Σεχταρισμός, κεντρισμός και 4η Διεθνής [Τρότσκι, 22.10.1935]

Δημοσιεύουμε εδώ ένα σημαντικό άρθρο του Τρότσκι, που το έγραψε στις 22 Οκτώβρη 1935. Το άρθρο αυτό μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε στα ελληνικά τη δεκαετία του 70 και του 80 σε αρκετά έντυπα του τροτσκιστικού χώρου.
Ακόμα και σήμερα το άρθρο αυτό διατηρεί την επικαιρότητά του. Και ιδιαίτερα για τους επαναστάτες μαρξιστές που αντιλαμβάνονται ότι η υπόθεση της επανάστασης και του σοσιαλισμού και επομένως του ίδιου του επαναστατικού κόμματος δεν μπορεί παρά να είναι υπόθεση ευρύτερων  κομματιών του μαζικού κινήματος, και όχι μια καρικατούρα μικρών σεχταριστικών ομάδων που αδυνατούν εδώ και δεκαετίες, αφού πρώτα έχουν αυτοανακηρυχθεί στο κόμμα της επανάστασης, να βρουν το δρόμο και να χτίσουν πραγματικούς δεσμούς με το προλεταριάτο. Ο Τρότσκι επιμένει πάνω των δύο μεγάλους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι μαρξιστές σε αυτές τις συνθήκες – ο κίνδυνος του σεχταρισμού και ο κίνδυνος του κεντρισμού. Όπως παρατηρεί ο Τρότσκι στο άρθρο του, οι δύο αυτοί κίνδυνοι συνδέονται στενά αναμεταξύ τους και όσο οι επαναστάτες δεν τους αντιμετωπίζουν, δεν θα έχουν κανένα μέλλον.

Σεχταρισμός, κεντρισμός και 4η Διεθνής [22.10.1935]

Θα ήταν παράλογο να αρνηθούμε την ύπαρξη σεχταριστικών τάσεων στις γραμμές μας. Αποκαλύφθηκαν μέσα από μια σειρά συζητήσεων και διασπάσεων. Και πραγματικά πως θα ήταν δυνατό να μην εκδηλωθούν τέτοια συμπτώματα σε ένα ιδεολογικό κίνημα που στέκεται ασυμβίβαστα αντίθετο με όλες τις κυρίαρχες οργανώσεις της εργατικής τάξης και που υπόκεινται σε φοβερές και χωρίς προηγούμενο διώξεις σε όλο τον κόσμο;

Ρεφορμιστές και κεντριστές δεν χάνουν την παραμικρή ευκαιρία για να δείξουν με το δάκτυλο τον «σεχταρισμό» μας. Τις περισσότερες φορές έχουν υπόψη τους όχι τις πιο αδύνατες, αλλά τις πιο δυνατές πλευρές μας: τη σοβαρή στάση μας απέναντι στη θεωρία, την προσπάθεια μας να αναλύσουμε κάθε πολιτική κατάσταση μέχρι το τέλος. Και να προωθήσουμε πεντακάθαρα συνθήματα. Την αποστροφή μας προς τις «εύκολες» και βολικές αποφάσεις, που μας απαλλάσσουν από τις σημερινές ευθύνες, αλλά προετοιμάζουν τις αυριανές καταστροφές. Όταν όμως η κατηγορία του σεχταρισμού εκτοξεύεται από οπορτουνιστές, τις περισσότερες φορές αποτελεί κομπλιμέντο.

Το περίεργο ωστόσο, είναι ότι συχνά μας κατηγορούν για σεχταρισμό όχι μόνο οι ρεφορμιστές και οι κεντριστές αλλά και αντίπαλοι από τα «αριστερά». Οι πατενταρισμένοι σεχταριστές, που…θα μπορούσαν κάλλιστα  να εκτεθούν σαν εκθέματα στο μουσείο. Η βάση της δυσαρέσκειάς τους είναι η ασυμφιλίωτη στάση μας απέναντί τους, η προσπάθεια μας να απαλλαγούμε από τις παιδικές σεχταριστικές αρρώστιες και να υψωθούμε σε ένα ανώτερο επίπεδο.

Ένα επιπόλαιο μυαλό μπορεί να πιστεύει ότι τέτοιοι χαρακτηρισμοί, όπως σεχταριστής και κεντριστής, είναι απλώς εκφράσεις πολεμικής, που αλληλοεκτοξεύονται από αντιπάλους, επειδή αυτοί δεν βρίσκουν άλλα πιο κατάλληλα επίθετα. Η έννοιες όμως σεχταρισμός και κεντρισμός, έχουν συγκεκριμένο νόημα στο μαρξιστικό λεξιλόγιο. Ο Μαρξισμός έχει χτίσει ένα επιστημονικό πρόγραμμα πάνω στους νόμους που διέπουν την κίνηση της καπιταλιστικής κοινωνίας και ανακαλύφθηκαν απ’ αυτόν. Πρόκειται για μια κολοσσιαία κατάκτηση! Όμως δεν είναι αρκετό να δημιουργείται ένα σωστό πρόγραμμα. Είναι αναγκαίο να το δεχτεί η εργατική τάξη. Αλλά ο σεχταριστής από τη φύση των πραγμάτων, σταματάει στο πρώτο μισό του καθήκοντος. Η ενεργητική επέμβαση στην πραγματική ταξική πάλη των μαζών των εργατών αντικαθίσταται από προπαγανδιστικές αφαιρέσεις ενός μαρξιστικού προγράμματος.
Κάθε κόμμα της εργατικής τάξης, κάθε φράξια, στη διάρκεια των αρχικών της σταδίων, περνούν μια περίοδο καθαρής προπαγάνδας, δηλαδή εκπαίδευσης στελεχών. Η περίοδος ύπαρξής τους σαν μαρξιστικού κύκλου, αναπόφευκτα δημιουργεί συνθήκες μιας αφηρημένης προσέγγισης στα προβλήματα του εργατικού κινήματος. Όποιος είναι ανίκανος να ξεπεράσει έγκαιρα τα όρια αυτής της περιορισμένης ύπαρξης μετατρέπεται σε ένα συντηρητικό σεχταριστή. Ο σεχταριστής αντιμετωπίζει τη ζωή της κοινωνίας σαν εάν μεγάλο σχολείο, και τον εαυτό του σαν ένα δάσκαλο εκεί μέσα. Κατά τη γνώμη του, η εργατική τάξη θα πρέπει να παραμερίσει τα λιγότερα σημαντικά ζητήματα και να συγκεντρωθεί αποφασιστικά γύρω από το βήμα του. Τότε θα εκπληρώνονταν η αποστολή του.
Παρόλο που σε κάθε του φάση μπορεί να ορκίζεται στο Μαρξισμό, ο σεχταριστής αρνείται ανοικτά το διαλεκτικό υλισμό, παίρνοντας την εμπειρία σαν σημείο αφετηρίας και πάντα επιστρέφει σ’ αυτήν. Ένας σεχταριστής δεν καταλαβαίνει τη διαλεκτική δράση και αντίδραση ανάμεσα σ’ ένα τελειωμένο πρόγραμμα και μια ζωντανή -και μ’ άλλα λόγια ανολοκλήρωτη- μαζική πάλη. Η μέθοδος σκέψης του σεχταριστή είναι αυτή ενός ορθολογιστή, ενός φορμαλιστή και ενός διαφωτιστή. Σε μια ορισμένη φάση της ανάπτυξης (18ος αιώνας) ο ορθολογισμός ήταν προοδευτικός μια και στρέφεται κριτικά ενάντια στην τυφλή πίστη και τις προκαταλήψεις. Αλλά ο ορθολογισμός (ο αφηρημένος προπαγανδισμός) γίνεται ένας αντιδραστικός παράγοντας από τη στιγμή που στρέφεται ενάντια στη διαλεκτική. Ο σεχταρισμός είναι εχθρικός στη διαλεκτική (όχι στα λόγια αλλά στην πράξη) με την έννοια, ότι γυρνάει την πλάτη του στην πραγματική ανάπτυξη της εργατικής τάξης.
Ο σεχταριστής ζει στη σφαίρα των προκατασκευασμένων διατυπώσεων. Πάντα η ζωή τον προσπερνάει χωρίς να τον παίρνει υπόψη της. Αλλά κάθε τόσο δέχεται ένα σκαμπίλι που τον κάνει να γυρίσει 180 μοίρες γύρω από τον άξονά του, και συχνά τον κάνει να συνεχίζει τον ίσιο δρόμο του, αλλά… προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η ασυμφωνία με την πραγματικότητα του δημιουργεί την ανάγκη να κάνει συνέχεια τις φόρμουλές του πιο ακριβείς. Αυτό γίνεται στο όνομα της συζήτησης. Για το Μαρξιστή η συζήτηση είναι ένα σημαντικό αλλά λειτουργικό εργαλείο στην ταξική πάλη. Για τον σεχταριστή η συζήτηση είναι αυτοσκοπός. Κι όσο περισσότερο συζητάει τόσο πιο πολύ του ξεφεύγουν τα πραγματικά καθήκοντα. Είναι σαν αυτόν που ικανοποιεί τη δίψα του με αλμυρό νερό: όσο πιο πολύ πίνει τόσο περισσότερο διψάει. Γι’ αυτό και διαρκώς ενοχλείται ο σεχταριστής. Ποιος του έριξε το αλάτι; Σίγουρα οι «συνθηκολόγοι» από τη Διεθνή Γραμματεία. Ο σεχταριστής βλέπει έναν εχθρό σ’ όποιον προσπαθεί να του εξηγήσει ότι μια δραστήρια συμμετοχή στο εργατικό κίνημα απαιτεί συνεχή μελέτη των αντικειμενικών συνθηκών, κι όχι υπεροπτική ισοπέδωση από το σεχταριστικό βήμα. Την ανάλυση της πραγματικότητας, ο σεχταριστής την αντικαθιστά με την ίντριγκα, το κουτσομπολιό και την υστερία.
Ο κεντρισμός είναι με μια έννοια το διαμετρικό αντίθετο του σεχταρισμού. Απεχθάνεται τις ακριβείς φόρμουλες, αναζητάει δρόμους στην πραγματικότητα έξω από τη θεωρία. Αλλά οι «αντίποδες» συχνά καταλήγουν να γίνουν «δίδυμοι». [1] Μια φόρμουλα ξεκομμένη από τη ζωή είναι κούφια. Έτσι και οι δυο τους, ο σεχταριστής και ο κεντριστής, ξεκινούν στο τέλος με άδεια χέρια, και καταλήγουν μαζί… στα αισθήματα εχθρότητας απέναντι στο γνήσιο Μαρξισμό.
Πόσες φορές δεν έχουμε συναντήσει ένα κεντριστή που θεωρεί τον εαυτό του «ρεαλιστή» επειδή απλά και μόνο ξεκινάει να κολυμπήσει χωρίς καμία απολύτως ιδεολογική αποσκευή και παρασύρεται από κάθε ρεύμα. Είναι ανίκανος να καταλάβει ότι οι αρχές δεν είναι νεκρό έρμα αλλά ένα σκοινί ζωής για τον επαναστάτη κολυμβητή. Ο σεχταριστής από την άλλη μεριά, γενικά δεν θέλει να κολυμπήσει καθόλου, για να μην βρέξει τις αρχές του. Κάθεται στην ακτή και διαβάζει διαλέξεις για την ηθική στην πλημμύρα της ταξικής πάλης. Αλλά μερικές φορές ένας απελπισμένος σεχταριστής σκύβει στο νερό, αρπάζει τον κεντριστή κι τον βοηθάει να πνιγεί.
Στην εποχή μας, της αποσύνθεσης και της διασποράς, μπορούν να βρεθούν αρκετοί κύκλοι σε πολλές χώρες που έχουν πάρει ένα μαρξιστικό πρόγραμμα, πιο συχνά έχοντάς το δανειστεί από τους μπολσεβίκους, και στη συνέχεια μετατρέπουν την ιδεολογική τους αποσκευή σε μια αποστέωση μεγαλύτερου ή μικρότερου βαθμού.
Ας πάρουμε για παράδειγμα το καλύτερο δείγμα του είδους τη βελγική ομάδα που ηγείται ο σύντροφος Βερίκεν [2]. Στις 10 Αυγούστου ο «Σπάρτακος», του όργανο αυτής της ομάδας, ανακοίνωσε την προσάρτησή της στην 4η Διεθνή.
Αυτή η ανακοίνωση είναι ευπρόσδεκτη. Αλλά την ίδια στιγμή, είναι αναγκαίο να δηλωθεί εκ των προτέρων ότι η 4η Διεθνής θα ήταν καταδικασμένη αν έκανε παραχωρήσεις σε σεχταριστικές τάσεις.

Ο Βερίκεν ήταν στον καιρό του ένας ασυμβίβαστος αντίπαλος της εισόδου της γαλλικής Κομμουνιστικής στο Σοσιαλιστικό Κόμμα. Αυτό δεν είναι έγκλημα. Το ζήτημα ήταν καινούργιο και οι διαφορές ήταν απολύτως επιτρεπτές. Κατά μία έννοια, εξίσου επιτρεπτή, ή εν πάση περιπτώσει αναπόφευκτη, ήταν οι υπερβολές στον ιδεολογικό αγώνα. Έτσι, ο Βερίκεν προέβλεψε την αναπόφευκτη καταστροφή της διεθνούς οργάνωσης των Μπολσεβίκων-λενινιστών, ως αποτέλεσμα της «διάλυσης» στη Δεύτερη Διεθνή. Θα συμβουλεύαμε τον Βερίκεν να ξαναδημοσιεύσει σήμερα στο «Σπάρτακο» τα περσινά του προφητικά ντοκουμέντα. Αλλά αυτό δεν είναι το κύριο κακό. Χειρότερο είναι το γεγονός ότι στην πρόσφατη δήλωση του ο Σπάρτακος περιορίζεται επισημαίνοντας ότι το γαλλικό τμήμα παρέμεινε πιστό στις αρχές του «σε ένα σημαντικό, ακόμη και μεγάλο θα λέγαμε, μέτρο». Αν ο Βερίκεν συμπεριφερόταν σαν μαρξιστής πολιτικός θα έπρεπε, να είχε δηλώσει καθαρά και ξάστερα σε ποιο σημείο το γαλλικό μας τμήμα απομακρύνθηκε από τις αρχές του, και θα έπρεπε να δώσει μια άμεση και ανοιχτή απάντηση στο ερώτημα του ποιος αποδείχθηκε πως είχε δίκιο: οι υπέρμαχοι ή την αντίπαλοι της εισόδου;

Ο Βερίκεν κάνε χειρότερο λάθος στη στάση του απέναντι στο Βελγικό τμήμα μας που μπήκε στο ρεφορμιστικό Εργατικό Κόμμα [ROB]. Αντί να εξετάζει τις εμπειρίες που σχετίζονται και προκύπτουν από τη δουλειά που διεξάχθηκε κάτω από τις νέες συνθήκες, και να κριτικάρει τα πραγματικά βήματα που έγιναν, αν αξίζουν κριτική, ο Βερίκεν συνεχίζει να διαμαρτύρεται για τις συνθήκες της συζήτησης στην οποία υπέστη ήττα. Η συζήτηση, βλέπετε, ήταν ελλιπής, ανεπαρκής και ανέντιμη: ο Βερίκεν απέτυχε να ικανοποιήσει τη δίψα του με το αλμυρό νερό. Δεν υπάρχει «πραγματικός» δημοκρατικός συγκεντρωτισμός στη Διεθνή Κομμουνιστική Λίγκα! Σε σχέση με τους αντιπάλους της εισόδου η Λίγκα έδειξε… «σεχταρισμό».

Είναι σαφές ότι ο σ. Βερίκεν έχει μια φιλελεύθερη και όχι μια μαρξιστική αντίληψη του σεχταρισμού: με αυτό προφανώς προσεγγίζει τους κεντριστές. Δεν είναι αλήθεια ότι η συζήτηση ήταν ανεπαρκής: διεξάχθηκε για αρκετούς μήνες, προφορικά και στον Τύπο, καθώς και σε διεθνή κλίμακα. Όταν ο Βερίκεν απέτυχε να πείσει άλλους ότι το να κερδίζεις χρόνο σε ένα τόπο είναι η καλύτερη επαναστατική πολιτική, αρνήθηκε να συμμορφωθεί με τις αποφάσεις των εθνικών και διεθνών οργανώσεων. Οι εκπρόσωποι της πλειοψηφίας είπαν στον Βερίκεν περισσότερο από μία φορά ότι αν η εμπειρία αποδείξει ότι το βήμα ήταν εσφαλμένη, πρέπει από κοινού να διορθώσουμε το λάθος. Είναι δυνατό μετά από 12-χρόνια αγώνα των Μπολσεβίκων-λενινιστών, να μην έχεις αρκετή εμπιστοσύνη στην ίδια σου την οργάνωση ώστε να διατηρείς την πειθαρχία ακόμη και σε περίπτωση διαφωνιών στην τακτική; Ο Βερίκεν αγνόησε τα συντροφικά και συμβιβαστικά επιχειρήματα. Μετά την είσοδο της πλειοψηφίας του βελγικού τμήματος στο Εργατικό Κόμμα, η ομάδα Βερίκεν φυσικά βρέθηκε έξω από τις γραμμές μας. Η ευθύνη γι’ αυτό ανήκει αποκλειστικά στους ώμους του.

Αν επιστρέψουμε στην ουσία του ζητήματος, τότε ο σεχταρισμός του συντρόφου Βερίκεν ορθώνεται με όλη τη δογματική αγένειά του. Τι είναι αυτό! φώναξε ο Βερίκεν με αγανάκτηση: Ο Λένιν μίλησε για το σπάσιμο με τους ρεφορμιστές, αλλά οι βέλγοι Μπολσεβίκοι-Λενινιστές μπαίνουν σε ένα ρεφορμιστικό κόμμα! Αλλά ο Λένιν είχε κατά νου μια ρήξη με τους ρεφορμιστές, σαν την αναπόφευκτη συνέπεια ενός αγώνα εναντίον τους, και όχι σαν πράξη της σωτηρίας ανεξάρτητα από χρόνο και τόπο. Απαίτησε ένα ρήγμα με τους σοσιαλπατριώτες όχι για να σώσει τη ψυχή του, αλλά για να αποσπάσει τις μάζες μακριά από τον σοσιαλπατριωτισμό. Στο Βέλγιο τα συνδικάτα είναι συγχωνευμένα με τη βελγικό Εργατικό Κόμμα. Το κόμμα αυτό είναι ουσιαστικά η οργανωμένη εργατική τάξη.

Βεβαίως, η είσοδος των επαναστατών στο βελγικό Εργατικό Κόμμα όχι μόνο άνοιξε δυνατότητες αλλά επέβαλλε επίσης περιορισμούς. Προπαγανδίζοντας τις μαρξιστικές ιδέες, είναι αναγκαίο να πάρει κανείς  υπόψη του όχι μόνο τη νομιμότητα του αστικού κράτους, αλλά και τη νομιμότητα ενός ρεφορμιστικού κόμματος (και οι δύο αυτές νομιμότητες, πρέπει να προστεθεί, συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό). Σε γενικές γραμμές, η προσαρμογή σε μια ξένη «νομιμότητα», κουβαλάει μαζί της έναν αδιαμφισβήτητο κίνδυνο. Αλλά αυτό δεν εμπόδισε τους Μπολσεβίκους από το να χρησιμοποιήσουν ακόμη και την τσαρική νομιμότητα: για πολλά χρόνια οι Μπολσεβίκοι ήταν υποχρεωμένοι να αυτοαποκαλούνται, κατά τις συνεδριάσεις των συνδικαλιστικών οργανώσεων και στο νομικό τύπο, όχι Σοσιαλδημοκράτες, αλλά «συνεπείς Δημοκράτες». Βεβαίως, αυτό δεν έγινε χωρίς προβλήματα, καθώς ένας σημαντικός αριθμός στοιχείων που προσχώρησαν στον μπολσεβικισμό ήταν περισσότερο ή λιγότερο συνεπείς δημοκράτες, και καθόλου διεθνιστές σοσιαλιστές. Πάντως, συμπληρώνοντας τη νόμιμη με την παράνομη δραστηριότητα, ο μπολσεβικισμός ξεπέρασε τις δυσκολίες.

Φυσικά, η «νομιμότητα» των Vandervelde, de Man, Spaak και άλλων λακέδων της βελγικής πλουτοκρατίας επιβάλλει πολύ σκληρούς περιορισμούς στους μαρξιστές, και έτσι εγκυμονεί κινδύνους. Αλλά οι μαρξιστές που δεν είναι ακόμη αρκετά ισχυροί για να δημιουργήσουν το δικό τους κόμμα, έχουν τις δικές τους μεθόδους για τον αγώνα ενάντια στους κινδύνους της ρεφορμιστικής αιχμαλωσίας: Ένα πεντακάθαρο πρόγραμμα, συνεχείς φραξιονιστικούς δεσμούς, διεθνή κριτική, κλπ. Η δραστηριότητα μιας επαναστατικής πτέρυγας σε ένα ρεφορμιστικό κόμμα μπορεί να κριθεί σωστά μόνο με την εκτίμηση της δυναμικής της ανάπτυξης. Ο Βερίκεν δεν το κάνει αυτό, σε σχέση με την φράξια ASR ούτε με την ομάδα της Verite. Εάν το έκανε, θα είχε υποχρεωθεί να παραδεχθεί ότι η ASR έχει κάνει σοβαρές προόδους κατά την πρόσφατη περίοδο. Είναι ακόμα αδύνατο να προβλέψει κανείς ποιος θα είναι ο τελικός συσχετισμός. Όμως, ο εισοδισμός στο Βελγικό Εργατικό Κόμμα δικαιολογείται ήδη από την εμπειρία.

Επεκτείνοντας και γενικεύοντας το λάθος του, ο Βερίκεν ισχυρίζεται ότι η ύπαρξη απομονωμένων μικρών ομάδων, που διασπούνται σε διάφορα στάδια από τη διεθνή μας οργάνωση, είναι απόδειξη της δικής μας σεκταριστική μεθόδους.

Έτσι, οι πραγματικές σχέσεις στέκονται αναποδογυρισμένες. Είναι γεγονός ότι στις γραμμές των Μπολσεβίκων-λενινιστών κατά τα αρχικά στάδια ήρθε ένας σημαντικός αριθμός αναρχικών και ατομικιστικών στοιχείων γενικά ανίκανων να δεχθούν οποιαδήποτε οργανωτική πειθαρχία, και περιστασιακά κανένας ανίκανος, που δεν μπορούσε να κάνει την καριέρα του στην Κομιντέρν. Αυτά τα στοιχεία έβλεπαν την πάλη κατά της «γραφειοκρατίας» περίπου με τον ακόλουθο τρόπο: δεν πρέπει να καταλήξει κανείς σε καμία απόφαση. Αντ ‘αυτού, θα πρέπει να καθιερωθεί η «συζήτηση» σαν μόνιμη ενασχόληση. Πρέπει να πούμε με απόλυτη δικαίωση αιτιολόγηση ότι οι μπολσεβίκικοι-λενινιστές έδειξαν αρκετή υπομονή – ίσως υπεραρκετή – για αυτούς τους τύπους των ατόμων και των ομάδων. Μονάχα όταν συμπτύχθηκε ένας διεθνής πυρήνας, και άρχισε να συνδράμει τα εθνικά τμήματα προκείμενου να καθαρίσουν τις γραμμές τους από το εσωτερικό σαμποτάζ, άρχισε η πραγματική και συστηματική ανάπτυξη της διεθνούς μας οργάνωσης.

Ας πάρουμε μερικά παραδείγματα από ομάδες που διασπάστηκαν από τη διεθνή οργάνωσή μας σε διάφορα στάδια της ανάπτυξής της.

Το γαλλικό περιοδικό «Que Faire;» [Τι να κάνουμε;] είναι ένα διαφωτιστικό δείγμα του συνδυασμού σεχταρισμού εκλεκτισμού. Για τα πιο σημαντικά ζητήματα αυτό το περιοδικό ερμηνεύει τις απόψεις των Μπολσεβίκων-λενινιστών, αλλάζοντας μερικά κόμματα, και κατευθύνοντας σοβαρές κριτικές παρατηρήσεις σε εμάς. Ταυτόχρονα, αυτό το περιοδικό επιτρέπει την υπεράσπιση των σοσιαλπατριωτικών σκουπιδιών, υπό το πρόσχημα της συζήτησης, και υπό την κάλυψη της «υπεράσπισης της ΕΣΣΔ», ώστε να την γλιτώνει ατιμώρητα. Οι διεθνιστές του «Que Faire;» είναι οι ίδιοι ανίκανοι να εξηγήσουν πώς και γιατί τυχαίνει να συμβιώνουν ειρηνικά με τους σοσιαλπατριώτες μετά το σπάσιμο τους από τους Μπολσεβίκους. Είναι σαφές, ωστόσο, ότι με τέτοιο εκλεκτισμό το «Que Faire;» είναι στο ελάχιστο σε θέση να απαντήσει στην ερώτηση «τι να κάνουμε» («Que Faire;»).

Οι «Διεθνιστές» και οι σοσιαλπατριώτες έχουν συμφωνήσει σε ένα μόνο πράγμα: ποτέ ην 4η Διεθνής! Γιατί δεν πρέπει κανείς να «ξεκοπεί» από τους κομμουνιστές εργάτες. Ακούσαμε το ίδιο επιχείρημα από το SAP [3]: δεν πρέπει να έρθουμε σε ρήξη με τους σοσιαλδημοκράτες εργάτες. Στην περίπτωση αυτή, επίσης, οι αντίποδες καταλήγουν να είναι δίδυμα. Το περίεργο, όμως, είναι ότι το «Que Faire;» δεν είναι συνδεδεμένο, και, από τη φύση του, δεν μπορεί να συνδεθεί με οποιαδήποτε εργάτη.

Υπάρχουν ακόμη λιγότερα να πει κανείς για τέτοιες ομάδες όπως η Internationale ή τον Proletaire. Και αυτοί παίρνουν τις απόψεις τους από τα τελευταία τεύχη της La Verite, με ένα μίγμα κριτικού αυτοσχεδιασμού. Δεν έχουν καμία προοπτική για επαναστατική ανάπτυξη. Αλλά καταφέρνουν να τα βγάλουν πέρα χωρίς προοπτικές. Αντί να προσπαθούν να μάθουν, στο πλαίσιο μιας πιο σοβαρής οργάνωσης (να μάθουν είναι δύσκολο), αυτοί που μισούν την πειθαρχία, πολύ προσποιητοί «ηγέτες», επιθυμούν να διδάξουν την εργατική τάξη (αυτό τους φαίνεται ευκολότερο). Σε στιγμές νηφάλιου στοχασμού τους πρέπει οι ίδιοι να συνειδητοποιούν ότι η ίδια η ύπαρξή τους ως «ανεξάρτητες» οργανώσεις είναι μια τεράστια παρεξήγηση.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τις ομάδες των Field [4] και Weisbord. Ο Field σε ολόκληρο το πολιτικό του φτιασίδωμα – είναι ένας αστός ριζοσπάστης που έχει ενστερνισθεί τις οικονομικές απόψεις του μαρξισμού. Για να γίνει επαναστάτης ο Field θα έπρεπε να εργαστεί επί σειρά ετών σαν ένας πειθαρχημένος στρατιώτης σε μια επαναστατική προλεταριακή οργάνωση. Αλλά αυτός ξεκίνησε  αποφασίζοντας να δημιουργήσει ένα «δικό του» εργατικό κίνημα.  Εάν υποτεθεί ότι καταλαμβάνοντας μια θέση στα «αριστερά» μας (πού αλλού;), ο Field σύντομα ανέπτυξε αδελφικές σχέσεις με το SAP. Όπως βλέπουμε, αυτό που συνέβη στον Bauer δεν ήταν καθόλου τυχαίο. Η έκκληση να σταθεί κανείς στα αριστερά του μαρξισμού οδηγεί μοιραία στον κεντριστικό βάλτο.

Ο Weisbord είναι αναμφισβήτητα πιο κοντά σε ένα επαναστατικό τύπο από τον Field. Αλλά την ίδια στιγμή αντιπροσωπεύει το απόλυτο παράδειγμα ενός σεκταριστική. Είναι εντελώς ανίκανος να διατηρήσει τις αναλογίες, είτε σε ιδέες είτε σε πράξεις. Κάθε αρχή τη μετατρέπει σε σεκταριστική καρικατούρα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ακόμη και σωστές ιδέες στα χέρια του, γίνονται εργαλεία για να αποδιοργανώσει τις ίδιες του τις γραμμές.

Δεν υπάρχει καμία ανάγκη να ασχοληθούμε με παρόμοιες ομάδες σε άλλες χώρες. Αποχωρίζονται από εμάς όχι γιατί δεν είμαστε ανεκτικοί ή ανυπόφοροι, αλλά επειδή οι ίδιοι δεν μπορούν και δεν προχωρούν. Από την στιγμή του σχίσματος το μόνο που έχουν καταφέρει είναι να αποκαλύπτουν την ανικανότητά τους. Οι προσπάθειές τους να ενωθούν μεταξύ τους, σε εθνικό ή διεθνές επίπεδο, δεν επέφεραν σε κάθε περίπτωση κανένα αποτέλεσμα: χαρακτηριστική του σεχταρισμού είναι μόνο η δύναμη της αμοιβαίας αποστροφή και όχι η δύναμη της έλξης.

Κάποιος δύστροπος έχει υπολογιστεί τον αριθμό των «διασπάσεων» που είχαμε και έφθασε σε ένα σύνολο περίπου τις 20. Είδε σε αυτό τη συντριπτική απόδειξη για το κακό καθεστώτος μας. Το περίεργο είναι ότι μέσα στο ίδιο το SAP, που δημοσίευσε θριαμβευτικά αυτούς τους υπολογισμούς, συνέβησαν εκεί, κατά τα χρόνια της ύπαρξής του, περισσότερες ρήξεις και διασπάσεις απ’ ό,τι σε όλα τα τμήματα μας μαζί. Αυτό καθεαυτό το γεγονός δεν έχει σημασία. Είναι απαραίτητο να εξεταστεί όχι η γυμνή στατιστική των διασπάσεων, αλλά η διαλεκτική της ανάπτυξης. Μετά από όλες τις διασπάσεις το SAP παραμένει μια εξαιρετικά ετερογενής οργάνωση η οποία θα είναι ανίκανη να αντέξει την πρώτη εμφάνιση μεγάλων γεγονότων. Αυτό ισχύει ακόμη σε μεγαλύτερο βαθμό στο «Γραφείο του Λονδίνου της Επαναστατικής Σοσιαλιστικής Ενότητας», που σπαράσσεται από ασυμφιλίωτες αντιφάσεις: Το αύριο θα αποτελείται όχι από «ενότητα», αλλά από διασπάσεις. Εν τω μεταξύ, η οργάνωση Μπολσεβίκων-λενινιστών, αφού ξεκαθαρίστηκε από σεκταριστικές και κεντριστικές τάσεις, όχι μόνο αυξήθηκε αριθμητικά, όχι μόνο ενίσχυσε τις διεθνείς της σχέσεις, αλλά βρήκε το δρόμο συγχώνευσης με οργανώσεις συγγενικές με αυτή στο πνεύμα (Ολλανδία, Ηνωμένες Πολιτείες). Οι προσπάθειες να διαλυθεί το ολλανδικό Κόμμα (από τα δεξιά, με τον Molenar!) και το αμερικανικό Κόμμα (από τα αριστερά, με τον Bauer!) έχουν οδηγήσει στην εσωτερική ενίσχυση των δύο αυτών κομμάτων. Μπορούμε να προβλέψουμε με βεβαιότητα ότι παράλληλα με τη διάλυση του Γραφείου του Λονδίνου θα προχωρήσει μια ακόμη ταχύτερη ανάπτυξη των οργανώσεων της Τέταρτης Διεθνούς.

Πώς θα διαμορφωθεί η νέα Διεθνής, μέσα από ποια στάδια θα περάσει, τι τελικό σχήμα που θα πάρει – αυτό κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει σήμερα. Εξάλλου, δεν υπάρχει λόγος να το κάνουμε αυτό: τα ιστορικά γεγονότα θα μας το δείξουν. Είναι όμως απαραίτητο να ξεκινήσουμε διακηρύσσοντας ένα πρόγραμμα που ανταποκρίνεται στα καθήκοντα της εποχής μας. Βάσει αυτού του προγράμματος, είναι αναγκαίο να κινητοποιήσουμε τους ομοϊδεάτες μας, τους πρωτοπόρους της νέας Διεθνούς. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος.

Το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» των Μαρξ και Ένγκελς, στρεφόμενο άμεσα ενάντια σε όλα τα είδη ουτοπικού-σεχταριστικού σοσιαλισμού, σκόπιμα επισημαίνει ότι οι κομμουνιστές δεν αντιτίθενται στο πραγματικό εργατικό κίνημα, αλλά συμμετέχουν σε αυτό ως εμπροσθοφυλακή. Ταυτόχρονα, το Μανιφέστο ήταν το πρόγραμμα ενός νέου κόμματος, εθνικού και διεθνούς. Ο σεχταριστής ικανοποιείται με ένα πρόγραμμα σαν μια συνταγή για τη σωτηρία. Ο κεντριστής καθοδηγείται από την περίφημη (ουσιαστικά χωρίς νόημα) φόρμουλα του Eduard Bernstein: «το κίνημα είναι το παν, ο τελικός στόχος – τίποτα «. Ο μαρξιστής φτιάχνει το επιστημονικό του πρόγραμμα από το κίνημα σαν σύνολο, προκειμένου να εφαρμοστεί αυτό το πρόγραμμα σε κάθε συγκεκριμένο στάδιο του κινήματος.

Από τη μια μεριά, τα πρώτα βήματα της νέας Διεθνούς δυσχεραίνεται από τις παλιές οργανώσεις και τα θραύσματα τους: από την άλλη πλευρά, διευκολύνονται από την τεράστια εμπειρία του παρελθόντος. Η διαδικασία της αποκρυστάλλωσης, η οποία είναι πολύ δύσκολη και γεμάτη βάσανα στα πρώτα στάδια, θα αποκτήσει στο μέλλον ένα ορμητικό και γοργό χαρακτήρα. Τα πρόσφατα διεθνή γεγονότα έχουν ασύγκριτη σημασία για το σχηματισμό της επαναστατικής πρωτοπορίας. Με τον τρόπο του ο Μουσολίνι – και αυτό πρέπει να αναγνωριστεί – έχει «βοηθήσει» την υπόθεση της Τέταρτης Διεθνούς. Οι μεγάλες συγκρούσεις σαρώνουν ότι είναι μεσοβέζικο και τεχνητό και, από την άλλη πλευρά, δυναμώνουν ότι είναι ζωτικό. Ο πόλεμος αφήνει περιθώριο μόνο για δύο τάσεις στις γραμμές του εργατικού κινήματος: τον σοσιαλπατριωτισμό, που δεν σταματά σε καμία προδοσία, και τον επαναστατικό διεθνισμό, που είναι αποφασιστικός και έτοιμος να φτάσει μέχρι το τέλος. Ακριβώς για τον λόγο αυτό οι κεντριστές, φοβισμένοι για την επερχόμενα  γεγονότα, διεξάγουν μια λυσσαλέα πάλη εναντίον της Τέταρτης Διεθνούς. Έχουν δίκιο με τον τρόπο τους: στις παραμονές μεγάλων κλυδωνισμών, οι μόνες οργανώσεις που θα μπορέσουν να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν θα είναι εκείνες που όχι μόνο ξεκαθάρισαν τις γραμμές τους από το σεχταρισμό, αλλά που τις έχουν κιόλας συστηματικά εκπαιδεύσει στο πνεύμα της περιφρόνησης κάθε  ιδεολογικής αμφιταλάντευσης και δειλίας.

ΛΕΟΝ ΤΡΟΤΣΚΙ – 22 Οκτώβρη 1935

Σημειώσεις
[1] Η «περίφημη φόρμουλα του Στάλιν» κατά τη διάρκεια της «τρίτης περιόδου» ήταν ότι η σοσιαλδημοκρατία και ο φασισμός δεν ήταν αντίποδες (δηλαδή αντίθετα) αλλά δίδυμα.
[2] ο George Βερίκεν ήταν αρχηγός μιας ομάδας που διασπάστηκε από βελγικό τμήμα του τροτσκιστικού κινήματος στις αρχές του 1935, όταν το τμήμα ψήφισε να εισέλθει στη βελγικό Εργατικό Κόμμα. Μετά την επανασύνδεση το 1936 ο Βερίκεν διασπάστηκε και πάλι το 1938 σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την ίδρυση της Τέταρτης Διεθνούς.
[3] SAP.
Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα, διάσπαση του SPD στη Γερμανία τη δεκαετία του ’30
[4] Ο Field εκδιώχθηκε από το αμερικανικό τροτσκιστικό κίνημα μετά την παραβίαση της πειθαρχίας του κόμματος το 1934. Οργάνωσε το Σύνδεσμο για ένα Επαναστατικό Εργατικό Κόμμα, ο οποίος σύντομα εξαφανίστηκε. Ο Albert Weisbord, ο οποίος εκδιώχθηκε από το αμερικανικό Κομμουνιστικό Κόμμα το 1929, οργάνωσε μια μικρή ομάδα, την Κομμουνιστική Λίγκα του Αγώνα, η οποία διακήρυξε την προσήλωσή της στο τροτσκιστικό κίνημα στις αρχές του ’30, αν και η πολιτική της ταλαντεύτηκε μεταξύ εκείνων της δεξιάς και της αριστερής αντιπολίτευσης. Αργότερα έσπασε με το μαρξισμό.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s