είδους μας δίνει η ιστορία της οργάνωσης της Πετρούπολης. Αμέσως μετά το 10ο Συνέδριο, που απαγόρεψε το σχηματισμό των ομάδων και των φραξιών, μια πολύ ζωντανή οργανωτική πάλη ξέσπασε στην Πετρούπόλη, που οδήγησε στο σχηματισμό δύο καθαρά Ανταγωνιστικών ομάδων. Το πιο απλό πράγμα που θα έκανε κανείς, με πρώτη ματιά, θα ήταν να διακηρύξει ότι η μια από τις ομάδες (τουλάχιστον η μια) ήταν ολέθρια, εγκληματικά φραξιονιστική, κλπ. Αλλά η Κεντρική Επιτροπή αρνήθηκε κατηγορηματικά να χρησιμοποιήσει αυτή τη μέθοδο, που της προτάθηκε από την Πετρούπόλη. Ανέλαβε το ρόλο του διαιτητή ανάμεσα στις δυο ομάδες και πέτυχε, όχι βέβαια, αμέσως, να εξασφαλίσει όχι μόνο τη συνεργασία τους αλλά την πλήρη αυγχώνευσή τους στην Οργάνωση. Εδώ έχουμε ένα σημαντικό παράδειγμα που αξίζει να το έχει κανείς στο μυαλό του και που μπορεί να χρησιμέψει για να φωτίσει μερικά γραφειοκρατικά κεφάλια.
Έχουμε πει παραπάνω πως κάθε σπουδαία και διαρκής ομάδα στο Κόμμα, για να μην πούμε κάβε οργανωμένη φράξια έχει την τάση να γίνει το φερέφωνο κάποιων κοινωνικών συμφερόντων. Κάθε λαθεμένη παρέκκλιση μπορεί, στην πορεία της ανάπτυξης της, να γίνει η έκφραση των συμφερόντων μιας τάξης εχθρικής η μισοεχθρικής στο προλεταριάτο. Αλλά. πρώτα απ’ όλα. αυτό ισχύει για τον γραφειοκρατισμό. Είναι αναγκαίο να αρχίσουμε από κει ακριβώς. Το ότι ο γραφειοκρατισμός είναι μια λαθεμένη παρέκκλιση, μια όχι υγιής παρέκκλιση, ελπίζουμε πως δε θα αμφισβητηθεί. Για αυτό, απειλεί να οδηγήσει το Κόμμα έξω από το σωστό δρόμο – τον ταξικό δρόμο. Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος. Αλλά υπάρχει ένα γεγονός που είναι διδαχτικό στον πιο υψηλό βαθμό και ταυτόχρόνο πολύ ανησυχητικό: εκείνοι οι σύντροφοι που ισχυρίζονται ρητά, με τη μεγαλύτερη επιμονή, και μερικές φορές με σκληρότητα, πως κάθε διαφορά, κάβε σχηματισμός, όσα προσωρινά και να είναι, είναι μια έκφραση των συμφερόντων των τάξεων που είναι αντίθετες στο προλεταριάτο, δε θέλουν να εφαρμόσουν αυτό το κριτήριο στον γραφειοκρατισμό.
Ωστόσο, το κοινωνικό κριτήριο, στη δοσμένη περίπτωση. Ισχύει πέρα για πέρα, γιατί ο γραφειοκρατισμός είναι ένα καλά καθορισμένο κακό, μια πασίγνωστη και αναμφισβήτητα επιζήμια παρέκκλιση, επίσημα καταδικασμένη, αλλά καθόλου στο προτσές της εξαφάνισης. Επιπλέον, είναι πολύ δύσκόλο να τον κάνετε να εξαφανιστεί μ’ ένα χτύπημα! Αλλά αν ο γραφειοκρατισμός απειλεί, όπως η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής λεει, να αποσπάσει το Κόμμα από τις μάζες, και κατά συνέπεια να αδυνατίσει τον ταξικό χαρακτήρα του Κόμματος, τότε η πάλη ενάντια στον γράφειοκρατισμο δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να ταυτιστεί, από τα πριν, με κάποιο είδος μη προλεταριακής επιρροής. Αντίθετα, η φιλοδοξία του Κόμματος να διατηρήσει τον προλεταριακό του χαρακτήρα, πρέπει αναπόφευκτα να γεννήσει μια αντίσταση στον γραφειοκρατισμό. Φυσικά, κάτω από το κάλυμμα αυτής της αντίστασης, μπορεί να εκδηλωθούν διάφορες λαθεμένες, μη υγιείς και βλαβερές τάσεις. Αυτές δεν μπορούν να ξεσκεπαστούν παρά μόνο με τη μαρξιστική ανάλυση του ιδεολογικού τους περιεχομένου. Αλλά το να ταυτίζει κανείς την αντίσταση στον γραφειοκρατισμό με μια ομάδα που χρησιμεύει τάχα σαν κανάλι για ξένες επιρροές, σημαίνει ότι αυτός ο ίδιος είναι το «κανάλι» των γραφειοκρατικών επιρροών.
Παρ’ όλα αυτά, δε θα έπρεπε να υπάρχει υπεραπλούστευση και εκχυδαϊσμός στην κατανόηση της σκέψης ότι οι διαφορές στο Κόμμα και αυτό, ισχύει πολύ περισσότερο, για τις ομάδες, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια πάλη για επιρροή ανταγωνιστικών τάξεων. Έτσι, το 1920, το ζήτημα της εισβολής στην Πολωνία κίνησε δύο ρεύματα γνώμης, το ένα που υποστήριζε μια πιο τολμηρή πολιτική, το άλλο που κήρυσσε τη σύνεση (18). Υπήρχαν διαφορετικές ταξικές τάσεις εκεί; Δεν πιστεύω πως οποιοσδήποτε θα διακινδύνευε έναν τέτοιο ισχυρισμό. Υπήρχαν διαφορές μόνο στην εκτίμηση της κατάστασης, των δυνάμεων, των μέσων. Αλλά το ουσιαστικό κριτήριο της εκτίμησης ήταν το ίδιο και για τις δύο πλευρές.
Συμβαίνει συχνά το Κόμμα να είναι σε θέση να λύσει ένα και το ίδιο πρόβλημα με διαφορετικά μέσα. και οι διαφορές εμφανίζονται σε σχέση με το ποιο μέσο είναι το καλύτερο, το πιο γρήγορο, το πιο οικονομικό. Αυτές οι διαφορές μπορούν, ανάλογα με το ζήτημα, να αγκαλιάσουν σημαντικά τμήματα του Κόμματος, αλλά αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά πως εκεί έχει κανείς δυο ταξικές τάσεις.
Δεν υπάρχει αμφιβολία πως θα έχουμε όχι μια αλλά δεκάδες διαφωνίες στο μέλλον, γιατί το μονοπάτι μας είναι δύσκόλο και τόσο τα πολιτικά καθήκοντα όσο και τα οικονομικά ζητήματα της σοσιαλιστικής οργάνωσης σίγουρα θα γεννήσουν διαφορές και προσωρινούς σχηματισμούς γνωμών. Η πολιτική επαλήθευση των γνωμών όλων των αποχρώσεων από τη μαρξιστική ανάλυση θα είναι πάντα ένα από τα πιο αποτελεσματικά προληπτικά μέτρα για το κόμμα μας. ‘Αλλά είναι αυτή η συγκεκριμένη μαρξιστική επαλήθευση στην οποία πρέπει να καταφύγουμε, και όχι οι στερεότυπες φράσεις που είναι ο μηχανισμός υπεράσπισης του γράφειοκρατισμου. Με όσο πιο μεγάλη σοβαρότητα μπούμε στην «νέα πορεία», τόσο καλύτερα μπορεί να ελεγχθεί και να εκκαθαριστεί από όλα τα ξένα και βλαβερά στοιχεία η ετερογενής πολιτική ιδεολογία που ξεσηκώνεται τώρα ενάντια στον γραφειοκρατισμό. Ωστόσο, αυτό είναι αδύνατο  χωρίς μια σοβαρή αλλαγή στη νοοτροπία και τις προθέσεις του κομματικού μηχανισμού. «Αλλά αντίθετα, είμαστε μάρτυρες σε μια νέα επίθεση τώρα του κομματικού μηχανισμού που απορρίπτει και μεταχειρίζεται σαν εκδήλωση φραξιονιστικού πνεύματος κάθε κριτική για την παλιά πορεία», που τυπικά έχει καταδικαστεί αλλά δεν έχει ακόμα συντριβεί. Αν ο φραξιονισμός είναι επικίνδυνος -και είναι- είναι εγκληματικό το να κλείνεις τα μάτια σου στον κίνδυνο που αντιπροσωπεύει ο συντηρητικός γραφειοκρατικός φραξιονισμός. Είναι ενάντια σ’ αυτόν ακριβώς τον κίνδυνο που κυρίως κατευθύνεται η απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής.
Η διατήρηση της ενότητας του Κόμματος είναι η πιο σοβαρή φροντίδα της μεγάλης πλειοψηφίας των κομμουνιστών. Αλλά πρέπει να πούμε ανοιχτά: αν υπάρχει σήμερα ένας σοβαρός κίνδυνος στην ενότητα η τουλάχιστο, στην ομοψυχία του Κόμματος; είναι ο αχαλίνωτος γραφειοκρατισμός. Αυτό είναι το στρατόπεδο απ’ όπου ακούγονται οι προκλητικές φωνές. Είναι απ’ αυτό το στρατόπεδο που έχουν τολμήσει να πουν: δε φοβόμαστε ένα σχίσμα! Είναι, οι εκπρόσωποι αυτής της τάσης που ψαχουλεύουν το παρελθόν, και να βρουν καθετί που θα μπορούσε να ρίξει περισσότερη εχθρότητα στη συζήτηση, αναβιώνοντας τεχνητά τις αναμνήσεις της παλιάς πάλης και του παλιού σχίσματος για να κάνουν ανεπαίσθητα το νου του Κόμματος να συνηθίσει στη δυνατότητα ένας εγκλήματος τόσο τερατώδους και τόσο καταστροφικού όπως είναι ένα νέο σχίσμα. Προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν ο ένας ενάντια στον άλλο, την ανάγκη της κομματικής ενότητας και την ανάγκη του Κόμματος για ένα λιγότερο γραφειοκρατικό καθεστώς.
Αν το Κόμμα επέτρεπε στον εαυτό του να πάρει αυτόν το δρόμο, και θυσίαζε τα ζωτικά στοιχεία της δικής του δημοκρατίας, δε θα πετύχαινε παρά να παροξύνει την εσωτερική του πάλη και να διαταράξει τη συνοχή του. Δεν μπορείς, να απαιτείς από το Κόμμα εμπιστοσύνη στο μηχανισμό, όταν εσύ ο ίδιος δεν έχεις εμπιστοσύνη στο Κόμμα. Εδώ βρίσκεται όλο το ζήτημα. Η προκατειλημμενη γραφειοκρατικη δυσπιστία προς το Κόμμα, προς τη συνείδηση και το πνεύμα πειθαρχίας του, είναι η κύρια αιτία όλων των κακών που γεννάει η κυριαρχία του μηχανισμού. Το Κόμμα δε θέλει φράξιες και δε θα τις ανεχτεί. Είναι τερατώδες να πιστεύει κανείς πως το Κόμμα θα συντρίψει ή θα επιτρέψει σε οποιονδήποτε να συντρίψει το μηχανισμό του. Γνωρίζει πως αυτός ο μηχανισμός αποτελείται από τα πιο πολύτιμα στοιχεία, που ενσωματώνουν το μεγαλύτερο μέρος της εμπειρίας του παρελθόντος. Αλλά θέλει να τον ανανεώσει και να του υπενθυμίσει πως είναι ο μηχανισμός του, πως εκλέγεται από αυτό και πως δεν πρέπει να αποσπαστεί απ’ αυτό.
Όταν σκεφτεί κανείς καλά την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στο Κόμμα, που έχει φανεί κάτω από ένα ιδιαίτερα καθαρό φως στην πορεία της συζήτησης, μπορεί να δει πως το μέλλον παρουσιάζεται κάτω από μια διπλή προοπτική. Ή η οργανική ιδεολογική επανασυγκρότηση, που γίνεται τώρα στο Κόμμα πάνω στη γραμμή των αποφάσεων της Κεντρικής Επιτροπής, θα είναι ένα βήμα στο δρόμο της οργανικής ανάπτυξης του Κόμματος, η αρχή ένας νέου μεγάλου κεφαλαίου -που θα ήταν το πιο επιθυμητό αποτέλεσμα για όλους μας, το πιο ευεργετικό για το Κόμμα, που θα ξεπερνούσε τότε εύκολα κάθε υπερβολή στη συζήτηση και στην αντιπολίτευση. Για να μην μιλήσουμε για τις χυδαίες δημοκρατικές τάσεις- ή διαφορετικά, ο μηχανισμός, περνώντας στην επίθεση, θα περνάει όλο και περισσότερο κάτω από την εξουσία των πιο συντηρητικών του στοιχείων και, με την πρόφαση ότι παλεύει τις φράξιες, θα ρίξει το Κόμμα προς τα πίσω και θα αποκαταστήσει την «ηρεμία». Αυτή η δεύτερη πιθανότητα θα ήταν η πιο λυπηρή. Δε χρειάζεται να πούμε ότι δε θα εμπόδιζε την ανάπτυξη του Κόμματος, αλλά αυτή η ανάπτυξη δε θα γινόταν παρά σε βάρος σημαντικών προσπαθειών και αναστατώσεων. Γιατί αυτή η μέθοδος θα έτρεφε ακόμα περισσότερο τις τάσεις που είναι βλαβερές, αποσυνθετικές και εχθρικές για το Κόμμα. Αυτές είναι οι δυο πιθανότητες που αντιμετωπίζει.
Τα γράμμα μου (19) για τη «νέα πορεία» είχε σαν στόχο του να βοηθήσει το Κόμμα να πάρει τον πρώτο δρόμο, που είναι ο πιο οικονομικός και ο πιο σωστός. Και υποστηρίζω πέρα για πέρα τη θέση αυτή, απορρίπτοντας κάθε προκατειλημμένη η απατηλή ερμηνεία.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV
Γραφειοκρατισμός και Επανάσταση
(Σύνοψη ένας ραπόρτου που ο συγγραφέας δεν μπόρεσε να δώσει)

1. Οι ουσιώδεις συνθήκες που όχι μόνο εμποδίζουν την πραγματοποίηση του σοσιαλιστικού ιδανικού αλλά, επιπλέον, είναι μερικές φορές πηγή οδυνηρών δοκιμασιών και σοβαρών κινδύνων για την επανάσταση, είναι αρκετά καλά γνωστές. Αυτές είναι: α) Οι εσωτερικές κοινωνικές αντιφάσεις της επανάστασης που αυτόματα συμπιέστηκαν στη διάρκεια του πολεμικού κομμουνισμού αλλά που. στη διάρκεια της ΝΕΠ, ξετυλίγονται αναπόφευκτα και προσπαθούν να βρουν πολιτική έκφραση, β) η παρατεταμένη αντεπαναστατική απειλή, που αντιπροσωπεύουν Τα ιμπεριαλιστικά κράτη, ενάντια στη σοβιετική δημοκρατία.
2. Οι κοινωνικές αντιφάσεις της επανάστασης είναι ταξικές αντιφάσεις. Ποιες είναι οι θεμελιακές τάξεις στη χώρα μας:  α) το προλεταριάτο, β) η αγροτιά, γ) η νέα μπουρζουαζία με το στρώμα των αστών διανοουμένων που την καλύπτει.
Από τη σκοπιά του οικονομικού ρόλου και της πολιτικής σημασίας, η πρώτη θέση ανήκει στο προλεταριάτο που είναι οργανωμένο σε κράτος, και στην αγροτιά που δίνει τα αγροτικά προϊόντα τα οποία είναι κυριαρχικά στην οικονομία μας. Η νέα μπουρζουαζία παίζει κύρια το ρόλο του ενδιάμεσου τόσο ανάμεσα στη σοβιετική βιομηχανία και την αγροτιά όσο και ανάμεσα στα διάφορα μέρη της σοβιετικής βιομηχανίας και τις διάφορες σφαίρες της αγροτικής οικονομίας. Αλλά δεν περιορίζεται στο να είναι ένας εμπορικός μεσάζοντας. Ως ένα μέρος αναλαμβάνει επίσης το ρόλο του οργανωτή της παραγωγής.
3. Βάζοντας για μια στιγμή στην άκρη το ζήτημα του ρυθμού της ανάπτυξης της προλεταριακής επανάστασης στη δύση, η πορεία της επανάστασης μας θα καθοριστεί από τη σχετική ανάπτυξη των τριών θεμελιακών στοιχείων της οικονομίας μας: την κρατική βιομηχανία, τη γεωργία και το ιδιωτικό εμπορικοβιομηχανικό κεφάλαιο.
4. Οι ιστορικές αναλογίες με τη μεγάλη Γαλλική Επανάσταση (πτώση των Γιακοβίνων 20) που έκαναν ο φιλελευθερισμός και ο μενσεβικισμός για δική τους κατανάλωση και παρηγοριά, είναι επιπόλαιες και ασυνεπείς. Η πτώση των Γιακοβίνων προκαθορίστηκε από την έλλειψη ωριμότητας των κοινωνικών σχέσεων: οι αριστεροί (καταστραμμένοι τεχνίτες και έμποροι), στερημένα από τη δυνατότητα οικονομικής ανάπτυξης, δεν μπορούσαν να είναι ένα σταθερό στήριγμα για την επανάσταση. Οι δεξιοί (μπουρζουαζία) μεγάλωναν ακαταμάχητα. Τελικά, η Ευρώπη, οικονομικά και πολιτικά πιο καθυστερημένη, εμπόδισε την επανάσταση να Απλωθεί πέρα από τα όρια της Γαλλίας.
Απ’ όλες αυτές τις πλευρές η κατάσταση μας είναι ασύγκριτα πιο ευνοϊκή. Σε μας, τόσο ο πυρήνας όσο και η αριστερή πτέρυγα της επανάστασης, είναι το προλεταριάτο, που το καθήκον και οι αντικειμενικοί του σκοποί συμπίπτουν ολοκληρωτικά με τα καθήκοντα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Το προλεταριάτο είναι πολιτικά τόσο δυνατό που, ενώ επιτρέπει, μέσα σε ορισμένα όρια, το σχηματισμό πλάι του μιας νέας μπουρζουαζίας, έχει την αγροτιά να συμμετέχει στην κρατική εξουσία όχι με τη μεσολάβηση των αστικών κομμάτων, αλλά άμέσα, κι έτσι εμποδίζει την μπουρζουαζία από οποιαδήποτε προσέγγιση στην πολιτική ζωή. Η οικονομική και πολιτική κατάσταση της Ευρώπης, όχι μόνο δεν αποκλείει αλλά και κάνει αναπόφευκτη την επέκταση της επανάστασης στο έδαφος της.
Έτσι, αν στη Γαλλία, ακόμα και η πιο διορατική πολιτική των Γιακοβίνων θα ήταν ανίσχυρη να αλλάξει ριζικά την πορεία των γεγονότων, σε μας, που η κατάσταση είναι άπειρα πιο ευνοϊκή, η ορθότητα μιας πολιτικής γραμμής, που έχει χαραχτεί σύμφωνα με τις μέθοδες του μαρξισμού, θα είναι, για μια σημαντική περίοδο, ένας αποφασιστικός παράγοντας στη διαφύλαξη της επανάστασης.
5. Ας κάνουμε την ιστορική υπόθεση πιο δυσμενή για μας. Η γοργή ανάπτυξη του ιδιωτικού κεφαλαίου, αν θα γινόταν, θα σήμαινε πως η σοβιετική βιομηχανία και το εμπόριο, και δω περιλαμβάνονται και οι κοπερατίβες, δεν εξασφαλίζουν την ικανοποίηση των αναγκών της αγροτικής οικονομίας. Επιπλέον, θα έδειχνε πως τα ιδιωτικό κεφάλαιο παρεμβαίνει όλο και περισσότερο ανάμεσα στο εργατικό κράτος και την αγροτιά, αποχτά μια οικονομική και επομένως μια πολιτική επιρροή πάνω της. Δεν χρειάζεται να πούμε πως μια τέτοια ρήξη ανάμεσα στη σοβιετική βιομηχανία και τη γεωργία. Ανάμεσα στο προλεταριάτο και την αγροτιά, θα αποτελούσε έναν σοβαρό κίνδυνο για την προλεταριακή επανάσταση, ένα σύμπτωμα της δυνατότητας θριάμβου της αντεπανάστασης.
6. Ποια είναι τα πολιτικά μονοπάτια από τα οποία θα μπορούσε να έρθει η νίκη της αντεπανάστασης αν η οικονομική υπόθεση που μόλις κάναμε γινόταν πραγματικότητα; θα μπορούσαν να είναι πολλά: είτε η άμεση ανατροπή του εργατικού κόμματος, είτε ο προοδευτικός του εκφυλισμός, η τελικά, ο συνδυασμός ένας μερικού εκφυλισμού, σχισμάτων, και αντεπαναστατικών αναταραχών.
Η πραγματοποίηση της μιας ή της άλλης απ’ αυτές τις δυνατότητες θα εξαρτιόταν, πάνω απ’ όλα, από το ρυθμό της οικονομικής ανάπτυξης. Σε περίπτωση που το ιδιωτικό κεφάλαιο πετύχαινε, λίγο, αργά αργά, να κυριαρχήσει πάνω στο κρατικό κεφάλαιο, το πολιτικό προτσές θα έπαιρνε κυρίως το χαρακτήρα του εκφυλισμού του κρατικού μηχανισμού σε μια αστική κατεύθυνση, με τις συνέπειες που αυτό θα είχε για το κόμμα. Αν το ιδιωτικό κεφάλαιο αύξανε γοργά και πετύχαινε να συγχωνευτεί με την αγροτιά, οι ενεργητικές αντεπαναστατικές τάσεις που κατευθύνονται ενάντια στο Κομμουνιστικό Κόμμα θα κυριαρχούσαν τότε αναπόφευκτα.
Αν προβάλουμε με σαφήνεια αυτές τις υποθέσεις, αυτό βέβαια δεν γίνεται επειδή τις θεωρούμε ιστορικά πιθανές (αντίθετα, η πιθανότητα τους είναι ένα μίνιμουμ), αλλά επειδή μόνο ένας τέτοιος τρόπος να βάζει κανείς το ζήτημα κάνει δυνατό ένα πιο σωστό και ολόπλευρο ιστορικό προσανατολισμό και, κατά συνέπεια, την υιοθέτηση όλων των δυνατών προληπτικών μέτρων. Η ανωτερότητά μας σαν μαρξιστές, βρίσκεται στο γεγονός ότι διακρίνουμε και συλλαμβάνουμε τις νέες τάσεις και τους νέους κίνδυνους ακόμα και όταν δεν βρίσκονται παρά σε εμβρυώδη κατάσταση.
7. Το συμπέρασμα από ότι ήδη έχουμε πει στο οικονομικό βασίλειο μας φέρνει στο πρόβλημα της «ψαλίδας» 21, δηλαδή στην ορθολογιστική οργάνωση της βιομηχανίας και στον συντονισμό της με την αγροτική αγορά. Το να χάνουμε χρόνο σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι σαν να επιβραδύνουμε την πάλη μας ενάντια στο ιδιωτικό κεφάλαιο. Εδώ βρίσκεται το κύριο καθήκον, το ουσιαστικό κλειδί στο πρόβλημα της επανάστασης και του σοσιαλισμού.
8. Το αν αναδυθεί ο αντεπαναστατικός κίνδυνος, όπως έχουμε πει, μέσα από ορισμένες κοινωνικές σχέσεις, αυτό δε σημαίνει με κανέναν τρόπο πως δεν είναι δυνατό με μια ορθολογιστική πολιτική να αποφύγουμε αυτό τον κίνδυνο (ακόμα και κάτω από δυσμενείς οικονομικές συνθήκες για την επανάσταση), να τον μειώσουμε, να τον απομακρύνουμε, να τον αναβάλουμε. Μια τέτοια αναβολή είναι με τη σειρά της ικανή να σώσει την επανάσταση εξασφαλίζοντας της η μια ευνοϊκή οικονομική αλλαγή στο εσωτερικό ή μια επαφή με τη νικηφόρα επανάσταση στην Ευρώπη. Γι’ αυτό. στη βάση της οικονομικής πολιτικής που παρουσιάζεται παραπάνω, πρέπει να έχουμε μια καθορισμένη κρατική και κομματική πολιτική (και δω περιλαμβάνεται και μια καθορισμένη πολιτική μέσα στο κόμμα), που στόχο της θα έχει να αντισταθμίσει τη συσσώρευση και την παγίωση των τάσεων που κατευθύνονται ενάντια στη δικτατορία της εργατικής τάξης και τρέφονται από τις δυσκολίες και τις αποτυχίες της οικονομικής ανάπτυξης.
9. Η ετερογένεια της κοινωνικής σύνθεσης του Κόμματος μας αντανακλά τις αντικειμενικές αντιφάσεις της ανάπτυξης της επανάστασης, μαζί με τις τάσεις και τους κινδύνους που ξεπηδούν από αυτήν:
Οι εργοστασιακοί πυρήνες, που εξασφαλίζουν την επαφή του κόμματος με την ουσιώδη τάξη της επανάστασης, αντιπροσωπεύουν τώρα το ένα έκτο των μελών του κόμματος.
Παρ’ όλες τις αρνητικές πλευρές τους, οι πυρήνες των σοβιετικών θεσμών εξασφαλίζουν στο κόμμα την ηγεσία του κρατικού μηχανισμού: πράγμα που επίσης καθορίζει το μεγάλο ειδικό βάρος αυτών των πυρήνων. Ένα μεγάλο ποσοστό παλιών μαχητών συμμετέχουν στη ζωή του Κόμματος μέσα από τους σοβιετικούς αυτούς πυρήνες.
Οι αγροτικοί πυρήνες προσφέρουν στο Κόμμα μια ορισμένη επαφή (ακόμα πολύ αδύνατη) με την ύπαιθρο.
Οι στρατιωτικοί πυρήνες πραγματοποιούν την επαφή του Κόμματος με το στρατό, και μέσα απ’ αυτόν, με την ύπαιθρο επίσης (πάνω απ’ όλα).
Τέλος, στους πυρήνες των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, όλες αυτές οι τάσεις και οι επιρροές αναμιγνύονται και διασταυρώνονται.
10. Δεν χρειάζεται να πούμε, ότι οι εργοστασιακοί πυρήνες είναι, από την ταξική τους σύνθεση, θεμελιακοί. Αλλά στα βαθμό που αποτελούν το ένα έκτο μόνο του Κόμματος και τα πιο ενεργητικά στοιχεία τους απομακρύνονται για να τοποθετηθούν στον κομματικό ή στον κρατικό μηχανισμό, το κόμμα, δυστυχώς, δεν μπορεί ακόμα να στηριχτεί αποκλειστικά η ακόμα και κύρια πάνω σ’ αυτούς.
Η ανάπτυξη τους θα είναι το σίγουρο μέτρο της επιτυχίας του κόμματος στη βιομηχανία, την οικονομία, γενικά, και, ταυτόχρόνο, η καλύτερη εγγύηση πως θα διατηρήσει τον προλεταριακό του χαρακτήρα. Αλλά είναι σχεδόν αδύνατο να περιμένουμε τη γρήγορη ανάπτυξη τους στο άμεσο μέλλον 22. Σαν αποτέλεσμα, το κόμμα θα είναι υποχρεωμένο την επόμενη περίοδο να εξασφαλίσει την εσωτερική του ισορροπία και την επαναστατική του γραμμή στηριζόμενα σε πυρήνες ετερογενούς κοινωνικής σύνθεσης.
11. Οι αντεπαναστατικές τάσεις μπορούν να βρουν στηρίγματα μέσα στους κουλάκους, τους μεσάζοντες, τους λιανοπωλητές τους προνομιούχους, με λίγα λόγια μέσα σε στοιχεία που είναι πολύ περισσότερο ικανά να διεισδύσουν στον κρατικά μηχανισμό απ’ ότι στο ίδιο το κόμμα Μόνο οι αγροτικοί και στρατιωτικοί πυρήνες μπορούν να απειληθούν από μια πιο άμεση επιρροή και ακόμα μια διείσδυση των κουλάκων.
Παρόλο αυτά, η διαφοροποίηση της αγροτιάς αντιπροσωπεύει έναν παράγοντα που θα μας βοηθήσει ο αποκλεισμός των κουλάκων από τον στράτο (και δω περιλαμβάνονται οι τοπικές μεραρχίες) δε θα έπρεπε μόνο να παραμείνει ένας απαραβίαστος κανόνας αλλά, πολύ περισσότερο, να γίνει ένα σπουδαίο μέτρο για την πολιτική εκπαίδευση της αγροτικής νεολαίας των στρατιωτικών μονάδων και ιδιαίτερα των στρατιωτικών πυρήνων
Οι εργάτες θα εξασφαλίσουν τον ηγετικό τους ρόλο στους στρατιωτικούς πυρήνες αντιπαραθέτοντας πολιτικά τις αγροτικές εργαζόμενες μάζες του στράτου στο αναβιούμενο στρώμα των κουλάκων. Στους αγροτικούς πυρήνες, επίσης, ισχύει αυτή η αντιπαράθεση η επιτυχία της δουλειάς θα εξαρτηθεί, φυσικά, στο τέλος, από το βαθμό στον οποίο η κρατική βιομηχανία πετυχαίνει να ικανοποιήσει τις ανάγκες της υπαίθρου.
Αλλά όποια και να είναι η ταχύτητα των οικονομικών μας επιτυχιών, η θεμελιακή πολιτική μας γραμμή στους στρατιωτικούς πυρήνες πρέπει να κατευθύνεται όχι απλά ενάντια στους Νέπμαν, αλλά κυρίως ενάντια στο αναβιούμενο στρώμα των κουλάκων, το μόνο ιστορικά νοητό και σοβαρό στήριγμα στις οποιεσδήποτε αντεπαναστατικές απόπειρες Απ’ αυτή την άποψη, χρειαζόμαστε μια πιο λεπτομερειακή ανάλυση των διάφορων συστατικών στοιχείων του στρατού από τη σκοπιά της κοινωνικής τους σύνθεσης
12. Είναι πέρα από κάθε αμφιβολία πως μέσα από τους αγροτικούς και στρατιωτικούς πυρήνες περνάνε και θα τάσεις που αντανακλούν λίγο πολύ την ύπαιθρο, με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που την διακρίνουν από την πόλη. Αν δεν συνέβαινε κάτι τέτοιο. οι αγροτικοί πυρήνες δε θα είχαν καμία άξια για το κόμμα.
Οι αλλαγές στις διαθέσεις που εκδηλώνονται στους πυρήνες είναι μια υπενθύμιση η μια προειδοποίηση για το κόμμα η δυνατότητα να κατευθύνει κανείς αυτούς τους πυρήνες σύμφωνα με την γραμμή του κόμματος, εξαρτάται τόσο από την ορθότητα τη γενικής κατεύθυνσης του κόμματος όσο και από το εσωτερικό του καθεστώς και σε τελευταία ανάλυση, από το αν πλησιάσουμε στο να λύσουμε ή να κάνουμε μικρότερο το πρόβλημα της «ψαλίδας».
13. Ο κρατικός μηχανισμός είναι η πιο σημαντική πηγή του γράφειοκρατισμου, Από τη μια απορροφά μια τεράστια ποσότητα από τα πιο δραστήρια κομματικά στοιχεία και διδάσκει στους πιο ικανούς απ’ αυτούς τις μέθοδες να διοικούν ανθρώπους και πράγματα αντί να τους διδάσκει τις μέθοδες της πολιτικής ηγεσίας των μαζών. Από την άλλη. απασχολεί. σε μεγάλο βαθμό, την προσοχή του μηχανισμού του κόμματος, ασκώντας πάνω του μια επιρροή με τις μέθοδες της διοίκησης
Από δω, σε μεγάλο βαθμό, και η γραφειοκρατικοποίηση του μηχανισμού, που απειλεί να χωρίσει το κόμμα από τις μάζες. Αυτός είναι ακριβώς ο κίνδυνος που τώρα είναι εντελώς καθαρός και άμεσος. Η πάλη ενάντια στους άλλους κινδύνους πρέπει, κάτω από τις τωρινές συνθήκες, να αρχίζει με την πάλη ενάντια στον γραφειοκρατισμό.
14. Είναι ανάξιο για έναν μαρξιστή να θεωρεί ότι ο γραφειοκρατισμός είναι μόνο το σύνολο των κακών συνηθειών εκείνων που κατέχουν θέσεις. Ο γραφειοκρατισμός είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο επειδή είναι ένα καθορισμένο σύστημα διοίκησης ανθρώπων και αραγμάτων. Οι βαθιές του αίτίες βρίσκονται στην ετερογένεια της κοινωνίας, στη διαφορά ανάμεσα στα καθημερνά και τα θεμελιακά συμφέροντα διαφόρων ομάδων του πληθυσμού. Ο γραφειοκρατισμός περιπλέκεται από το γεγονός της έλλειψης κουλούρας των πλατιών μαζών. Σε μας, η ουσιαστική πηγή του γραφειοκρατισμού βρίσκεται στην αναγκαιότητα να δημιουργήσουμε και να διατηρήσουμε έναν κρατικό μηχανισμό που να ενώνει τα συμφέροντα του προλεταριάτου με τα συμφέροντα της αγροτιάς σε μια τέλεια οικονομική ορμάνια, από την οποία είμαστε ακόμα πολύ μακριά. Η αναγκαιότητα να διατηρούμε ένα μόνιμο Στράτο είναι επίσης μια άλλη σπουδαία πηγή του γραφειοκρατισμόύ.
Είναι πεντακάθαρο πως αυτά ακριβώς τα αρνητικά κοινωνικά φαινόμενο που μόλις απαριθμήσαμε και που τώρα θρέφουν τον γραφειοκρατισμό, θα μπορούσαν να βάλουν σε κίνδυνο την επανάσταση αν συνέχιζαν να αναπτύσσονται. Παραπάνω έχουμε κάνει τούτη την υπόθεση η αυξανόμενη σύγκρουση ανάμεσα στο κράτος και την αγροτική οικονομία, η αύξηση των κουλάκων στη χώρα, η συμμαχία τους με το ιδιωτικό εμπορικοβιομηχανικό κεφάλαιο, αυτές θα ήταν -δοσμένου του χαμηλού πολιτιστικού επιπέδου των εργαζόμενων μαζών της υπαίθρου κι ως ένα μέρος των πόλεων- οι αιτίες των τελικών αντεπαναστατικών κινδύνων.
Με άλλα λόγια, ο γραφειοκρατισμός στον κρατικό και Κομματικό μηχανισμό είναι η έκφραση των πιο ανησυχητικών τάσεων των σύμφυτων με την κατάσταση μας, των ελαττωμάτων και των παρεκκλίσεων στη δουλειά μας, που, κάτω από ορισμένες κοινωνικές συνθήκες, μπορούν να υποσκάψουν τη βάση της επανάστασης. Και, σε αυτή την περίπτωση, όπως και σε πολλές άλλες, η ποσότητα, σ’ ένα ορισμένο στάδιο, θα μετατραπεί σε ποιότητα.
15. Η πάλη ενάντια στον γράφειοκρατιςμο του κρατικού μηχανισμού είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό και παρατεταμένα καθήκον -ένα καθήκον που προχωράει λίγο πολύ παράλληλα με τα άλλα θεμελιώδη καθήκοντα μας: την οικονομική ανοικοδόμηση και την εξύψωση του πολιτιστικού επιπέδου των μαζών.
Το πιο σπουδαίο ιστορικό εργαλείο για την επίτευξη όλων αυτών των καθηκόντων είναι το κόμμα. Φυσικά, ούτε και το κόμμα ακόμα δεν μπορεί να αποσπαστεί από τις κοινωνικές και πολιτιστικές συνθήκες της χώρας. Αλλά σαν η εθελοντική οργάνωση της πρωτοπορίας, των καλύτερων, των πιο δραστήριων και των πιο συνειδητών στοιχείων, της εργατικής τάξης, είναι ικανά να διαφυλάσσει τον εαυτό του, πολύ καλύτερα απ’ ότι μπορεί ο κρατικός μηχανισμός, από τις τάσεις του γραφειοκρατισμού. Γι’ αυτό, πρέπει να δει τον κίνδυνο καθαρά και να τον πολεμήσει χωρίς ανάπαυλα.
Από δω βγαίνει η τεράστια σπουδαιότητα της εκπαίδευσης της κομματικής νεολαίας, που βασίζεται στην προσωπική πρωτοβουλία, με σκοπό να υπηρετήσει τον κρατικό μηχανισμό μ’ έναν νέο τρόπο και να τον μεταμορφώσει ολοκληρωτικά.

Η ηλεκτρονική έκδοση θα συμπληρώνεται σταδιακά

ΚΕΦΑΛΑΙΟ V
Παράδοση και Επαναστατική Πολιτική

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI
Η «Υποτίμηση» της Αγροτιάς

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Τα Βασικά Ζητήματα της Επισιτιστικής και Αγροτικής Πολιτικής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ VII
Σχεδιασμένη Οικονομία (1042)

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I. — Η Νέα Πορεία

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II. — Ο Παραγοντισμός στο Στράτο

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III. — Για τη «Σμύτσκα» Ανάμεσα στην Πόλη και την Ύπαιθρο

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV. — Δυο Γενιές

Σημειώσεις

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s